İçeriğe geç
Eğitim, psikoloji, rehberlik ve yaşam için bilgi ve araçlarPsikolojik Danışman Ahmet Usta’nın kişisel yayın platformu

Üniversite rehberi: araçlar ve rehberler

Üniversiteler ve Tercih Rehberleri

  • Türkiye Üniversiteleri İletişim Rehberi
  • Türkiye Üniversiteleri Akademik Kadro Rehberi

Yurt, Barınma ve Burs Rehberleri

KYK aracı yayında · diğer yurt rehberleri hazırlanıyor
  • KYK Yurt Arama Motoru
  • Türkiye Özel Öğrenci Yurtları Rehberi
  • Üniversitelere Ait Öğrenci Yurtları ve Konukevleri Rehberi

Askerî Okullar, Polis Okulları ve Kamu Kariyeri

Hazırlanıyor / Planlanıyor
  • Askerî Okullar Rehberi
  • Polis Okulları Rehberi
  • KPSS Rehberi

Sınavlar, Üniversite Yaşamı ve Kariyer Planlaması

Hazırlanıyor / Planlanıyor
  • ÖSYM Sınav Takvimi ve Başvuru Rehberi
  • ALES, YDS ve YÖKDİL Rehberi
  • Üniversite Kampüsleri ve Ulaşım Rehberi

Tüm rehber başlıklarını site haritasında inceleyin →

Resmî verileri kontrol edin: ÖSYM ve YÖK Atlas. Tercih kararı için ilgili yılın ÖSYM kılavuzu ve üniversitelerin güncel duyuruları esastır.

Diğer Kılavuz Araçlar

YKS çalışma kılavuzları, ölçekler ve kariyer kılavuzları.

Tüm yayımlanmış sayfalar ve yazılar →

Zorbalığa Tanık Olan Öğrenci Ne Yapabilir? Güvenli Destek Yolları

Okulda zorbalığa tanık olan öğrencinin güvenli yardım yollarını simgeleyen soyut görsel. Sırt çantalı öğrenci, iletişim ve arkadaş desteği simgeleri ile koruyucu kalkan yer alıyor.

 

Bir arkadaşınızın okulda sürekli aşağılandığını, tehdit edildiğini, dışlandığını veya fiziksel şiddete uğradığını gördüğünüzü düşünün. Yaşananların yanlış olduğunu biliyorsunuz ancak ne yapmanız gerektiğinden emin değilsiniz. Yardım etmek istiyorsunuz fakat siz de hedef alınmaktan korkuyorsunuz.

Böyle bir durumda zorbalık yapan öğrenciye karşı mı çıkmalısınız? Arkadaşınızı ortamdan uzaklaştırmaya mı çalışmalısınız? Yoksa bir öğretmenden mi yardım istemelisiniz?

Zorbalığa tanık olduğunuzda önce kendi güvenliğinizi değerlendirin, zorbalığı destekleyen davranışlara katılmayın, arkadaşınıza güvenli biçimde destek olun ve güvendiğiniz bir yetişkinden yardım isteyin.

Yardım etmek, zorbalığı tek başınıza durdurmak zorunda olduğunuz anlamına gelmez. Hangi davranışın uygun olduğu, olayın niteliğine ve güvenlik koşullarına bağlıdır.

Bu yazı, özellikle ortaokul ve lise öğrencilerinin zorbalığa tanık olduklarında kullanabilecekleri güvenli destek yollarını açıklamaktadır.

Zorbalığa Tanık Olmak Ne Demektir?

Akran zorbalığı, bir öğrencinin başka bir öğrenciye yönelik istenmeyen saldırgan davranışlarının, gerçek veya algılanan bir güç eşitsizliği içinde tekrarlanması ya da tekrarlanma olasılığının bulunmasıdır.

Güç eşitsizliği yalnızca fiziksel üstünlükten kaynaklanmaz. Arkadaş grubu üzerindeki etki, sosyal konum, başkalarını dışlayabilme veya kişisel bilgileri kullanarak tehdit edebilme de güç eşitsizliği oluşturabilir.

Zorbalık farklı biçimlerde ortaya çıkabilir:

  • Fiziksel zorbalık: Vurma, itme, tekmeleme veya eşyalara zarar verme.

  • Sözel zorbalık: Sürekli hakaret etme, aşağılama, tehdit etme veya küçük düşürücü lakaplar kullanma.

  • İlişkisel zorbalık: Bir öğrenciyi sistematik biçimde dışlama, arkadaşlık ilişkilerini bozma veya başkalarının onunla görüşmesini engelleme.

  • Siber zorbalık: Dijital ortamlarda tehdit etme, aşağılama, hedef gösterme veya küçük düşürücü içerikleri yayma.

