İçeriğe geç
Eğitim, psikoloji, rehberlik ve yaşam için bilgi ve araçlarPsikolojik Danışman Ahmet Usta’nın kişisel yayın platformu

Üniversite rehberi: araçlar ve rehberler

Üniversiteler ve Tercih Rehberleri

  • Türkiye Üniversiteleri İletişim Rehberi
  • Türkiye Üniversiteleri Akademik Kadro Rehberi

Yurt, Barınma ve Burs Rehberleri

KYK aracı yayında · diğer yurt rehberleri hazırlanıyor
  • KYK Yurt Arama Motoru
  • Türkiye Özel Öğrenci Yurtları Rehberi
  • Üniversitelere Ait Öğrenci Yurtları ve Konukevleri Rehberi

Askerî Okullar, Polis Okulları ve Kamu Kariyeri

Hazırlanıyor / Planlanıyor
  • Askerî Okullar Rehberi
  • Polis Okulları Rehberi
  • KPSS Rehberi

Sınavlar, Üniversite Yaşamı ve Kariyer Planlaması

Hazırlanıyor / Planlanıyor
  • ÖSYM Sınav Takvimi ve Başvuru Rehberi
  • ALES, YDS ve YÖKDİL Rehberi
  • Üniversite Kampüsleri ve Ulaşım Rehberi

Tüm rehber başlıklarını site haritasında inceleyin →

Resmî verileri kontrol edin: ÖSYM ve YÖK Atlas. Tercih kararı için ilgili yılın ÖSYM kılavuzu ve üniversitelerin güncel duyuruları esastır.

Diğer Kılavuz Araçlar

YKS çalışma kılavuzları, ölçekler ve kariyer kılavuzları.

Tüm yayımlanmış sayfalar ve yazılar →

Uykum Geldiği Hâlde Neden Uyumuyorum? Uyku Ertelemesi

 Gece saat 00.47'de yatağında telefon kullanmaya devam eden bir kişiyi gösteren, uyku ertelemesi konulu İnsana Bakınca kapak görseli.


Gece geç olmuştur. Günün yorgunluğu hissedilmekte, göz kapakları ağırlaşmakta ve ertesi sabah erken kalkmak gerektiği bilinmektedir. Buna rağmen telefon bir kez daha kontrol edilir, dizinin yeni bölümü açılır veya sosyal medyada birkaç dakika daha geçirilir.

Uyumayı engelleyen zorunlu bir durum yoktur. Ancak yatma zamanı sürekli ertelenmektedir.

Peki, uykumuz geldiği hâlde neden uyumayı erteleriz?

Psikoloji araştırmalarında bu davranış uyku ertelemesi (bedtime procrastination) olarak adlandırılır. Kişinin planladığı saatte yatmasını engelleyen zorunlu bir durum olmadığı hâlde yatma zamanını geciktirmesini ifade eder.

Uyku ertelemesi; öz düzenleme, stres, duygu düzenleme, biyolojik uyku ritmi, kişisel zaman gereksinimi ve günlük alışkanlıklarla ilişkili olabilir. Ancak bu davranışı yalnızca irade eksikliği, tembellik veya telefon bağımlılığıyla açıklamak bilimsel açıdan yeterli değildir.

Uyku ertelemesini anlamak için yalnızca neden uyumadığımızı değil, uyumak yerine hangi etkinliği neden sürdürdüğümüzü de değerlendirmek gerekir.

Bu yazıda uyku ertelemesinin olası nedenleri, uykusuzluktan farkı, bilimsel araştırmalardaki bulgular ve yatma zamanını düzenlemek için kullanılabilecek destekleyici yöntemler ele alınmaktadır.

Uyku Ertelemesi Nedir?

Uyku ertelemesi, kişinin yatmayı planladığı zamanı, bunu zorunlu kılan dışsal bir neden bulunmadığı hâlde geciktirmesidir.

Kavram, Kroese ve arkadaşlarının (2014) çalışmasıyla psikoloji araştırmalarında belirgin bir inceleme alanı hâline gelmiştir.

