İçeriğe geç
Eğitim, psikoloji, rehberlik ve yaşam için bilgi ve araçlarPsikolojik Danışman Ahmet Usta’nın kişisel yayın platformu

Üniversite rehberi: araçlar ve rehberler

Üniversiteler ve Tercih Rehberleri

  • Türkiye Üniversiteleri İletişim Rehberi
  • Türkiye Üniversiteleri Akademik Kadro Rehberi

Yurt, Barınma ve Burs Rehberleri

KYK aracı yayında · diğer yurt rehberleri hazırlanıyor
  • KYK Yurt Arama Motoru
  • Türkiye Özel Öğrenci Yurtları Rehberi
  • Üniversitelere Ait Öğrenci Yurtları ve Konukevleri Rehberi

Askerî Okullar, Polis Okulları ve Kamu Kariyeri

Hazırlanıyor / Planlanıyor
  • Askerî Okullar Rehberi
  • Polis Okulları Rehberi
  • KPSS Rehberi

Sınavlar, Üniversite Yaşamı ve Kariyer Planlaması

Hazırlanıyor / Planlanıyor
  • ÖSYM Sınav Takvimi ve Başvuru Rehberi
  • ALES, YDS ve YÖKDİL Rehberi
  • Üniversite Kampüsleri ve Ulaşım Rehberi

Tüm rehber başlıklarını site haritasında inceleyin →

Resmî verileri kontrol edin: ÖSYM ve YÖK Atlas. Tercih kararı için ilgili yılın ÖSYM kılavuzu ve üniversitelerin güncel duyuruları esastır.

Diğer Kılavuz Araçlar

YKS çalışma kılavuzları, ölçekler ve kariyer kılavuzları.

Tüm yayımlanmış sayfalar ve yazılar →

Çocuğum Okula Gitmek İstemiyor: Okuldan Kaçınma ile Devamsızlık Arasındaki Fark

 Çocuğum okula gitmek istemiyor başlıklı görselde okul reddi, okuldan kaçınma ve devamsızlık arasındaki farklar açıklanıyor.

Çocuğunuz sabahları okula gitmek istemiyor, ağlıyor, karın ağrısından yakınıyor, okula hazırlanmayı erteliyor veya belirli günlerde evde kalmak için ısrar mı ediyor? Bu davranışların arkasında yalnızca isteksizlik değil; kaygı, akran zorbalığı, öğrenme güçlükleri, sosyal ilişkiler, aile koşulları, sağlık sorunları veya okul ortamından kaynaklanan engeller bulunabilir.

Çocuğun okula gitmek istememesi, aileler açısından anlaşılması ve yönetilmesi güç bir durumdur. Anne babalar bir yandan çocuklarının eğitimden uzaklaşmasını önlemek, diğer yandan yaşadıkları duygusal sıkıntıyı azaltmak ister. Ancak bu iki hedefin birlikte nasıl gerçekleştirileceği her zaman açık değildir.

Bazı aileler okula gitmemeyi sorumluluktan kaçınma veya disiplin sorunu olarak yorumlayabilir. Bazıları ise çocuğun sıkıntısını azaltmak amacıyla okula devam beklentisini belirsiz bir süre erteleyebilir. Sorunun nedenleri araştırılmadığında her iki yaklaşım da yetersiz kalabilir.

Temel sorun, çocuğun okula gitmek istememesiyle okula katılmasını güçleştiren koşulların birbirine karıştırılmasıdır.

Bilimsel araştırmalar, okula devam sorunlarının bireysel, ailesel, eğitimsel ve çevresel etkenlerin etkileşimi içinde değerlendirilmesi gerektiğini göstermektedir (Gubbels vd., 2019; Ulaş ve Seçer, 2024). Ancak bütün devamsızlıklar psikolojik nedenlerden kaynaklanmaz ve her okul reddi aynı yöntemle çözülemez.

Bu yazıda okuldan kaçınma, okul reddi ve devamsızlık arasındaki farklar; olası nedenler, belirtiler, risk ve koruyucu etkenler, değerlendirme yöntemleri ve müdahalelerin etkililiği ele alınmaktadır. Ayrıca ailelerin, öğretmenlerin ve okul rehberlik servislerinin uygulayabileceği destekleyici yaklaşımlar Türkiye'deki eğitim sistemi ve mevzuat çerçevesinde açıklanmaktadır.

1. Okuldan Kaçınma, Okul Reddi ve Devamsızlık Nedir?

Okula gitmek istememe davranışını anlayabilmek için öncelikle birbirine yakın görünen kavramları ayırmak gerekir.

Uluslararası alanyazında bu sorunlar genellikle school attendance problems (okula devam sorunları) üst başlığı altında incelenmektedir. Ancak bu başlık altında yer alan durumların nedenleri, gelişim süreçleri ve destek gereksinimleri aynı değildir.

Heyne ve arkadaşları (2019), okul reddi, aileden gizlenen devamsızlık, aile kaynaklı okuldan uzaklaşma ve okul kaynaklı dışlanmanın birbirinden ayrılmasının değerlendirme ve müdahale açısından önemli olduğunu belirtmektedir.

Devamsızlık nedir?

Devamsızlık, öğrencinin okulda bulunması veya derslere katılması gereken zamanlarda eğitim etkinliklerine katılmamasıdır.

Bu kavram öncelikle gözlenen ve kaydedilen bir durumu ifade eder. Öğrencinin neden okula gelmediğini tek başına açıklamaz.

Bir öğrenci hastalığı nedeniyle okula devam edemeyebilir. Bir başka öğrenci akran zorbalığından kaçınmak için okula gitmeyebilir. Başka bir öğrenci ise ulaşım olanaklarının yetersizliği veya aile içindeki bakım sorumlulukları nedeniyle devamsızlık yaşayabilir.

Üç öğrencide de devamsızlık vardır ancak gereksinim duydukları destekler farklıdır.

Devamsızlık değerlendirilirken tam gün okula gelmemenin yanı sıra geç kalma, erken ayrılma ve belirli derslere katılmama örüntüleri de incelenmelidir.

Okuldan kaçınma nedir?

Okuldan kaçınma, öğrencinin okula gitmekten, okul ortamında bulunmaktan veya okulun belirli etkinliklerine katılmaktan uzak durma eğilimini ifade eder.

Çocuk evden çıkmayı reddedebilir, okul kapısında yoğun sıkıntı yaşayabilir, belirli derslerden uzak durabilir veya sınav ve sunum günlerinde okula gitmek istemeyebilir.

Okuldan kaçınma tek başına bağımsız bir psikiyatrik tanı değildir. Bu yazıda kavram, öğrencinin okul ortamından veya belirli okul yaşantılarından uzaklaşmasını betimlemek amacıyla kullanılmaktadır.

Okul reddi nedir?

Okul reddi (school refusal), genellikle okula gitme veya okulda kalma güçlüğüne belirgin duygusal sıkıntının eşlik ettiği bir okula devam sorununu ifade eder.

Bu sıkıntı korku, kaygı, ağlama, yoğun huzursuzluk veya bedensel yakınmalarla kendisini gösterebilir.

Bazı çocuklar okula gitmek istemediklerini açıkça belirtirken bazıları neden zorlandıklarını açıklamakta güçlük çekebilir.

Okul reddi kendi başına psikiyatrik bir bozukluk değildir. Kaygı bozukluklarıyla ilişkili olabileceği gibi farklı psikolojik, gelişimsel, tıbbi veya çevresel sorunlarla birlikte de ortaya çıkabilir.

Okula devam sorunları arasındaki temel farklar

KavramAyırt edici özellik
DevamsızlıkÖğrencinin okulda bulunmaması veya beklenen ders katılımını gerçekleştirememesi
Okuldan kaçınmaOkuldan ya da belirli okul yaşantılarından uzak durma eğilimi
Okul reddiOkula katılma güçlüğüne belirgin duygusal sıkıntının eşlik etmesi
Aileden gizlenen devamsızlıkÖğrencinin okula katılmadığını ailesinden saklayabilmesi
Aile kaynaklı okuldan uzaklaşmaAilenin kararlarının veya koşullarının öğrencinin okula katılımını engellemesi
Okul kaynaklı dışlanmaOkulun uygulamalarının veya dışlayıcı koşulların öğrenciyi eğitimden uzaklaştırması

Bu kavramlar birbirini bütünüyle dışlayan kategoriler değildir.

Örneğin akran zorbalığına maruz kalan bir öğrenci yoğun kaygı yaşayabilir ve bazı derslere ailesinin bilgisi dışında girmeyebilir. Aynı öğrencinin yaşantısında hem okul reddiyle ilişkili duygusal sıkıntı hem de gizlenen devamsızlık özellikleri bulunabilir.

Ayrıca okula düzenli devam eden bir öğrencide de okuldan kaçınma eğilimi görülebilir. Öğrenci yoğun sıkıntı yaşamasına rağmen devamsızlık yapmıyor olabilir.

Bu nedenle yalnızca devam kayıtlarına bakılarak öğrencinin psikolojik iyilik hâli hakkında kesin sonuç çıkarılamaz.

2. Okul Reddi Ne Kadar Yaygındır?

Okul reddinin yaygınlığını belirlemek güçtür. Çünkü araştırmalarda kullanılan tanımlar, ölçme araçları, örneklemler ve değerlendirme süreleri birbirinden farklıdır.

Amerikan Çocuk ve Ergen Psikiyatrisi Akademisinin Ağustos 2026'da güncellenen bilgilendirme metninde, okul çağındaki çocukların yaklaşık %1–5'inin yaşamlarının bir döneminde okul reddiyle ilişkili güçlük yaşayabildiği belirtilmektedir (AACAP, 2026).