Ancak her anlaşmazlık zorbalık değildir. Eşit güçteki öğrenciler arasındaki karşılıklı tartışmalar ile güç eşitsizliğine dayalı zorbalık davranışları birbirinden ayrılmalıdır. Bununla birlikte bir olayın zorbalık olarak sınıflandırılmaması, ciddi bir şiddet veya tehdidin görmezden gelinebileceği anlamına gelmez (StopBullying.gov, t.y.).

Zorbalığa tanık olan öğrenci, bu davranışları doğrudan gören veya dijital ortamda fark eden kişidir.

Bazı öğrenciler zorbalık yapan kişiye katılır, bazıları gülerek davranışı cesaretlendirir, bazıları korktuğu için sessiz kalır, bazıları ise zorbalığa uğrayan arkadaşını destekler.

Bu tepkilerin aynı biçimde değerlendirilmemesi gerekir. Özellikle korktuğu için müdahale edemeyen öğrenci ile zorbalığı bilerek destekleyen öğrenci arasında önemli bir fark vardır.

Zorbalığa Tanık Olan Öğrenci Ne Yapmalı?

1. Önce güvenliğinizi değerlendirin

Bir arkadaşınızın zarar gördüğünü fark ettiğinizde ilk olarak kendinizin ve çevrenizdeki kişilerin güvenliğini düşünün.

Fiziksel saldırı, ciddi tehdit veya kalabalık bir grubun saldırgan davranışı söz konusuysa öğrencileri zor kullanarak ayırmaya çalışmayın. Güvenli bir mesafeye geçerek en yakın öğretmenden veya görevli yetişkinden yardım isteyin.

Örneğin birkaç öğrencinin başka bir öğrenciyi koridorda sıkıştırdığını gördüğünüzde aralarına girmeniz sizi de tehlikeye atabilir. Böyle bir durumda nöbetçi öğretmene hemen haber vermek daha güvenli bir davranıştır.

Acil tehlike bulunmuyorsa ve kendinizi güvende hissediyorsanız sakin bir sözlü uyarıda bulunabilirsiniz. Ancak bunun tartışmaya, tehdide veya yeni bir saldırıya dönüşme olasılığı varsa doğrudan müdahaleyi sürdürmeyin.

Bir arkadaşınıza yardım etmek için kendinizi tehlikeye atmanız gerekmez.

2. Zorbalığı cesaretlendiren davranışlara katılmayın

Zorbalık yapan öğrenci, çevresindekilerin dikkatini çekmeye veya onlardan onay almaya çalışabilir.

Bir öğrenci aşağılanırken gülmek, hakaretleri tekrarlamak, olayı eğlenceye dönüştürmek veya görüntüleri paylaşmak zorbalığı destekleyen davranışlar olabilir.

Buna karşılık aşağılayıcı sözlere katılmamak, davranışı alkışlamamak ve olayın yayılmasına katkıda bulunmamak daha güvenli sosyal tepkilerdir.

Bazı öğrenciler arkadaş grubundan dışlanmamak için yanlış olduğunu bildikleri davranışlara katılabilir. Bu durumun sosyal yönünü daha ayrıntılı anlamak için Sosyal Onay ve Dijital Görünürlük: Beğeni Sayısı Kişisel Değer Değildir başlıklı yazıyı inceleyebilirsiniz.

Ancak yalnızca zorbalığı desteklememek her durumda yeterli değildir. Bir öğrencinin zarar görme riski devam ediyorsa güvenilir bir yetişkinden yardım istenmelidir.

3. Güvenliyse arkadaşınızın ortamdan uzaklaşmasına yardımcı olun

Bazı düşük riskli durumlarda zorbalık yapan öğrenciyle doğrudan tartışmaya girmek yerine dikkati başka bir konuya yönlendirmek yararlı olabilir.

Örneğin arkadaşınıza “Birlikte kütüphaneye gidelim mi?” veya “Benimle biraz yürümek ister misin?” diyebilirsiniz.

Böylece arkadaşınızın zorlayıcı ortamdan uzaklaşmasını kolaylaştırabilirsiniz.

Bu yaklaşım, fiziksel saldırı veya ciddi tehdit bulunan durumlarda uygun değildir. Böyle durumlarda öncelik yetişkin yardımına ulaşmaktır.

4. Arkadaşınızı olaydan sonra destekleyin

Zorbalığa uğrayan bir öğrenci kendisini yalnız, üzgün, utanmış veya güvensiz hissedebilir.

Olaydan sonra uygun bir ortamda yanına giderek şöyle söyleyebilirsiniz:

“Az önce olanları gördüm. Böyle davranılması doğru değildi. İstersen birlikte öğretmenimizle konuşabiliriz.”

Arkadaşınız yaşadıklarını anlatmak istemeyebilir. Onu konuşmaya zorlamayın, sorularla bunaltmayın veya başkalarının önünde olayı yeniden anlatmasını istemeyin.

Birlikte vakit geçirmek, teneffüste yanında bulunmak veya güvenli grup etkinliklerine katılmasını desteklemek de yardımcı olabilir.

Bununla birlikte arkadaşınızın bütün sorunlarını çözme sorumluluğunu üstlenmeyin. Gerektiğinde yetişkin yardımına ulaşmasına eşlik edin.

5. Güvendiğiniz bir yetişkine haber verin

Zorbalığın durdurulması yalnızca öğrencilerin sorumluluğuna bırakılamaz. Okulun ve ilgili yetişkinlerin gerekli müdahaleleri gerçekleştirmesi gerekir.

Zorbalığa tanık olduğunuzda sınıf rehber öğretmeninize, nöbetçi öğretmene, rehber öğretmene/psikolojik danışmana veya okul yöneticisine başvurabilirsiniz.

Olayı aktarırken ne gördüğünüzü, nerede ve ne zaman gerçekleştiğini açıklayın. Başkalarından duyduklarınızı doğrudan gözlemlediğiniz bilgilerden ayırın.

Örneğin şöyle söyleyebilirsiniz:

“Öğretmenim, bugün ikinci teneffüste üç öğrencinin bir arkadaşımıza hakaret ettiğini ve onu ittiğini gördüm. Bunun daha önce de yaşandığını duydum ancak önceki olayları görmedim. Yardım edilmesini istiyorum. Bunu söylediğim için bana da zarar verilmesinden endişeleniyorum.”

Bu açıklama, yetişkinin olayı değerlendirmesine ve güvenlik gereksinimlerinizi anlamasına yardımcı olur.

Millî Eğitim Bakanlığının Akran Zorbalığı Farkındalık Programı da zorbalığa tanık olan öğrencilerin yetişkinlerle iletişime geçmesini ve zorbalığı cesaretlendiren davranışlardan kaçınmasını vurgulamaktadır (MEB, 2021).

Bir arkadaşınızın zarar görmesini önlemek için yardım istemek ispiyonculuk değildir.

Zorbalık Karşısında Güvenli Karar Rehberi

Zorbalık olaylarında herkese uygulanabilecek tek bir müdahale yöntemi yoktur. Uygun davranış, olayın güvenlik düzeyine göre belirlenmelidir.

Fiziksel saldırı veya ciddi tehdit varsa

Doğrudan müdahale etmeyin. Güvenli bir yere geçerek derhâl öğretmen veya başka bir yetişkinden yardım isteyin. Devam eden ağır saldırı veya başka bir acil tehlike bulunuyorsa 112 Acil Çağrı Merkezi'ne başvurulmalıdır.

Fiziksel tehlike yok ancak arkadaşınız aşağılanıyor veya dışlanıyorsa

Zorbalığı desteklemeyin. Güvenliyse arkadaşınıza eşlik edin, onunla iletişim kurun ve gerektiğinde bir yetişkine başvurun.

Zorbalık dijital ortamda gerçekleşiyorsa

Zararlı içeriği yaymayın. Uygun bildirim yollarını kullanın. Arkadaşınıza özel olarak destek olun ve güvenilir bir yetişkinden yardım isteyin.

Olay sona ermiş ancak yeniden yaşanma riski varsa

Gözlemlediğiniz gelişmeleri yetişkinlere bildirin. Tekrar eden olayları açıkça aktarın ve güvenliğin değerlendirilmesini isteyin.

Bildirim nedeniyle siz de tehdit ediliyorsanız

Tehdidi ayrıca bildirin. Tehdit eden öğrencilerle tek başınıza yüzleşmeyin. Güvenliğinizi koruyacak önlemlerin değerlendirilmesini isteyin.

Bu rehberin temel ilkesi şudur: Önce güvenlik, ardından uygun destek ve yetişkin yardımı.

Bu karar rehberi eğitim amacıyla oluşturulmuştur. Bilimsel olarak etkililiği bağımsız biçimde doğrulanmış bir müdahale programı veya psikolojik ölçme aracı değildir.

Arkadaşınız “Kimseye Söyleme” Derse Ne Yapmalısınız?

Zorbalığa uğrayan bir arkadaşınız yaşadıklarının öğretmenlere veya ailesine anlatılmasını istemeyebilir.

Bunun nedeni yeniden tehdit edilmekten, suçlanmaktan veya dışlanmaktan korkması olabilir.

Öncelikle onu dinleyin ve kaygılarını küçümsemeyin.