Bu oran, Türkiye'de belirli bir eğitim öğretim yılında okul reddi yaşayan öğrencilerin oranı değildir. Uluslararası kaynakta aktarılan yaklaşık bir yaygınlık tahminidir.

Okuldan kaçınma ile genel devamsızlık aynı biçimde ölçülmediği için bu kavramların yaygınlık oranları da birbirine eşit değildir.

Okula başlama, okul değiştirme ve eğitim kademeleri arasındaki geçişler bazı çocuklar için devam güçlüklerinin belirginleştiği dönemler olabilir. Bununla birlikte okul reddi yalnızca ilkokul çağındaki çocuklarda görülmez. Ergenlik döneminde de sosyal ilişkiler, akademik beklentiler, psikolojik güçlükler ve okul aidiyetiyle ilişkili nedenlerle ortaya çıkabilir.

Yaygınlık araştırmaları, sorunun farklı öğrenci gruplarında görülebildiğini anlamaya yardımcı olur. Ancak bireysel değerlendirmede önemli olan genel toplum oranı değil, çocuğun yaşadığı güçlüğün niteliğidir.

3. Okuldan Kaçınma Nasıl Ortaya Çıkar ve Süreklilik Kazanır?

Okuldan kaçınma tek bir nedenle ortaya çıkmayabilir. Ayrıca davranışın başlangıcını açıklayan etken ile sürmesini kolaylaştıran etken aynı olmayabilir.

Bu nedenle değerlendirmede yatkınlık oluşturan koşullar, başlatıcı olaylar, sürdürücü etkenler ve koruyucu kaynaklar birlikte ele alınmalıdır.

3.1. Yatkınlık oluşturan etkenler

Bazı bireysel veya çevresel özellikler, öğrencinin okulda güçlük yaşama olasılığıyla ilişkili olabilir.

Yoğun kaygı eğilimi, önceki olumsuz okul deneyimleri, öğrenme güçlükleri, karşılanmayan eğitimsel gereksinimler veya destekleyici sosyal ilişkilerin yetersizliği bu kapsamda değerlendirilebilir.

Ancak bir risk etkeninin bulunması, okul reddinin mutlaka ortaya çıkacağı anlamına gelmez.

3.2. Başlatıcı olaylar

Bazı öğrencilerde okula gitmeme davranışı belirli bir olaydan sonra belirginleşebilir.

Okul değişikliği, akran zorbalığı, ailede önemli bir kayıp, hastalık sonrasında okula dönüş veya başarısızlıkla sonuçlanan bir değerlendirme deneyimi örnek olarak verilebilir.

Bununla birlikte belirgin bir başlangıç olayının bulunmaması, öğrencinin yaşadığı güçlüğün gerçek olmadığı anlamına gelmez.

3.3. Sürdürücü etkenler

Davranışın tekrar etmesine katkıda bulunan koşullar başlangıçtaki nedenlerden farklı olabilir.

Örneğin sınav kaygısı nedeniyle okula gitmeyen bir öğrenci evde kaldığında kısa süreli rahatlama yaşayabilir. Bu rahatlama, benzer bir durumda yeniden okula gitmemeyi tercih etmesine katkıda bulunabilir.

Zamanla kaçırılan dersler, biriken ödevler ve arkadaş ilişkilerindeki kopukluklar okula dönüşü daha da güçleştirebilir.

Ancak bu açıklama bütün öğrenciler için geçerli değildir. Zorbalık, şiddet, hastalık veya erişim engelleri bulunan durumlarda okuldan uzaklaşmayı yalnızca kaçınmanın pekişmesiyle açıklamak yanlıştır. Bazı öğrenciler gerçekten güvenli olmayan veya gereksinimlerini karşılamayan koşullardan uzaklaşmaktadır.

3.4. Koruyucu etkenler

Koruyucu etkenler, öğrencinin güçlüklerle baş etmesini ve okula katılımını destekleyebilen kişisel ve çevresel kaynaklardır.

Güvenilir yetişkin ilişkileri, destekleyici arkadaşlıklar, erişilebilir eğitim ortamı, okul aidiyeti, uygun akademik destek ve aile-okul iş birliği bunlara örnektir.

OECD'nin (2026) okula devam sorunlarına ilişkin değerlendirmesi, destekleyici okul iklimi, olumlu ilişkiler ve erken müdahalenin önemini vurgulamaktadır.

Burada amaç yalnızca çocuğun baş etme becerilerini artırmak değildir. Aynı zamanda onu zorlayan ve değiştirilebilir olan çevresel koşulların da iyileştirilmesi gerekir.

4. Çocuğumun Okuldan Kaçındığını Nasıl Anlarım?

Okuldan kaçınma bütün çocuklarda aynı belirtilerle ortaya çıkmaz.

Bazı öğrenciler yoğun korku ve kaygı yaşarken bazıları öfke, içe kapanma, bedensel yakınmalar veya belirli etkinliklerden uzaklaşma yoluyla yaşadıkları güçlüğü gösterebilir.

Duygusal belirtiler

Okula gitme düşüncesiyle artan korku veya kaygı, sabahları yoğun huzursuzluk, ağlama, ebeveynden ayrılmakta zorlanma ve okulda küçük düşürülme korkusu görülebilir.

Bazı çocuklar okul hakkında konuşmak istemez veya okul günü yaklaştıkça belirgin biçimde gerginleşir.

Ergenlerde okuldan uzaklaşma isteksizlik, umutsuzluk, sosyal geri çekilme veya gelecek beklentilerinde azalma ile birlikte görülebilir.

Ancak bu belirtiler okul reddine özgü değildir ve tek başına tanı koydurmaz.

Bedensel belirtiler

Tekrarlayan karın ağrısı, baş ağrısı, mide bulantısı, çarpıntı, titreme, yorgunluk, uyku sorunları ve iştah değişiklikleri görülebilir.

Kaygı ve stres bedensel belirtilerin ortaya çıkmasına veya şiddetlenmesine katkıda bulunabilir. Bununla birlikte bu belirtilerin psikolojik nedenlerden kaynaklandığı peşinen kabul edilmemelidir.

Çocuğun bedensel yakınmalarını “numara yapma” veya “bahane üretme” şeklinde yorumlamak doğru değildir.

Yeni başlayan, tekrarlayan, şiddetli veya günlük yaşamı etkileyen yakınmaların tıbbi açıdan değerlendirilmesi gerekir.

Davranışsal belirtiler

Okula hazırlanmayı sürekli erteleme, servise binmek istememe, sık geç kalma, okuldan erken ayrılmak isteme, belirli derslere girmeme veya sınav günlerinde devamsızlık yapma görülebilir.

Çocuğun arkadaş ilişkilerinden ve okul etkinliklerinden uzaklaşması da değerlendirilmelidir.

Belirtilerin zamanlaması neden önemlidir?

Belirtilerin hangi zamanlarda ortaya çıktığı, olası nedenlerin araştırılmasına yardımcı olabilir.

Yalnızca okul sabahlarında ortaya çıkan karın ağrısı, okulla ilişkili stres etkenlerinin araştırılmasını gerektirebilir. Sadece sunum günlerinde yaşanan yoğun sıkıntı sosyal değerlendirilme korkusuyla ilişkili olabilir. Teneffüslerde ortaya çıkan kaçınma davranışı ise akran ilişkilerinin, güvenlik koşullarının veya duyusal gereksinimlerin değerlendirilmesini gerektirebilir.

Belirtilerin belirli bir zamanda görülmesi, tek başına neden-sonuç ilişkisi veya psikiyatrik tanı oluşturmaz.

5. Çocuklar Neden Okula Gitmek İstemez?

Okula katılım güçlükleri çok etkenli bir yapıya sahiptir.

Gubbels ve arkadaşlarının (2019) 75 araştırmayı içeren meta-analizi, devamsızlık ve okul terkiyle ilişkili çok sayıda risk etkeni belirlemiştir. Ulaş ve Seçer'in (2024) sistematik derlemesi de okul reddiyle ilişkili belirtileri, risk ve koruyucu etkenleri, müdahaleleri ve olası sonuçları farklı temalar altında değerlendirmiştir.

Bu araştırmaların ortak katkısı, okula devam sorunlarının yalnızca öğrencinin isteği veya ailenin tutumlarıyla açıklanamayacağını göstermesidir.

5.1. Ayrılık kaygısı

Bazı çocuklar bakım verenlerinden ayrıldıklarında yoğun korku yaşayabilir.

Kendilerine veya yakınlarına zarar geleceğini düşünebilir; ebeveynlerinden uzak kalma düşüncesi nedeniyle okula gitmekte zorlanabilirler.

Özellikle küçük yaşlarda ayrılmaya ilişkin güçlükler görülebilir. Ancak gelişimsel açıdan beklenebilen geçici ayrılma tepkileriyle günlük işlevselliği bozan yoğun kaygı birbirinden ayrılmalıdır.

5.2. Sosyal kaygı ve değerlendirilme korkusu

Bazı öğrenciler için okulun en zor yanı derslerin içeriği değil, başkalarının önünde değerlendirilme düşüncesidir.

Sınıfta söz almak, tahtaya kalkmak, sunum yapmak veya hata yapma olasılığı yoğun sıkıntı oluşturabilir.

Bu öğrenciler belirli derslerden, sınavlardan veya topluluk önünde konuşmayı gerektiren etkinliklerden kaçınabilir.

Öğrenciyi sürekli olarak bütün değerlendirme etkinliklerinden muaf tutmak yerine uygun eğitimsel uyarlamalar ve gerektiğinde profesyonel destekle katılımını geliştirmek hedeflenmelidir.

Kaygı belirtilerinin daha geniş çerçevesi için Ergenlerde Kaygı: Belirtileri, Nedenleri ve Başa Çıkma Yolları başlıklı yazıya da başvurabilirsiniz.

5.3. Akran zorbalığı ve sosyal dışlanma

Akran zorbalığı, okuldan uzaklaşma davranışı değerlendirilirken öncelik verilmesi gereken güvenlik sorunlarından biridir.

Zorbalık; fiziksel saldırı, tehdit, alay edilme, sistematik dışlanma, küçük düşürülme veya dijital ortamda gerçekleştirilen saldırgan davranışlar biçiminde ortaya çıkabilir.

Çocuğun okulda güvende olmadığı bir durumda yalnızca kaygı belirtilerini azaltmaya çalışmak yeterli değildir. Öncelik, zorbalığın durdurulması, güvenliğin sağlanması ve öğrencinin korunmasıdır.

Okula dönüş planı, güvenlik koşulları değiştirilmeden zorlayıcı biçimde uygulanmamalıdır.

5.4. Öğrenme güçlükleri ve akademik beklentiler

Öğrenme güçlükleri, biriken akademik eksikler, uygun olmayan öğretim düzenlemeleri ve başarısızlık deneyimleri öğrencinin okula katılımını güçleştirebilir.

Çocuk dersleri anlamadığında, sınıfın hızına yetişemediğinde veya sürekli başarısız olacağını düşündüğünde okuldan uzaklaşabilir.

Bununla birlikte okul reddi yalnızca akademik başarısı düşük öğrencilerde görülmez. Yüksek başarı gösteren öğrenciler de mükemmeliyetçilik, yüksek performans beklentileri veya başarısızlık korkusuyla ilişkili kaçınma davranışları yaşayabilir.

5.5. Depresif belirtiler ve diğer ruhsal güçlükler

Depresif belirtiler yaşayan öğrencilerde enerji kaybı, ilgi azalması, uyku değişiklikleri, umutsuzluk ve sosyal geri çekilme görülebilir. Bu belirtiler okul sorumluluklarının sürdürülmesini güçleştirebilir.

Kaygı bozuklukları, travmayla ilişkili sorunlar ve başka ruhsal güçlükler de okul katılımını etkileyebilir.

Ancak okuldan kaçınmanın bulunması, öğrencide mutlaka bir ruhsal bozukluk olduğu anlamına gelmez. Tanısal değerlendirme gereken durumlarda ilgili ruh sağlığı uzmanlarına başvurulmalıdır.

5.6. Nörogelişimsel özellikler ve karşılanmayan eğitimsel gereksinimler

Otizm spektrum bozukluğu, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu veya öğrenme güçlüğü bulunan öğrenciler, eğitim ortamları gereksinimlerine uygun düzenlenmediğinde ek sorunlar yaşayabilir.

Özellikle otistik öğrenciler açısından yoğun gürültü, kalabalık, öngörülemeyen değişiklikler, karmaşık sosyal beklentiler ve uygun olmayan duyusal koşullar okul yaşantısını zorlaştırabilir.

Sasso ve Sansour'un (2024) sistematik derlemesi ile Fisher ve arkadaşlarının (2026) sekiz araştırmayı kapsayan sistematik derlemesi, otistik öğrencilerin okul yaşantıları değerlendirilirken sosyal, fiziksel ve yapısal çevre koşullarının dikkate alınması gerektiğini göstermektedir.

Fisher ve arkadaşlarının derlemesindeki araştırmaların katılımcıları ve veri toplama yöntemleri farklıdır. Bulgular, bütün otistik öğrencilerin aynı güçlükleri yaşadığı anlamına gelmez.

Otizm, tek başına okul reddinin nedeni olarak gösterilmemelidir. Önemli olan öğrencinin özellikleriyle eğitim ortamının sunduğu koşullar arasındaki uyumdur.

Dikkat ve öğrenme alanındaki eğitimsel gereksinimlerle ilgili olarak DEHB ve Okul Yaşamı: İşlevi Gözlemek ve Destek Planlamak başlıklı yazı da tamamlayıcı bilgi sunmaktadır.

5.7. Aile yaşamındaki güçlükler

Aile içi çatışmalar, kayıplar, ekonomik sorunlar, bakım sorumlulukları, barınma güçlükleri ve önemli yaşam değişiklikleri öğrencinin okul katılımıyla ilişkili olabilir.

Chockalingam ve arkadaşlarının (2023) sistematik derlemesi, bazı ebeveyn ve aile özellikleriyle okul reddi arasında ilişkiler bulunduğunu bildirmiştir.

Ancak bu alandaki araştırmaların sınırlılıkları, belirli aile özelliklerinden doğrudan nedensel sonuçlar çıkarılmasını güçleştirmektedir.

Dolayısıyla okul reddi yaşayan bir çocuğun ailesini otomatik olarak sorunun nedeni veya sorumlusu ilan etmek bilimsel açıdan uygun değildir.

5.8. Okul iklimi ve öğretmen-öğrenci ilişkileri

Öğrencinin okulda kendisini güvende, kabul edilmiş ve değerli hissetmesi önemlidir.

Öğretmenlerle kurduğu ilişkiler, okul kuralları, arkadaşlıklar, sınıf içi etkileşimler ve okulun destekleyici özellikleri öğrencinin okula katılımıyla ilişkili olabilir.

Öğrencinin okulda güven duyduğu bir yetişkinin bulunması önemli bir destek kaynağı oluşturabilir. Ancak olumlu okul iklimiyle devam arasındaki ilişkinin bulunması, bütün devamsızlıkların yalnızca bu yolla önlenebileceğini göstermez.

5.9. Sağlık, ulaşım ve diğer erişim engelleri

Bazı öğrenciler okula gitmek istemedikleri için değil, okula katılmalarını engelleyen somut koşullar nedeniyle devamsızlık yaşar.

Süreğen hastalıklar, engellilikle bağlantılı erişilebilirlik sorunları, ulaşım güçlükleri, ekonomik yoksunluk ve aile içindeki bakım sorumlulukları bunlara örnektir.

Bu öğrenciler için yalnızca motivasyon çalışması yapmak yeterli değildir. Öncelik, devamsızlığa katkıda bulunan somut engellerin belirlenmesi ve mümkün olduğunca azaltılmasıdır.

6. Okuldan Kaçınma Davranışının Dört İşlevi

Okuldan kaçınma davranışının hangi koşullarda sürdüğünü anlamak için işlevsel değerlendirme yaklaşımından yararlanılabilir.

Kearney ve Silverman'ın (1990) çalışması, davranışı sürdürebilen dört temel işlev üzerinde durmaktadır.

Birinci işlev: Olumsuz duygulardan uzaklaşma. Öğrenci okul ortamında yoğun korku, kaygı veya huzursuzluk yaşayabilir. Okula gitmediğinde bu duyguların geçici olarak azalması, kaçınma davranışının yinelenmesine katkıda bulunabilir.

İkinci işlev: Sosyal veya değerlendirilme durumlarından kaçınma. Öğrenci başkalarının önünde konuşma, sınava girme veya sosyal etkileşime katılma gibi durumlarda yoğun sıkıntı yaşayabilir.

Üçüncü işlev: Yakın kişilerden ilgi veya yakınlık elde etme. Öğrencinin evde kalması, ebeveynleriyle veya bakım verenleriyle daha fazla zaman geçirmesine olanak sağlayabilir. Bu durum bazı öğrencilerde davranışın sürmesine katkıda bulunabilir.

Dördüncü işlev: Okul dışındaki tercih edilen etkinliklere ulaşma. Okula gitmemek, öğrencinin arkadaşlarıyla zaman geçirme, oyun oynama veya başka etkinliklere katılma olanağını artırabilir.

Bu dört işlev kesin biçimde ayrılan öğrenci grupları değildir. Aynı davranış birden fazla işleve sahip olabilir.

Ayrıca sağlık, güvenlik, yoksulluk, ulaşım veya okul tarafından dışlanma gibi koşullar bu modelle tek başına açıklanamaz.

Modelin 1990 tarihli ön araştırması yalnızca yedi çocuk ve ergen üzerinde yürütülmüştür. Sonraki psikometrik araştırmalar da bazı alt boyutların ölçümünde sınırlılıklar ortaya koymuştur (Kearney ve Silverman, 1990; Strömbeck vd., 2025).

Strömbeck ve arkadaşlarının (2025) İsveç'te 12–16 yaş grubundan 399 öğrenciyi kapsayan çalışması, dört faktörlü yapıyı genel olarak desteklemekle birlikte dördüncü faktörün ölçüm özelliklerinde sorunlar bulunduğunu göstermiştir.

Bu nedenle işlevsel değerlendirme yaklaşımı, çocuğa etiket koymak için değil, davranışı sürdürebilen koşulları araştırmak amacıyla kullanılmalıdır.

Çocuğun evde kaldığında rahatlaması, okulda yaşadığı korkunun veya tehdidin gerçek olmadığı anlamına gelmez.

7. Okuldan Kaçınma Yaşa Göre Nasıl Değişebilir?

Okula devam güçlüklerinin ortaya çıkış biçimi gelişim dönemine göre farklılaşabilir. Ancak bu ayrımlar kesin yaş sınırları veya yalnızca belirli yaşlarda görülen nedenler olarak değerlendirilmemelidir.