Şöyle söyleyebilirsiniz:

“Bunun başkaları tarafından öğrenilmesinden korktuğunu anlıyorum. Ama yeniden zarar görmeni istemiyorum. İstersen yardım isteyeceğimiz kişiyi birlikte seçebiliriz.”

Arkadaşınızın düşüncelerine saygı gösterin. Ancak ciddi fiziksel şiddet, cinsel istismar, şantaj veya başka bir önemli güvenlik riski varsa durumun güvenilir bir yetişkine bildirilmesi gerekir.

Bu nedenle her koşulda sır saklayacağınıza ilişkin söz vermeyin.

Arkadaşınızın güvenliğini tehdit eden ciddi bir tehlikeyi gizlemek, ona destek olmak anlamına gelmez.

Siber Zorbalığa Tanık Olan Öğrenci Ne Yapabilir?

Siber zorbalık; mesajlaşma uygulamalarında, sosyal medya hesaplarında, çevrim içi oyunlarda ve diğer dijital ortamlarda gerçekleşebilir.

Bir öğrencinin fotoğrafıyla sistematik biçimde alay edilmesi, aşağılayıcı paylaşımlar yapılması, tehdit edilmesi veya kişisel bilgilerinin kullanılarak hedef gösterilmesi bu davranışların örnekleri arasında bulunabilir.

Siber zorbalığa tanık olduğunuzda zararlı içeriği beğenmeyin, yeniden paylaşmayın veya arkadaşlarınıza göndermeyin. Zorbalık yapan kişiye hakaret veya tehditle karşılık vermekten kaçının.

Uygun durumlarda platformun şikâyet ve engelleme özelliklerini kullanın. Olayı güvenilir bir yetişkine bildirin ve hedef alınan arkadaşınıza özel olarak destek sunun.

Normal hakaret veya tehdit içerikli mesajlarda tarih, saat, kullanıcı adı ve paylaşım bağlantısı gibi bilgilerin korunması yararlı olabilir. Gerektiğinde bir yetişkinin yardımıyla ekran görüntüsü alınabilir (StopBullying.gov, t.y.).

Ancak çocukların cinsel istismarını içeren materyalleri veya başka hukuka aykırı özel görüntüleri indirmeyin, saklamayın ve başkalarına göndermeyin. Böyle bir durumda içeriği yaymadan yetkili yetişkinlere ve ilgili resmî birimlere haber verin.

Siber zorbalıkta amaç, zararlı davranışın daha fazla yayılmasını önlemek ve uygun yardım sürecini başlatmaktır.

Zorbalık Yapan Öğrenci Yakın Arkadaşınızsa

Zorbalık yapan öğrenci bazen yakın arkadaşınız olabilir. Böyle bir durumda davranışa karşı çıkmak zorlaşabilir.

Arkadaşınızı kaybetmekten veya arkadaş grubundan dışlanmaktan korkabilirsiniz. Ancak arkadaşlık ilişkisi, bir başkasına zarar verilmesini destekleme zorunluluğu oluşturmaz.

Güvenli bir ortamda, tartışmaya girmeden şöyle söyleyebilirsiniz:

“Seninle arkadaşım ama birine böyle davranılmasına katılmak istemiyorum.”

Bunu söylemek zorunda değilsiniz. Tehdit veya saldırı riski varsa doğrudan yüzleşmek yerine yetişkin desteğine başvurun.

Zorbalık yapan öğrencinin davranışını değiştirmek sizin sorumluluğunuz değildir. Uygun eğitimsel müdahalelerin planlanması okulun ve ilgili yetişkinlerin görevidir.

Zorbalığı Bildirdiğiniz Hâlde Devam Ediyorsa

Zorbalığın bildirilmiş olması, sorunun mutlaka çözüldüğü anlamına gelmez.

Bazen zorbalık farklı ortamlarda devam edebilir. Bazen de olayı bildiren öğrenci tehdit edilebilir.

Böyle bir durumda yardım istemekten vazgeçmeyin. Daha önce kiminle görüştüğünüzü, olayın nasıl devam ettiğini ve yeni gelişmeleri açıkça anlatın.

İlk başvurduğunuz yetişkinden yeterli destek alamadıysanız başka bir güvenilir öğretmene, okul rehberlik servisine, okul yönetimine veya ailenize başvurabilirsiniz.

Bildirim sonrasında tehdit edilmeniz, ayrıca değerlendirilmesi gereken bir güvenlik sorunudur.

Zorbalığın devam etmesi, bazı öğrencilerin okulda kendilerini güvende hissetmemesine ve okuldan kaçınmasına yol açabilir. Bununla birlikte okula gitmek istememenin tek nedeni zorbalık değildir. Konuya ilişkin farklı nedenleri Çocuğum Okula Gitmek İstemiyor: Okul Reddi ve Devamsızlık başlıklı yazıda inceleyebilirsiniz.