Okul öncesi dönem ve ilkokulun ilk yılları

Bu dönemde bakım verenlerden ayrılma, yeni ortama uyum ve günlük düzen değişiklikleri daha belirgin olabilir.

Çocuğa okulun günlük akışını anlaşılır biçimde açıklamak, öngörülebilir bir karşılama düzeni oluşturmak ve güvenilir yetişkin desteği sağlamak yardımcı olabilir.

İlkokulun ilerleyen yılları

Akran ilişkileri, akademik beklentiler ve sınıf içindeki sosyal konum önem kazanabilir.

Çocuğun hangi etkinliklerde zorlandığı, arkadaş ilişkilerinin niteliği ve hangi desteklerden yararlandığı araştırılmalıdır.

Ortaokul

Ergenliğe geçişle birlikte akran kabulü, sosyal değerlendirilme kaygısı, kimlik gelişimi ve akademik sorumluluklar öne çıkabilir.

Okul değişikliği, sosyal grupların yeniden oluşması ve artan ders yükü de bazı öğrenciler açısından güçlük oluşturabilir.

Lise

Lisede akademik başarı baskısı, gelecek beklentileri, sınav kaygısı, sosyal ilişkiler ve bireysel bağımsızlık gereksinimleri önem kazanabilir.

Ancak bu yaş grubunda okuldan uzaklaşmayı yalnızca kaygıyla açıklamak yeterli değildir. Öğrencinin okul aidiyeti, gelecek hedefleri, akademik anlam arayışı, çalışma koşulları ve okul dışındaki sorumlulukları birlikte değerlendirilmelidir.

8. Okuldan Kaçınma Nasıl Değerlendirilmelidir?

Sağlıklı bir değerlendirme, tek bir görüşme, gözlem veya ölçek sonucuyla sınırlı kalmamalıdır.

Temel amaç, öğrencinin yaşadığı güçlüğü farklı kaynaklardan elde edilen bilgilerle anlamak ve uygun desteği belirlemektir.

8.1. Öğrencinin görüşü alınmalıdır

Öğrencinin yaşadığı güçlüğü kendi sözcükleriyle anlatmasına fırsat verilmelidir.

Her çocuk sıkıntısının nedenini açıklayamayabilir. Bu nedenle yaşına ve iletişim özelliklerine uygun sorular, yazılı anlatım veya başka destekleyici iletişim yöntemleri kullanılabilir.

Özellikle zorbalık, şiddet ve güvenlik konularında peşin hükümden kaçınılmalıdır.

8.2. Aileden bilgi alınmalıdır

Sorunun ne zaman başladığı, hangi zamanlarda arttığı, bedensel yakınmaların bulunup bulunmadığı ve aile yaşamında önemli değişiklikler yaşanıp yaşanmadığı araştırılmalıdır.

Daha önce kullanılan çözüm yöntemleri ve bunların sonuçları da değerlendirilmelidir.

8.3. Okul kayıtları incelenmelidir

Devamsızlık günleri, geç kalma örüntüleri, belirli derslerden uzaklaşma, akademik değişimler ve öğretmen gözlemleri birlikte değerlendirilmelidir.

Yalnızca toplam devamsızlık gününün bilinmesi yeterli değildir.

8.4. Sağlık ve güvenlik değerlendirilmelidir

Tekrarlayan bedensel belirtiler, zorbalık, şiddet, istismar şüphesi, kendine zarar verme riski veya başka güvenlik sorunları öncelikli olarak ele alınmalıdır.

Gerekli durumlarda tıbbi ve klinik değerlendirme sağlanmalıdır.

8.5. Eğitimsel gereksinimler belirlenmelidir

Öğrenme güçlükleri, özel eğitim gereksinimleri, erişilebilirlik koşulları, akademik destek ihtiyacı ve sınıf içi düzenlemeler değerlendirilmelidir.

Öğrencinin hâlihazırda sunulan desteklerden gerçekten yararlanıp yararlanmadığı da incelenmelidir.

8.6. Standartlaştırılmış ölçme araçlarından yararlanılabilir

Okul reddi davranışını, kaygıyı, depresif belirtileri veya ilgili psikolojik özellikleri değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş ölçme araçları bulunmaktadır.

Ancak bir ölçme aracını kullanmadan önce uygulama amacı, hedef yaş grubu, Türkçe uyarlaması, geçerlik ve güvenirlik kanıtları değerlendirilmelidir.

Yabancı bir ülkede geliştirilen veya uyarlanan ölçeğin, Türkçe konuşan öğrencilere aynı özelliklerle uygulanabileceği varsayılamaz.

Örneğin Strömbeck ve arkadaşlarının (2025) çalışması, okul reddi davranışını değerlendiren ölçeklerin faktör yapılarının bütün boyutlarda eşit derecede güçlü olmayabildiğini göstermektedir.

Bu nedenle ölçek puanlarından tek başına klinik tanı veya kesin davranışsal açıklama çıkarılmamalıdır.

8.7. Alternatif açıklamalar karşılaştırılmalıdır

Aynı belirti farklı nedenlerle ortaya çıkabilir.

Örneğin öğrencinin bir derse girmek istememesi sosyal kaygı, akademik güçlük, zorbalık, öğretmenle yaşanan çatışma veya duyusal rahatsızlıkla ilişkili olabilir.

Değerlendirmede yalnızca ilk akla gelen açıklamayı destekleyen bilgiler değil, onunla çelişen gözlemler de araştırılmalıdır.

Temel değerlendirme sorusu şudur: Öğrencinin okula katılımını hangi koşullar güçleştiriyor ve bunların hangileri değiştirilebilir?

9. Çocuğum Okula Gitmek İstemiyorsa Evde Nasıl Davranmalıyım?

Ailelerin yaklaşımında iki hedef birlikte gözetilmelidir: Çocuğun yaşadığı sıkıntıyı anlamak ve güvenli biçimde eğitim katılımını desteklemek.

Sakin ve yargılamayan bir iletişim kurun

Çocukla okul sabahının yoğun çatışma anında değil, daha sakin bir zamanda konuşmak yararlı olabilir.

Örneğin şöyle diyebilirsiniz:

“Son günlerde okula gitmekte zorlandığını fark ediyorum. Seni nelerin zorladığını anlamak istiyorum. Birlikte çözüm arayabiliriz.”

Bu yaklaşım, çocuğun yaşadığı sıkıntıyı küçümsemeden iletişim kurmayı amaçlar.

Duygularını küçümsemeyin

“Bunda korkacak ne var?”, “Herkes okula gidiyor.” veya “Bunu yapmak zorundasın.” gibi ifadeler, çocuğun yaşadığı güçlüğü açıklamasını zorlaştırabilir.

Bunun yerine korkunun hangi koşullarda ortaya çıktığı araştırılmalıdır.

Somut ve açık uçlu sorular sorun

“Okulda ne oluyor?” sorusu her çocuk için yeterli olmayabilir.

Daha belirgin sorular kullanılabilir:

  • “Okul gününün en zor bölümü hangisi?”

  • “Hangi durumda eve dönmek istiyorsun?”

  • “Okulda kendini güvende hissetmediğin bir yer veya durum var mı?”

  • “Hangi derslerde veya etkinliklerde daha rahat hissediyorsun?”

  • “Okulda sana yardımcı olabilecek biri var mı?”

Sorular çocuğu belirli bir yanıt vermeye yönlendirmeden sorulmalıdır.

Duygusal destek ile sorumluluğu birlikte sürdürün

Çocuğun duygularını kabul etmek, okuldan süresiz uzaklaşmayı onaylamak anlamına gelmez.

Benzer biçimde okula devam beklentisini sürdürmek de çocuğun yaşadığı sıkıntıyı yok saymayı gerektirmez.

Aile, okul ve gerektiğinde ilgili uzmanlar tarafından oluşturulan güvenli ve uygulanabilir planın tutarlı biçimde izlenmesi önemlidir.

Günlük düzeni destekleyin

Uyku, uyanma, yemek, dinlenme ve okul hazırlığı saatlerinin öngörülebilir olması günlük yaşamı düzenlemeyi kolaylaştırabilir.

Ancak uyku düzeni veya sabah rutini, okuldan kaçınmanın tek başına tedavisi değildir.

Evde kalmayı ödüle veya cezaya dönüştürmeyin

Evde kalınan günlerde sürekli olarak yalnızca eğlenceli etkinliklere yönelmek, bazı öğrencilerde okuldan uzak durma davranışının sürmesine katkıda bulunabilir.

Buna karşılık çocuğu cezalandırmak amacıyla dinlenme, oyun veya sosyal ilişki gereksinimlerini bütünüyle ortadan kaldırmak da uygun değildir.

Evde geçirilen zaman çocuğun sağlık ve gelişimsel gereksinimleri gözetilerek düzenlenmelidir.

Zor bir okul sabahında ne yapılmalı?

Öncelikle acil sağlık ve güvenlik sorunu bulunup bulunmadığı değerlendirilmelidir. Ardından çocukla kısa, sakin ve destekleyici bir iletişim kurulmalıdır.

Önceden hazırlanmış bir okul katılım planı varsa bu planın uygun basamakları uygulanabilir.

Çocuk okulda kalamayacak derecede yoğun sıkıntı yaşıyorsa veya güvenlik riski varsa aynı yöntemi daha fazla zorlamak yerine plan yeniden değerlendirilmelidir.

Fiziksel güç kullanma, tehdit etme, korkutma ve utandırma uygun yöntemler değildir.

10. Okula Dönüş Planı Nasıl Hazırlanır?

Okula dönüş planı öğrencinin gereksinimlerine göre hazırlanmalıdır. Bütün öğrenciler için geçerli tek bir takvim veya müdahale yöntemi bulunmamaktadır.