Okulun sorumluluğu yalnızca bildirimi almak değildir. Öğrencilerin güvenliğini değerlendirmek, gerekli önlemleri almak ve olayların tekrar edip etmediğini izlemek de önemlidir.

Korktuğunuz İçin Müdahale Edemediyseniz

Zorbalığa tanık olan öğrenciler korku, kararsızlık, üzüntü veya çaresizlik yaşayabilir.

Bazı öğrenciler kendilerinin de hedef alınmasından korktuğu için olay sırasında müdahale edemeyebilir. Bu durum, zorbalığı onayladıkları anlamına gelmek zorunda değildir.

Olay sırasında müdahale edememiş olmanız, daha sonra yardım edemeyeceğiniz anlamına gelmez.

Sonrasında öğretmeninize bilgi verebilir, arkadaşınıza destek olabilir veya güvendiğiniz bir yetişkinden yardım isteyebilirsiniz.

Tanık olduğunuz olay nedeniyle yoğun kaygı yaşıyorsanız ve bu durum günlük yaşamınızı etkiliyorsa okul rehberlik servisinden destek alabilirsiniz.

Kaygının farklı nedenlerini ve başa çıkma yollarını Ergenlerde Kaygı: Belirtileri, Nedenleri ve Başa Çıkma Yolları başlıklı yazıda daha ayrıntılı inceleyebilirsiniz.

Yardım alma hakkı yalnızca zorbalığa doğrudan maruz kalan öğrenciye ait değildir. Olaylara tanık olan öğrenciler de desteğe ihtiyaç duyabilir.

Günlük Yaşamda Karşılaşılabilecek Üç Durum

Aşağıdaki örnekler eğitim amacıyla oluşturulmuş kurgusal durumlardır. Gerçek öğrenci vakaları değildir.

Örnek 1: Koridorda Fiziksel Zorbalık

Bir grup öğrenci başka bir öğrencinin yolunu kesiyor, onu itiyor ve çevredeki öğrenciler gülüyor.

Güvenli yaklaşım: Grubun arasına girerek fiziksel müdahalede bulunmayın. En yakın öğretmene haber verin. Olayın büyümesine katılmayın. Güvenli koşullarda zarar gören arkadaşınızın destek almasını kolaylaştırın.

Örnek 2: Sınıf Grubunda Aşağılama

Bir öğrencinin fotoğrafı sınıfın mesajlaşma grubunda paylaşılıyor ve hakkında sürekli aşağılayıcı yorumlar yapılıyor.

Güvenli yaklaşım: İçeriği yeniden paylaşmayın. Uygun platform bildirimlerini kullanın ve güvenilir bir yetişkine haber verin. Arkadaşınıza özel olarak destek sunun.

Örnek 3: Bildirim Sonrasında Tehdit

Bir öğrenci zorbalık olayını öğretmenine anlattıktan sonra arkadaşları tarafından tehdit ediliyor.

Güvenli yaklaşım: Tehdidi ayrıca bildirin. Tehdit eden öğrencilerle tek başınıza yüzleşmeyin. Kendinizin ve arkadaşınızın güvenliği için yetişkinlerden somut koruyucu önlemler isteyin.

Bu örneklerin ortak noktası, tanık öğrencinin zorbalığı tek başına durdurmaya çalışmadan güvenli bir yardım sürecine katkıda bulunabilmesidir.

Bilimsel Araştırmalar Tanık Öğrencilerin Rolü Hakkında Ne Söylüyor?

Akran zorbalığı yalnızca zorbalık yapan öğrenci ile zorbalığa maruz kalan öğrenci arasındaki bir etkileşim değildir. Arkadaş grubunun tepkileri, okul ortamı ve yetişkinlerin müdahaleleri de süreci etkileyebilir.

Tanık öğrencilerin davranışlarını ele alan bilimsel araştırmalar, okul temelli müdahalelerin bazı yararlar sağlayabileceğini göstermektedir. Ancak bütün çalışmalarda aynı sonuçlar elde edilmemiştir.

2025 meta-analizi: Tanık davranışlarında küçük olumlu etki

Chen ve arkadaşlarının (2025) yayımladığı meta-analizde 49 araştırmanın bulguları bir araya getirilmiştir.

Çalışmada tanık davranışlarını geliştirmeye yönelik müdahaleler için genel olarak küçük düzeyde olumlu bir etki bildirilmiştir (Cohen'in d değeri = 0,25).