Birinci aşama: Güvenlik ve sağlık koşullarını değerlendirmek

Zorbalık, şiddet, ciddi sağlık sorunu veya başka bir tehlike varsa öncelikle bu durum ele alınmalıdır.

Öğrencinin güvenli olmadığı koşullara hazırlıksız biçimde geri gönderilmesi uygun değildir.

İkinci aşama: Okul katılımını güçleştiren nedenleri belirlemek

Öğrencinin görüşü, aile bilgileri, okul gözlemleri ve gerektiğinde uzman değerlendirmeleri birlikte ele alınmalıdır.

Başlangıçtaki olayla mevcut güçlüğü sürdüren koşullar birbirinden ayrılmalıdır.

Üçüncü aşama: Ulaşılabilir hedef belirlemek

Hedef yalnızca okula gelinen gün sayısını artırmak olmamalıdır.

Derslere katılım, okulda kalabilme, sosyal etkileşim, duygusal iyilik hâli ve öğrenme etkinliklerine katılım birlikte değerlendirilmelidir.

Dördüncü aşama: Okul içi destekleri düzenlemek

Gereksinime göre güvenilir bir yetişkinin öğrenciyi karşılaması, belirli derslerde akademik destek verilmesi, uygun eğitimsel uyarlamalar yapılması, zorbalığa karşı koruyucu önlemler alınması veya duyusal koşulların düzenlenmesi planlanabilir.

Beşinci aşama: Katılım biçimini belirlemek

Bazı öğrenciler tam gün devam edebilecek durumdayken bazıları daha yapılandırılmış bir geçiş planına ihtiyaç duyabilir.

Aşamalı katılımın uygunluğu bireysel değerlendirmeyle belirlenmelidir. Bu plan ilgili eğitim mevzuatı, öğrencinin sağlık durumu ve eğitim hakkı gözetilerek okul ile birlikte düzenlenmelidir.

Aşamalı dönüş her öğrenci için zorunlu veya tek başına etkili bir yöntem değildir.

Altıncı aşama: Uygulamayı izlemek

Kararlaştırılan desteklerin gerçekten uygulanıp uygulanmadığı kontrol edilmelidir.

Yalnızca plan hazırlanması, desteğin sağlandığı anlamına gelmez.

Yedinci aşama: Sonuçları yeniden değerlendirmek

Okula devam, duygusal durum, sosyal katılım ve akademik işlevsellik birlikte izlenmelidir.

Yararlı olan destekler sürdürülmeli; yetersiz veya olumsuz sonuç doğuran uygulamalar yeniden düzenlenmelidir.

Okula dönüş sürecinde geçici sıkıntı artışı her zaman başarısızlık anlamına gelmez. Ancak yoğun, süregelen veya kötüleşen belirtiler planın yeniden değerlendirilmesini gerektirir.

11. Okuldan Kaçınmada Hangi Müdahaleler Etkilidir?

Okuldan kaçınma ve devamsızlık için kullanılan müdahalelerin etkililiğine ilişkin kanıtlar, müdahalenin türüne ve araştırmaların özelliklerine göre değişmektedir.

Bu alanda iki araştırma grubunu birbirinden ayırmak gerekir.

Birincisi, okul reddi veya duygusal sıkıntıyla ilişkili devam sorunlarına yönelik psikolojik müdahalelerdir. İkincisi ise daha geniş öğrenci gruplarında genel devamsızlığı azaltmaya yönelik eğitimsel ve kurumsal uygulamalardır.

Bu araştırmalar farklı öğrenci gruplarını ve sonuç ölçütlerini kapsayabildiği için bulgular doğrudan karşılaştırılmamalıdır.

11.1. Bilişsel davranışçı müdahaleler

Bilişsel davranışçı müdahaleler, öğrencinin kaygıyla ilişkili düşünce ve davranışlarını değerlendirmeyi, baş etme becerilerini geliştirmeyi ve uygun koşullarda kaçındığı durumlara yeniden katılımını desteklemeyi amaçlar.

Jakobsen ve arkadaşlarının (2025) sistematik derleme ve meta-analizinde dört randomize kontrollü araştırma ile on bir kontrolsüz müdahale araştırması değerlendirilmiştir. Çalışmalar toplam 932 çocuk ve ergeni kapsamaktadır.

Kontrol gruplarıyla karşılaştırmalarda bilişsel davranışçı müdahalelerin okula devam üzerindeki etkisi orta büyüklükte bulunmuştur (Hedges'in g değeri = 0,44).

Buna karşılık kontrollü karşılaştırmalarda kaygı ve depresyon belirtileri üzerindeki etkiler istatistiksel olarak anlamlı değildir.

Bir öğrencinin okula daha düzenli gelmeye başlaması, psikolojik sıkıntısının bütünüyle ortadan kalktığı anlamına gelmez.

Araştırmalar arasında yöntemsel farklılıklar, yanlılık riskleri ve sonuç ölçümlerinde tutarsızlıklar bulunmaktadır.

Dolayısıyla bilişsel davranışçı müdahaleler yararlı olabilmekle birlikte her öğrenci için tek başına yeterli bir çözüm olarak sunulmamalıdır.

11.2. Aile katılımını artırmaya yönelik müdahaleler

Ailelerin okul devam sürecine katılması, öğrencinin gereksinimlerinin belirlenmesi ve desteklerin ortak yürütülmesi açısından önemlidir.

Strelitz ve arkadaşlarının (2026) sistematik derleme ve meta-analizi, 61 makalede raporlanan 57 randomize kontrollü araştırmayı ve 54 farklı müdahaleyi kapsamaktadır.

Aile katılımına yönelik müdahalelerde okula devam edilen gün sayısı bakımından birleştirilmiş ortalama fark 0,43 gün olarak bulunmuştur (%95 güven aralığı: 0,10–0,76).

Bu bulgu orta düzeyde kanıt kesinliğiyle değerlendirilmiştir. Bununla birlikte çalışmalar arasında çok yüksek heterojenlik bulunmaktadır (I² = %91,9).

Sonuç, aile katılımının her öğrenci için 0,43 günlük kazanım sağlayacağı veya belirli bir eğitim döneminde aynı etkinin görüleceği anlamına gelmez.

Çünkü araştırmaların uygulama biçimleri, öğrenci grupları ve devam ölçümleri farklıdır. Birleştirilmiş ortalama, uygulamanın her okulda yaratacağı etkiyi doğrudan göstermez.

11.3. Okul temelli ve çok bileşenli müdahaleler

Okul aidiyetini geliştirme, öğretmen desteğini güçlendirme, zorbalığı önleme, akademik uyarlamalar yapma ve aile-okul iletişimini artırma gibi uygulamalar araştırılmaktadır.

Education Endowment Foundation'ın (2022) 72 araştırmayı ele alan hızlı kanıt değerlendirmesi, özellikle aile katılımı ve öğrencinin gereksinimlerine duyarlı uygulamalarla ilgili bazı umut verici bulgular bildirmiştir.

Bununla birlikte inceleme, genel kanıt kalitesinin sınırlı olduğunu vurgulamaktadır. Araştırmaların çok büyük bölümü ABD'de yürütülmüştür.

Li ve arkadaşlarının (2026) meta-analizinde ise ABD'de yürütülmüş 13 randomize kontrollü veya yarı deneysel araştırma bir araya getirilmiştir.

Bu çalışmada genel devamsızlığı azaltmaya yönelik müdahalelerin birleşik etkisi küçük düzeyde bulunmuştur (Hedges'in g değeri = 0,091; %95 güven aralığı: 0,012–0,170). Çalışmalar arasındaki heterojenlik de yüksektir (I² = %73).

Bu sonuçların yalnızca ABD'de yürütülen araştırmalara dayandığı ve genel devamsızlık müdahalelerini kapsadığı unutulmamalıdır. Bulgular, Türkiye'deki okul reddi vakaları için doğrudan etki tahmini olarak kullanılamaz.

11.4. Kanıtların karşılaştırmalı değerlendirilmesi

Müdahale alanıAraştırmaların gösterdiğiÖnemli sınırlılık
Bilişsel davranışçı müdahalelerOkula devam üzerinde olumlu etki bildirilmiştir.Kaygı ve depresyon belirtilerindeki kontrollü etkiler aynı düzeyde gösterilememiştir.
Aile katılımıOkula devamda küçük ortalama iyileşmeler bulunmuştur.Etkiler uygulama biçimine ve öğrenci grubuna göre önemli ölçüde değişmektedir.
Okul temelli ve çok bileşenli uygulamalarÖğrenci gereksinimlerine duyarlı yaklaşımlar umut vericidir.Tek tek bileşenlerin bağımsız etkililiği her zaman belirlenememektedir.
Genel devamsızlık müdahaleleriBirleşik etki küçük düzeydedir.ABD ağırlıklı bulgular okul reddine ve Türkiye'ye doğrudan genellenemez.

Bilimsel kanıtlardan nasıl yararlanılmalı?

Araştırmalardan çıkarılabilecek temel uygulama ilkesi, bütün öğrenciler için aynı müdahaleyi kullanmak değildir.

Öğrencinin yaşadığı güçlüğün nedenlerini belirlemek, uygun desteği seçmek, uygulamak ve sonuçlarını izlemek gerekir.

Bireyselleştirilmiş ve çok bileşenli yaklaşımın kuramsal ve uygulamalı gerekçeleri bulunmaktadır. Ancak her bileşenin bütün öğrenci gruplarında aynı ölçüde etkili olduğu kanıtlanmış değildir.

12. Okul ve Aile İş Birliği Nasıl Kurulmalıdır?

Okula devam sorunlarının çözümünde bütün sorumluluğun öğrenciye bırakılması uygun değildir.

Aile, öğretmenler, okul rehberlik servisi, okul yönetimi ve gerektiğinde ilgili uzmanlar arasında iş birliği kurulmalıdır.

Aile, öğrencinin günlük yaşamdaki güçlüklerini izleyebilir, duygusal destek sağlayabilir ve okul katılımını destekleyen düzenlemelere katkıda bulunabilir.

Öğretmenler, öğrencinin sınıf içindeki katılımını, akademik gereksinimlerini ve sosyal ilişkilerini gözlemleyebilir. Eğitim ortamında yaşanan güçlüklerin belirlenmesine ve gerekli düzenlemelerin uygulanmasına yardımcı olabilir.

Okul rehberlik servisi, öğrencinin eğitimsel ve psikososyal gereksinimlerinin değerlendirilmesine, okul-aile iş birliğinin düzenlenmesine, önleyici çalışmalara ve gerekli yönlendirmelere katkıda bulunabilir.

Okul yönetimi, devam kayıtlarının izlenmesi, güvenli eğitim ortamının sağlanması, eğitimsel düzenlemelerin uygulanması ve mevzuata uygun işlemlerin yürütülmesinde sorumluluk taşır.

Sağlık ve ruh sağlığı uzmanları, gerekli durumlarda tıbbi veya klinik değerlendirme yapabilir ve yetki alanları çerçevesinde uygun müdahaleleri planlayabilir.

Bu iş birliğinde mesleki yetki sınırları korunmalıdır. Okul rehberlik hizmetleri klinik tanı ve tedavinin yerine geçmez.

Aynı şekilde psikolojik destek sağlanması, okulun güvenlik ve eğitimsel erişilebilirlik sorumluluklarını ortadan kaldırmaz.

13. Aileler İçin Pratik Gözlem ve Değerlendirme Rehberi

Aileler, çocuğun yaşadığı güçlüğün hangi koşullarda değiştiğini anlamak amacıyla kısa gözlem kayıtları tutabilir.

Bu kayıtlar psikolojik test veya tanı aracı değildir. Amaç çocuğu denetlemek değil, hangi durumlarda zorlandığını ve hangi koşulların yardımcı olduğunu belirlemektir.

Değerlendirme alanıTemel soru
BaşlangıçOkula gitmek istememe ne zaman başladı?
SıklıkHangi günlerde daha çok görülüyor?
OrtamSorun evde mi, okul yolunda mı, sınıfta mı ortaya çıkıyor?
Duygusal durumÇocuk hangi duyguları yaşadığını ifade ediyor?
Bedensel durumTekrarlayan yakınmalar bulunuyor mu?
GüvenlikZorbalık, tehdit veya başka bir tehlike var mı?
ÖğrenmeBelirli derslerde veya görevlerde zorlanıyor mu?
Sosyal ilişkilerArkadaşları ve öğretmenleriyle ilişkilerinde değişiklik var mı?
DestekHangi koşullarda daha rahat hissediyor?

Bir haftalık örnek gözlem

GünOkula katılımGözlenen güçlükDikkat çeken koşul
PazartesiTam günSabah yoğun kaygıOkul girişinde zorlanma
SalıTam günHafif huzursuzlukİlk dersten sonra rahatlama
ÇarşambaDevamsızKarın ağrısıTıbbi değerlendirme gereksinimi
PerşembeTam günBelirgin güçlük yokArkadaş desteği
CumaGeç katılımSınav öncesi sıkıntıDeğerlendirilme kaygısı olasılığı

Bu tablo kurgusal bir örnektir. Gözlenen durumlar tek başına neden-sonuç ilişkisi oluşturmaz.

Kısa kayıtlar, tekrarlayan örüntülerin fark edilmesine yardımcı olabilir. Bununla birlikte her ayrıntıyı sürekli kaydetmek aile ve çocuk açısından gereksiz bir yük oluşturabilir.

Gözlem kayıtları yalnızca gerekli kişilerle ve uygun gizlilik koşullarında paylaşılmalıdır.

14. Okuldan Kaçınmada İlerlemenin Ölçülmesi

Bir destek planının etkililiği yalnızca devamsızlık günleriyle değerlendirilmemelidir.

Okula devam, duygusal sıkıntı, sosyal katılım, akademik işlevsellik ve günlük yaşam birlikte izlenmelidir.

Okula devam

Öğrencinin katıldığı gün veya ders sayısı, ilgili dönemde katılması beklenen gün veya ders sayısıyla karşılaştırılabilir.

Örneğin on okul gününün sekizinde katılım gösteren bir öğrencinin günlük katılım oranı %80'dir.

Ancak bu değerin tek başına başarılı veya başarısız bir sonuç olduğu söylenemez. Önceki dönemlerdeki devam durumu, sağlık koşulları ve uygulanmakta olan destekler birlikte değerlendirilmelidir.

Duygusal sıkıntı

Öğrencinin okul öncesinde, okul sırasında ve sonrasında yaşadığı duygusal sıkıntı izlenebilir.

Yaşına uygun, anlaşılır bir öz bildirim yöntemi kullanılabilir. Ancak bu tür basit öz bildirimler standartlaştırılmış psikolojik ölçeklerin yerine geçmez.

Okulda kalabilme ve etkin katılım

Öğrencinin okulda ne kadar süre bulunduğu kadar derslere katılıp katılamadığı da önemlidir.

Örneğin tam gün okulda bulunan ancak yoğun kaygı nedeniyle hiçbir etkinliğe katılamayan öğrencinin destek gereksinimi devam ediyor olabilir.

Sosyal katılım

Arkadaşlarla etkileşim, güvenilir yetişkin ilişkileri ve okul etkinliklerine katılım değerlendirilebilir.

Akademik işlevsellik

Öğrencinin öğrenme etkinliklerine katılımı, uygun desteklerden yararlanma durumu ve biriken akademik eksiklerin azaltılması izlenebilir.

Sonuçların yorumlanması

İlerleme birden fazla göstergede birlikte değerlendirilmelidir.

Bir öğrenci daha düzenli okula gelmeye başladığı hâlde yoğun kaygı yaşamaya devam edebilir. Başka bir öğrenci psikolojik açıdan daha iyi hissedebilir ancak ulaşım veya sağlık engelleri nedeniyle düzenli devam sağlayamayabilir.

Bu iki öğrencinin destek gereksinimi farklıdır.

İzleme sonuçları öğrenciyi puanlamak veya etiketlemek için değil, uygulanan desteklerin uygunluğunu değerlendirmek için kullanılmalıdır.

15. Okula Devam Sorunları Nasıl Önlenebilir?

Okula devam sorunlarına yalnızca devamsızlık ortaya çıktıktan sonra müdahale etmek yeterli değildir.

Önleyici yaklaşım, bütün öğrencilerin okul katılımını destekleyen koşulların geliştirilmesini de kapsamalıdır.

OECD'nin (2026) değerlendirmesi; erken belirleme, destekleyici okul iklimi, aile-okul iş birliği ve kurumlar arası koordinasyonun birlikte ele alınmasını önermektedir.

Bütün öğrencilere yönelik önleme

Güvenli okul ortamı oluşturulması, kapsayıcı öğretim uygulamaları, olumlu öğretmen-öğrenci ilişkileri ve zorbalığın önlenmesi okul düzeyindeki temel çalışma alanlarıdır.

Bu uygulamalar yalnızca devamsızlık sorunu yaşayan öğrencilerle sınırlı olmamalıdır.

Risk belirtileri gösteren öğrencilerin desteklenmesi

Tekrarlayan geç kalma, belirli derslerden uzaklaşma, okul sabahlarında yoğun sıkıntı veya sosyal geri çekilme erken değerlendirme gerektirebilir.

Bu aşamada öğrencinin yaşadığı güçlüklerin belirlenmesi, daha kapsamlı devamsızlık sorunları ortaya çıkmadan uygun desteğin sağlanmasına yardımcı olabilir.

Belirgin devam güçlüğü yaşayan öğrencilerin desteklenmesi

Uzun süren veya tekrarlayan devam sorunlarında bireyselleştirilmiş, gerektiğinde farklı meslek gruplarının iş birliğiyle yürütülen bir destek planı hazırlanmalıdır.

Planın amacı yalnızca devam sayısını artırmak değil, öğrencinin eğitimsel ve psikososyal işlevselliğini geliştirmektir.

Bu üç düzey, önleyici çalışmaların düzenlenmesine yardımcı olan uygulamalı bir çerçevedir. Her okul için etkililiği kanıtlanmış tek bir müdahale paketi olarak değerlendirilmemelidir.

16. Türkiye'de Devamsızlık Konusunda Aileler Neleri Bilmeli?

Türkiye'de öğrencilerin devam ve devamsızlık işlemleri, eğitim kademesine ve okul türüne göre ilgili Millî Eğitim Bakanlığı mevzuatı kapsamında yürütülmektedir.

Psikolojik değerlendirme ile idari devamsızlık işlemleri birbirine karıştırılmamalıdır.

İlkokul ve ortaokul

28 Temmuz 2026 tarihli ve 33323 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan düzenlemeye göre ilköğretimde özürsüz devamsızlığı 5, 10 ve 15 güne ulaşan öğrencilerin durumları velilerine posta, bilgi ve iletişim araçları veya kısa mesaj yoluyla bildirilir.