Bu sonuç, müdahalelerin tanık davranışlarını geliştirmeye katkıda bulunabileceğini düşündürmektedir. Ancak zorbalık olaylarının aynı oranda azaldığı veya bütün öğrencilerin doğrudan müdahalede bulunmaya başladığı anlamına gelmez.

Araştırmaya alınan çalışmaların katılımcıları, uygulama süreleri, müdahale yöntemleri ve ölçme araçları farklıdır. Çalışmaların bir bölümünde üniversite öğrencileri de bulunmaktadır. Bu nedenle sonuçların ortaokul ve lise öğrencilerine doğrudan genellenmesi uygun değildir.

2026 sistematik derlemesi: Geleneksel zorbalıkta olumlu bulgular, diğer alanlarda sınırlı kanıt

Bezerra ve arkadaşlarının (2026) yayımladığı sistematik derleme ve meta-analizde 23 araştırma değerlendirilmiştir.

Çalışmada tanık öğrencileri de kapsayan okul temelli müdahalelerin geleneksel zorbalık yapma ve zorbalığa maruz kalma sıklığını azaltabildiğine ilişkin bulgular elde edilmiştir.

Geleneksel zorbalık yapma sıklığı için risk oranı 0,75; zorbalığa maruz kalma sıklığı için ise 0,63 olarak bildirilmiştir. Her iki sonuç da müdahale grupları lehinedir.

Bu iki bulgunun kanıt kesinliği GRADE yöntemiyle yüksek olarak değerlendirilmiştir. Bununla birlikte her bir sonuca ilişkin birleştirilmiş analiz yalnızca üç araştırmaya dayanmaktadır.

Aynı derlemede siber zorbalık yapma ve tanık öğrencilerin savunucu davranışları bakımından istatistiksel olarak anlamlı bir toplu etki gösterilememiştir. Bu alanlarda kanıt kesinliği çok düşüktür.

Derlemeye alınan araştırmaların katılımcıları farklı yaş gruplarındadır. Bildirilen yaş aralıkları yaklaşık 7–17 yaş arasında değişmektedir. Çalışmaların önemli bir bölümü ilkokul ve ortaokul dönemindeki öğrencileri kapsamaktadır.

Bu nedenle bulguların Türkiye'deki bütün lise öğrencilerine aynı biçimde uygulanacağı varsayılamaz.

Araştırmalardan hangi sonuç çıkarılabilir?

İki meta-analiz birlikte değerlendirildiğinde, tanık öğrencilerin güvenli destek davranışlarını geliştirmeye yönelik çalışmaların yararlı olabileceği görülmektedir.

Ancak bulgular, tanık öğrencilerin her durumda zorbalığı durdurabileceğini veya kısa bir eğitimle zorbalığın ortadan kaldırılabileceğini göstermemektedir.

Millî Eğitim Bakanlığının 2021 tarihli Akran Zorbalığı Farkındalık Programı da öğrencilerin zorbalık durumlarındaki farklı rolleri tanımasını, empati kurmasını ve zorbalığa uğrayan arkadaşlarına nasıl yardımcı olabileceklerini öğrenmesini amaçlamaktadır.

Bilimsel bulguların desteklediği temel yaklaşım, tanık öğrenciyi tek başına sorumlu tutmak değil; güvenli yardım davranışlarını okulun bütününü kapsayan önleme çalışmalarıyla birlikte ele almaktır.

Öğretmenlerin, Ailelerin ve Okulun Sorumluluğu

Zorbalığa tanık olan öğrencilere güvenli yardım davranışlarının öğretilmesi önemlidir. Ancak zorbalığın önlenmesi ve öğrencilerin korunması temel olarak yetişkinlerin ve okulun sorumluluğundadır.

Öğretmenler ne yapmalı?

Öğretmenler zorbalık bildirimlerini ciddiye almalı, öğrencilerin güvenliğini değerlendirmeli ve gerekli müdahalelerin başlatılmasını sağlamalıdır.

Olayı sınıfın önünde tartışmak, öğrenciyi herkesin karşısında açıklama yapmaya zorlamak veya zorbalığa uğrayan öğrenciyle zorbalık yapan öğrenciyi zorla yüzleştirmek yeni riskler oluşturabilir.

Özellikle güç eşitsizliği bulunan zorbalık durumlarında öğrencileri eşit sorumluluğa sahip iki taraf gibi ele alan sıradan akran arabuluculuğu uygun bir temel müdahale değildir.

Okul rehberlik servisi ne yapmalı?

Okul rehberlik servisi, öğrencilerin psikososyal ihtiyaçlarının değerlendirilmesine, uygun destek çalışmalarının planlanmasına ve okul yönetimiyle iş birliğine katkı sağlamalıdır.