Ayrıca düzenlemede belirtilen sürekli tedavi, belirli özel eğitim gereksinimleri ve resmî koruma durumları kapsamındaki öğrenciler için devamsızlığın 30. gününde de bildirim yapılmasına ilişkin hüküm bulunmaktadır.

Buradaki süreler, öğrencinin psikolojik destek alması için beklenmesi gereken eşikler değildir. Devamsızlık henüz bu sayılara ulaşmadan da çocuğun yaşadığı güçlük değerlendirilmelidir.

Lise

Millî Eğitim Bakanlığı Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği'nin 36. maddesinde genel kural olarak özürsüz devamsızlığı 10 günü veya toplam devamsızlığı 30 günü aşan öğrencilerin, ders puanlarından bağımsız olarak başarısız sayılmasına ilişkin hüküm bulunmaktadır.

Bununla birlikte yönetmelikte belirli koşulları karşılayan öğrenciler için farklı toplam devamsızlık sınırları düzenlenmiştir.

Birinci dereceden yakınını kaybetme, belirli ağır sağlık ve tedavi durumları, koruma altına alınma ve bazı özel eğitim durumları bakımından koşullara bağlı 40, 60 veya 70 günlük toplam devamsızlık süreleri söz konusu olabilir.

Bu süreler bütün öğrenciler için geçerli alternatif sınırlar değildir. Her öğrencinin durumu ilgili şartlar, belgeler ve güncel mevzuat doğrultusunda ayrı değerlendirilmelidir.

Psikolojik güçlük yaşamak devamsızlığın otomatik olarak özürlü sayılmasını sağlar mı?

Hayır.

Okul reddi veya yoğun kaygı yaşanması, devamsızlığın kendiliğinden özürlü devamsızlık olarak kaydedileceği anlamına gelmez.

Belgelendirme ve kayıt işlemleri yürürlükteki mevzuata göre gerçekleştirilir.

Bununla birlikte devamsızlığın idari sonucu ne olursa olsun öğrencinin psikolojik, sağlıkla ilgili ve eğitimsel gereksinimlerinin değerlendirilmesi gerekir.

Ailelerin e-Okul kayıtlarını izlemesi, gerekli belgeleri süresinde sunması ve okul yönetimiyle iletişimde kalması önemlidir.

Devamsızlık sınırları, psikolojik veya eğitimsel destek için beklenmesi gereken süreler değildir. Çocuk henüz devamsızlık yapmamış olsa bile belirgin sıkıntı yaşıyorsa değerlendirme süreci başlatılabilir.

17. Farklı Durumlarda Hangi Destekler Öncelikli Olmalıdır?

Okuldan kaçınma sorunlarının aynı yöntemle ele alınmaması gerektiğini göstermek amacıyla beş kurgusal durum değerlendirilebilir.

Örnek 1: Zorbalığa uğrayan öğrenci

Öğrenci teneffüse çıkmak istememekte, bazı arkadaşlarından korkmakta ve okul girişinde yoğun kaygı yaşamaktadır.

Bu durumda öncelik zorbalık iddiasının değerlendirilmesi, öğrencinin korunması ve güvenlik koşullarının sağlanmasıdır.

Kaygıya yönelik destek gerekli olabilir. Ancak zorbalık sürerken yalnızca öğrencinin kaygısını azaltmaya çalışmak yeterli değildir.

Örnek 2: Sunum günlerinde devamsızlık yapan öğrenci

Öğrenci diğer günlerde okula devam etmekte ancak sınıf önünde konuşacağı günlerde yoğun sıkıntı yaşamaktadır.

Güvenlik ve sağlık değerlendirmesinden sonra sosyal değerlendirilme kaygısı ve akademik koşullar araştırılabilir.

Uygun eğitimsel uyarlamalar ve gerektiğinde profesyonel psikolojik destek değerlendirilebilir.

Örnek 3: Otistik öğrencinin okul ortamında zorlanması

Öğrenci kalabalık, gürültülü ve öngörülemeyen ortamlarda belirgin sıkıntı yaşamakta, özellikle ders geçişlerinde okuldan ayrılmak istemektedir.

Bu durumda öğrencinin duyusal ve eğitimsel gereksinimlerinin değerlendirilmesi, uygun çevresel düzenlemelerin yapılması öncelikli olabilir.

Sorunun yalnızca öğrencinin uyum becerileri üzerinden açıklanması yeterli değildir.

Örnek 4: Akademik eksikleri nedeniyle okula gitmek istemeyen öğrenci

Öğrenci uzun süren hastalık sonrasında derslerde geri kalmış ve arkadaşlarının önünde başarısız görünmekten korkmaya başlamıştır.

Bu durumda sağlık değerlendirmesine ek olarak akademik eksiklerin belirlenmesi, ulaşılabilir öğrenme hedeflerinin oluşturulması ve destekleyici değerlendirme koşullarının sağlanması önemlidir.

Örnek 5: Ulaşım ve aile sorumlulukları nedeniyle devamsızlık yaşayan öğrenci

Öğrenci okula gitmek istediğini belirtmesine rağmen ulaşım koşulları ve evdeki bakım sorumlulukları nedeniyle düzenli katılım gösterememektedir.

Bu durumda temel çözüm yalnızca psikolojik danışma değildir.

Aile, okul ve gerektiğinde ilgili sosyal destek mekanizmalarıyla somut engellerin azaltılması gerekir.

Bu örnekler gerçek öğrenci vakaları değildir. Gerçek öğrencilerde birden fazla neden birlikte bulunabilir ve destek öncelikleri bireysel değerlendirmeyle belirlenmelidir.

18. Hangi Durumlarda Uzman Desteği Gerekir?

Okula gitmekte zorlanma davranışı tekrarlıyor, şiddetleniyor veya öğrencinin günlük yaşamını belirgin biçimde etkiliyorsa profesyonel değerlendirme geciktirilmemelidir.

Özellikle yoğun kaygı, tekrarlayan bedensel yakınmalar, artan devamsızlık, okulda kalamama, belirgin içe kapanma, umutsuzluk, uyku ve iştah değişiklikleri ile okuldan uzaklaşmanın süreklilik kazanması dikkatle değerlendirilmelidir.

Zorbalık, şiddet veya istismar şüphesi bulunduğunda güvenlik değerlendirmesi önceliklidir. Tıbbi belirtiler için hekim değerlendirmesi gerekir.

Klinik ruh sağlığı değerlendirmesi gereken durumlarda çocuk ve ergen psikiyatrisi uzmanına veya mesleki yetkisi uygun ilgili ruh sağlığı profesyonellerine başvurulmalıdır.

Okul rehberlik servisi, öğrencinin eğitim ortamındaki gereksinimlerinin belirlenmesi, okul içi desteklerin düzenlenmesi ve uygun yönlendirmelerin yapılması açısından önemli bir başvuru noktasıdır.

Çocuk kendisine zarar verme veya yaşamına son verme düşüncelerinden söz ediyorsa bu ifadeler ciddiye alınmalıdır. Yakın tehlike durumunda çocuk yalnız bırakılmamalı, güvenliği sağlanmalı ve 112 Acil Çağrı Merkezi üzerinden acil yardım istenmelidir.

Uzman desteği için belirli sayıda devamsızlık gününün dolmasını beklemek gerekli değildir.

19. Sık Sorulan Sorular

Çocuğum her sabah karın ağrısı yaşıyor. Okula gitmemek için mi yapıyor?

Bunu yalnızca belirtilerin zamanlamasına bakarak söylemek mümkün değildir.

Bedensel yakınmalar gerçek olabilir ve stresle ilişkili olarak da ortaya çıkabilir. Öncelikle gerekli tıbbi değerlendirme yapılmalı, ardından okulla ilişkili olası stres etkenleri araştırılmalıdır.

Çocuğum okulda başarılı ama yine de gitmek istemiyor. Neden?

Akademik başarı, psikolojik veya sosyal güçlük bulunmadığını göstermez.

Başarılı öğrenciler de sosyal kaygı, mükemmeliyetçilik, zorbalık veya başka nedenlerle okuldan kaçınabilir.

Çocuğum yalnızca belirli derslere girmek istemiyor. Bu okuldan kaçınma mıdır?

Belirli derslerden veya etkinliklerden uzaklaşma, okuldan kaçınma örüntüsünün bir parçası olabilir.

Ancak bunun nedeni ayrıca değerlendirilmelidir. Öğrenme güçlüğü, sosyal kaygı, güvenlik sorunu veya başka bir etken bulunabilir.

Çocuğumu okula zorla göndermeli miyim?

Fiziksel güç, tehdit ve aşağılayıcı yöntemler uygun değildir.

Bununla birlikte öğrencinin okuldan belirsiz bir süre uzak kalmasına yol açan plansız yaklaşımlar da yeterli olmayabilir.

Güvenlik ve sağlık değerlendirmesinden sonra öğrencinin gereksinimlerine uygun, destekleyici bir katılım planı oluşturulmalıdır.

Çocuğumun okulunu değiştirmeli miyim?

Okul değişikliği bazı durumlarda yararlı veya gerekli olabilir. Özellikle güvenlik sorunları giderilemiyor veya öğrencinin eğitimsel gereksinimleri karşılanamıyorsa okul değişikliği değerlendirilebilir.

Ancak nedenler araştırılmadan yapılan okul değişikliğinin kalıcı çözüm sağlayacağı varsayılmamalıdır.

Okul reddi kendiliğinden geçer mi?

Bazı çocuklarda yaşanan güçlükler geçici olabilir.

Bununla birlikte tekrarlayan, artan veya günlük işlevselliği etkileyen durumlarda kendiliğinden düzelmesini beklemek uygun değildir.