Zorbalığa maruz kalan, zorbalık davranışı gösteren ve olaya tanık olan öğrencilerin ihtiyaçları farklı olabilir. Bu nedenle bütün öğrencilere aynı müdahalenin yeterli olacağı varsayılmamalıdır.

Gerekli durumlarda ilgili uzmanlık hizmetlerine yönlendirme yapılmalıdır.

Okul yönetimi ne yapmalı?

Okul yönetimi öğrencilerin güvenliğini sağlayacak önlemleri değerlendirmeli, okul içi süreçleri yürütmeli ve tekrar eden olayları izlemelidir.

Olayı bildiren öğrencinin tehdit edilmesi veya hedef alınması da ayrıca ele alınmalıdır.

Aileler ne yapmalı?

Aileler çocuklarının anlattıklarını küçümsemeden dinlemeli, yaşadıkları korkuyu anlamaya çalışmalı ve okul ile iş birliği yapmalıdır.

Çocuğa zorbalık yapan öğrenciye fiziksel güçle karşılık vermesini söylemek yerine güvenli yardım yollarını kullanmasını desteklemelidir.

Öğrencilerin korunması yalnızca bireysel cesarete veya arkadaş desteğine bırakılamaz.

Türkiye'de Zorbalık İçin Nereden Yardım Alınabilir?

Zorbalık olaylarında ilk başvuru kaynakları çoğunlukla sınıf rehber öğretmeni, okul rehberlik servisi, okul yönetimi ve aile üyeleridir.

Ciddi güvenlik risklerinde okul dışındaki resmî yardım kanallarından da yararlanılabilir.

ALO 183 Şiddetle Mücadele Hattı

Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı tarafından çocuklara yönelik şiddet, ihmal ve istismar dâhil çeşitli konularda danışmanlık, yönlendirme ve bildirim hizmeti sunulmaktadır. Hat haftanın yedi günü, 24 saat hizmet vermektedir.

Resmî bilgi: Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı – ALO 183

Çocuklar Güvende

Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığının mobil uygulaması, çocukların ve ailelerin ihmal, istismar, şiddet ve akran zorbalığı gibi durumlarda yardım isteyebilmeleri için geliştirilmiştir. Uygulamada zararlı dijital içerikleri bildirme seçeneği de bulunmaktadır.

Resmî bilgi: Çocuklar Güvende mobil uygulaması

112 Acil Çağrı Merkezi

Devam eden ciddi fiziksel saldırı, yakın ve ağır şiddet tehdidi veya başka bir acil güvenlik tehlikesinde 112 Acil Çağrı Merkezi'ne başvurulmalıdır.

Resmî bilgi: 112 Acil Çağrı Merkezi

Acil tehlike bulunan durumlarda olağan okul içi başvuru süreçlerinin tamamlanması beklenmemelidir.

Sık Sorulan Sorular

Zorbalığa tanık olduğumda mutlaka müdahale etmeli miyim?

Kendinizi tehlikeye atacak doğrudan müdahalede bulunmanız gerekmez. Güvenilir bir yetişkinden yardım istemek de uygun bir müdahaledir.

Zorbalığı öğretmene anlatmak ispiyonculuk mudur?

Hayır. Bir öğrencinin zarar görmesini önlemek ve güvenliğini korumak amacıyla durumu bildirmek yardım davranışıdır.

Arkadaşım kimseye söylememi istemiyorsa ne yapmalıyım?

Önce kaygılarını dinleyin. Ancak ciddi bir güvenlik riski bulunuyorsa güvenilir bir yetişkine başvurun. Mutlak gizlilik sözü vermeyin.

Zorbalığı bildirdim ancak devam ediyor. Ne yapmalıyım?

Durumu yeniden bildirin. Gerekirse okul rehberlik servisine, okul yönetimine, ailenize veya başka bir güvenilir yetişkine başvurun. Bildirim nedeniyle tehdit ediliyorsanız bunu ayrıca belirtin.

Sonuç: Güvenli Destek, Doğru Yardımla Başlar

Zorbalığa tanık olan bir öğrencinin her durumda doğrudan karşı çıkması veya zorbalığı tek başına durdurmaya çalışması beklenmemelidir.

Önemli olan, olayın güvenlik koşullarını değerlendirmek ve uygun yardım yollarını kullanmaktır.

Bir arkadaşınızın yanında bulunmak, aşağılayıcı bir paylaşıma katılmamak, güvenilir bir yetişkine haber vermek veya zorbalığın devam ettiğini yeniden bildirmek önemli destek davranışları olabilir.

Ancak öğrencilerin güvenliğini sağlamak, zorbalığı durdurmak ve tekrarını önlemek okulun ve ilgili yetişkinlerin temel sorumluluğudur.