Okul reddi tedavi edilebilir mi?

Okul reddi bağımsız bir psikiyatrik tanı değildir. Bu nedenle bütün öğrenciler için geçerli tek bir tedavi bulunmamaktadır.

Altta yatan psikolojik, eğitimsel, tıbbi veya çevresel etkenlere göre farklı müdahaleler uygulanabilir.

Okul reddi ile okul fobisi aynı şey midir?

Okul fobisi daha dar ve tarihsel olarak kullanılan bir ifadedir.

Güncel alanyazında okul reddi ve diğer okula devam sorunları, farklı nedenleri ve ortaya çıkış biçimlerini kapsayan daha geniş değerlendirme çerçeveleri içinde ele alınmaktadır.

Okuldan kaçınan çocuklarda ilaç kullanılması gerekir mi?

Okul reddinin bulunması tek başına ilaç kullanılması gerektiği anlamına gelmez.

Eşlik eden bir ruhsal bozukluk bulunduğunda tıbbi değerlendirme ve tedavi seçenekleri ilgili hekim tarafından belirlenir.

İlaç tedavisi, okulun güvenlik ve eğitimsel düzenleme sorumluluklarının yerine geçmez.

20. Sonuç: Okula Devamı Sağlamak İçin Önce Sorunun Kaynağını Anlayın

Bir çocuğun okula gitmek istememesi yalnızca isteksizlik, sorumsuzluk veya disiplin sorunu olarak değerlendirilmemelidir. Aynı şekilde her devamsızlığın arkasında kaygı bulunduğu da varsayılmamalıdır.

Bilimsel araştırmalar, okuldan kaçınma ve devamsızlığın bireysel, ailesel, eğitimsel ve çevresel etkenlerle ilişkili olabildiğini göstermektedir.

Bu nedenle etkili bir destek yaklaşımında üç temel soruya yanıt aranmalıdır:

Çocuğun okula katılımını ne güçleştiriyor?

Bu güçlüğü azaltmak için hangi koşullar değiştirilebilir?

Uygulanan desteğin gerçekten yararlı olduğu nasıl anlaşılabilir?

Bu soruların yanıtları, yalnızca çocuğun okula gelmesini sağlamaya odaklanan yaklaşımlardan daha kapsamlı bir değerlendirme gerektirir.

Okuldan kaçınma davranışını anlamak, çocuğun yaşadığı güçlüğü kabul etmekle sınırlı değildir. Nedenleri araştırmayı, uygun destekleri sağlamayı ve sonuçları izlemeyi de gerektirir.

Aile ve okulun ortak sorumluluğu, öğrencinin yalnızca sınıfta fiziksel olarak bulunmasını sağlamak değildir.

Asıl hedef; öğrencinin eğitim hakkını kullanabildiği, kendisini güvende hissettiği, öğrenmeye katılabildiği ve psikolojik gelişiminin desteklendiği bir okul deneyimi oluşturmaktır.

Devamsızlık bir kayıttır. Okuldan kaçınma ise anlaşılması gereken bir güçlüğün göstergesi olabilir. Kalıcı çözüm, bu ikisini birbirine karıştırmadan öğrencinin gerçek gereksinimlerini belirlemekle başlar.


Kaynakça

American Academy of Child and Adolescent Psychiatry. (2026, August). School refusal (Facts for Families No. 7). https://www.aacap.org/AACAP/Families_and_Youth/Facts_for_Families/FFF-Guide/School-Refusal-007.aspx

American Academy of Pediatrics. (2024, September 26). School avoidance: Tips for concerned parents. HealthyChildren.org. https://www.healthychildren.org/English/health-issues/conditions/emotional-problems/Pages/School-Avoidance.aspx

Chockalingam, M., Skinner, K., Melvin, G., & Yap, M. B. H. (2023). Modifiable parent factors associated with child and adolescent school refusal: A systematic review. Child Psychiatry & Human Development, 54, 1459–1475. https://doi.org/10.1007/s10578-022-01358-z

Education Endowment Foundation. (2022). Attendance interventions: Rapid evidence assessment. https://educationendowmentfoundation.org.uk/education-evidence/evidence-reviews/attendance-interventions-rapid-evidence-assessment/

Fisher, E., Rob, P., MacLennan, K., Mullally, S., Rodgers, J., & Tzemou, E. (2026). School anxiety experienced by autistic children: A systematic review of contributing factors. School Mental Health, 18, 720–739. https://doi.org/10.1007/s12310-026-09852-8

Gubbels, J., van der Put, C. E., & Assink, M. (2019). Risk factors for school absenteeism and dropout: A meta-analytic review. Journal of Youth and Adolescence, 48, 1637–1667. https://doi.org/10.1007/s10964-019-01072-5

Heyne, D., Gren-Landell, M., Melvin, G., & Gentle-Genitty, C. (2019). Differentiation between school attendance problems: Why and how? Cognitive and Behavioral Practice, 26(1), 8–34. https://doi.org/10.1016/j.cbpra.2018.03.006

Jakobsen, S., Tølbøll, K. B., Thastum, M., & Lomholt, J. J. (2025). Cognitive behavioral interventions for school attendance problems: A systematic review and meta-analysis. Child Psychiatry & Human Development. https://doi.org/10.1007/s10578-025-01847-x

Kearney, C. A., & Silverman, W. K. (1990). A preliminary analysis of a functional model of assessment and treatment for school refusal behavior. Behavior Modification, 14(3), 340–366. https://doi.org/10.1177/01454455900143007

Li, D., Singh, S., Jeldi, N., Chang, S., Zhu, M., Dailey, K., Karabukayeva, A., & Cai, C. (2026). What works to keep students in school? A meta-analysis of interventions to reduce school absenteeism. Behavioral Sciences, 16(5), Article 697. https://doi.org/10.3390/bs16050697

OECD. (2026). Every day counts: Understanding, preventing and responding to school attendance problems. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/7c6f6c3e-en

Sasso, I., & Sansour, T. (2024). Risk and influencing factors for school absenteeism among students on the autism spectrum—A systematic review. Review Journal of Autism and Developmental Disorders. https://doi.org/10.1007/s40489-024-00474-x

Strelitz, J., Barrett, J. R., Elango, N., Meligy, N., Watson, F., Westbrook, J., Clarke, K., Huw, D., John, O., & John, A. (2026). Interventions to improve school attendance: A systematic review and meta-analysis of evidence from randomised controlled trials. Journal of Epidemiology & Community Health. https://doi.org/10.1136/jech-2025-225671

Strömbeck, J., Heyne, D., Ferrer-Wreder, L., & Alanko, K. (2025). Validation of an instrument for understanding school absence: The Swedish version of the adapted school refusal assessment scale-revised. BMC Psychology, 13, Article 606. https://doi.org/10.1186/s40359-025-02936-1

Ulaş, S., & Seçer, İ. (2024). A systematic review of school refusal. Current Psychology, 43, 19407–19422. https://doi.org/10.1007/s12144-024-05742-x

Mevzuat kaynakları

Millî Eğitim Bakanlığı. (2013). Millî Eğitim Bakanlığı Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği (7 Eylül 2013 tarihli ve 28758 sayılı Resmî Gazete; değişiklikleriyle birlikte). https://www.aile.gov.tr/eyhgm/mevzuat/ulusal-mevzuat/yonetmelikler/milli-egitim-bakanligi-ortaogretim-kurumlari-yonetmeligi/

Millî Eğitim Bakanlığı. (2026, 28 Temmuz). Millî Eğitim Bakanlığı Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretim Kurumları Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik. Resmî Gazete, 33323. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2026/07/20260728-2.htm


Bilgilendirme ve yöntemsel sınır: Bu yazı ebeveynlere ve eğitimcilere bilimsel temelli bilgi sunmak amacıyla hazırlanmıştır. Bireysel psikolojik değerlendirme, klinik tanı veya tedavinin yerine geçmez. Kaynaklar konu odaklı ve eleştirel bir inceleme yaklaşımıyla ele alınmıştır. Metin bağımsız bir sistematik derleme veya meta-analiz olarak sunulmamaktadır.

İnsana Bakınca | Psikoloji, Eğitim ve Rehberlik

Yapay zekâ katkısı: Metnin bilimsel kaynak denetimi, karşılaştırılması, dil düzenleme ve editöryal geliştirme süreçlerinde ChatGPT (OpenAI) desteğinden yararlanılmıştır. Nihai mesleki ve editöryal sorumluluk yayın sorumlusuna aittir.



BILINGUA INSTITUTE İNGİLİZCE & FRANSIZCA

Yalnızca izlediğin değil, katıldığın bir ders. Öğretmeninle aynı anda yüz yüze iletişim kurduğun canlı çevrimiçi özel derslerde konuşmaya, anlamaya ve dili kullanmaya yer aç.

Canlı görüntülü dersBireysel öğrenme hedefleriAnlık geri bildirim

Önceden kaydedilmiş video değil; öğretmen ve öğrencinin eş zamanlı buluştuğu ders.

Eş zamanlı buluşmaBir öğretmen · Bir öğrenci
BILINGUA · CANLI DERS
EN
Let's talk!İngilizceyi duy,
anla ve konuş.
FR
On y va !Fransızcayı öğren,
kullan ve geliştir.
✓ Soru sor · Konuş · Geri bildirim al
CANLI ÖZEL DERSÖğrenmenin pasif izleyicisi değil, etkin katılımcısı ol.
TANITIM · YAZARIN KİTAPLARI

Kitap Tanıtımı

1 / 2 · Arafta

Ana sayfa Ana sayfaya dön Anasayfa