Zorbalığa tanık olduğunuzda şu üç ilkeyi hatırlayın: Kendinizi tehlikeye atmayın, zorbalığı desteklemeyin ve yardım istemekten vazgeçmeyin.

Zorbalığa karşı destek olmak her zaman doğrudan karşı çıkmak değildir. Bazen doğru kişiye, doğru zamanda ve güvenli biçimde haber vermektir.


Kaynakça

Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı. (t.y.). ALO 183. https://www.aile.gov.tr/alo-183/

Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı. (t.y.). Çocuklar Güvende mobil uygulama. https://aile.gov.tr/btgmd/e-hizmetler-yeni/cocuklar-guvende-mobil-uygulama/

Bezerra, L. L. A. L., Florêncio, R. S., Alves, D. L. G., Barbosa Filho, V. C., Moreira, T. M. M., Chaves, E. M. C., Frota, M. A., Nunes, B. R., Garces, T. S., Araújo, A. L. de, & Gomes, I. L. V. (2026). Effects of bystander interventions on school bullying: A systematic review and meta-analysis. Revista da Escola de Enfermagem da USP, 60, e20260029. https://doi.org/10.1590/1980-220X-REEUSP-2026-0029en

Chen, Q., Lin, W., Wu, Q., & Chan, K. L. (2025). The effectiveness of interventions on bullying and cyberbullying bystander: A meta-analysis. Trauma, Violence, & Abuse, 26(5), 938–954. https://doi.org/10.1177/15248380241297362

Millî Eğitim Bakanlığı. (2021). Akran zorbalığı farkındalık programı: Lise. https://orgm.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2022_08/23150133_Lise_FarkYndalYk_ProgramY.pdf

StopBullying.gov. (t.y.). Bystanders to bullying. https://www.stopbullying.gov/prevention/bystanders-to-bullying

StopBullying.gov. (t.y.). Report cyberbullying. https://www.stopbullying.gov/cyberbullying/how-to-report

StopBullying.gov. (t.y.). Support the children involved. https://www.stopbullying.gov/prevention/support-the-children-involved

StopBullying.gov. (t.y.). What is bullying? https://www.stopbullying.gov/bullying/what-is-bullying


Bilgilendirme notu: Bu yazı eğitim ve bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Bireysel psikolojik değerlendirme, psikolojik danışma süreci veya resmî olay incelemesinin yerine geçmez. Ciddi güvenlik riski bulunan durumlarda ilgili yetişkinlere ve resmî yardım birimlerine başvurulmalıdır.

Yapay zekâ katkı açıklaması: Metnin kaynak araştırması, bilimsel bulguların karşılaştırılması, taslak geliştirme ve dil düzenleme süreçlerinde ChatGPT (OpenAI) desteğinden yararlanılmıştır. Nihai bilimsel, mesleki ve editöryal sorumluluk yayın sorumlusuna aittir.


Hiç yorum yok:

Yorum Gönder

Yazıya ilişkin sorularınızı, gerekçeli eleştirilerinizi ve düzeltme önerilerinizi paylaşabilirsiniz. Lütfen kendinize veya başkalarına ait sağlık, öğrenci, iletişim ve kimlik bilgilerini yazmayınız. Bu alan bireysel psikolojik değerlendirme veya acil yardım hizmeti değildir. Hakaret, tehdit, ayrımcılık, izinsiz kişisel bilgi ve yanıltıcı sağlık önerileri içeren yorumlar yayımlanmaz. Görüş ayrılığı tek başına yorum kaldırma gerekçesi değildir.

BILINGUA INSTITUTE İNGİLİZCE & FRANSIZCA

Yalnızca izlediğin değil, katıldığın bir ders. Öğretmeninle aynı anda yüz yüze iletişim kurduğun canlı çevrimiçi özel derslerde konuşmaya, anlamaya ve dili kullanmaya yer aç.

Canlı görüntülü dersBireysel öğrenme hedefleriAnlık geri bildirim

Önceden kaydedilmiş video değil; öğretmen ve öğrencinin eş zamanlı buluştuğu ders.

Eş zamanlı buluşmaBir öğretmen · Bir öğrenci
BILINGUA · CANLI DERS
EN
Let's talk!İngilizceyi duy,
anla ve konuş.
FR
On y va !Fransızcayı öğren,
kullan ve geliştir.
✓ Soru sor · Konuş · Geri bildirim al
CANLI ÖZEL DERSÖğrenmenin pasif izleyicisi değil, etkin katılımcısı ol.
TANITIM · YAZARIN KİTAPLARI

Kitap Tanıtımı

1 / 2 · Arafta

Ana sayfa Ana sayfaya dön Anasayfa