Uyku ertelemesinde üç temel özellik bulunur:

  • Kişinin belirli bir saatte yatma niyeti vardır.

  • Yatma zamanını geciktirmesini zorunlu kılan dışsal bir engel bulunmamaktadır.

  • Kişi, başlangıçtaki niyetine rağmen yatmayı geciktirmektedir.

Örneğin saat 23.00'te yatmayı planlayan bir kişinin sosyal medyada gezinmeyi sürdürerek saat 01.00'e kadar uyanık kalması uyku ertelemesi kapsamında değerlendirilebilir.

Buna karşılık gece vardiyasında çalışan, hasta bir yakınına bakım veren veya başka bir zorunluluk nedeniyle geç yatmak durumunda kalan kişinin davranışı aynı biçimde tanımlanamaz.

Geç yatmak ile uyku ertelemesi aynı şey değildir.

Bazı kişiler kişisel tercihleri veya biyolojik ritimleri doğrultusunda daha geç saatlerde uyumayı seçebilir. Yatma niyetiyle gerçekleştirdikleri davranış arasında bir uyumsuzluk yoksa bu durum doğrudan uyku ertelemesi değildir.

Üstelik yorgunluk ile fizyolojik uyku hâli de birbirinden ayrılmalıdır. Kişi zihinsel olarak yorulmuş olabilir ancak biyolojik uyku ritmi nedeniyle henüz uykuya hazır olmayabilir.

Bu nedenle uyku ertelemesi değerlendirilirken kişinin yatma niyeti, gerçek uyku gereksinimi, günlük zorunlulukları ve biyolojik ritmi birlikte ele alınmalıdır.

Uykumuz Geldiği Hâlde Neden Uyumayı Erteleriz?

Uyku ertelemesinin tek bir nedeni bulunmamaktadır. Aynı kişi farklı günlerde farklı nedenlerle yatma saatini geciktirebilir.

1. Gün İçinde Kendimize Yeterince Zaman Ayıramadığımız İçin

Gün boyunca çalışma, öğrenim, aile sorumlulukları ve başkalarının beklentileriyle ilgilenmek kişisel zamanın azalmasına neden olabilir.

Akşam saatlerinde sorumluluklar azaldığında kişi kendisine ait bir zaman dilimi oluşturmak isteyebilir. Bu durumda uyumak, dinlenmeye başlamanın yanı sıra kişisel zamanın sona ermesi anlamına da gelebilir.

“Bütün gün başkaları için uğraştım. Biraz da kendime zaman ayırmak istiyorum.”

Bu düşünceyle hareket eden kişi, ertesi gün yorgun olacağını bilmesine rağmen sevdiği bir etkinliği sürdürmeyi tercih edebilir.

Popüler kültürde revenge bedtime procrastination olarak adlandırılan ve Türkçede intikam amaçlı uyku ertelemesi şeklinde kullanılan ifade, bu durumu anlatmaktadır.

Buradaki intikam sözcüğü mecazi anlamdadır. Kişinin gündüz sahip olamadığını düşündüğü kişisel zamanı gece saatlerinden karşılamaya çalışmasını ifade eder.

Ancak bu kavram, uyku ertelemesinin bütün türlerini kapsayan bilimsel bir sınıflandırma veya bağımsız bir psikiyatrik tanı değildir.

Her uyku ertelemesinin arkasında kaybedilen zamanı telafi etme isteği bulunmaz. Bazı kişiler başladıkları etkinliği sonlandıramadıkları veya zamanın nasıl geçtiğini fark etmedikleri için de geç yatabilir.

Suh'un (2026) değerlendirmesi de uyku ertelemesini yalnızca öz denetim başarısızlığı olarak açıklamak yerine kişinin o andaki amaçlarını, gereksinimlerini ve koşullarını dikkate almayı önermektedir. Bu çalışma kuramsal bir değerlendirmedir; tek başına yeni bir müdahalenin etkililiğini kanıtlamaz.

2. Anlık Doyumu Gelecekteki Yararın Önüne Koyduğumuz İçin

Uyku, ertesi gün dinlenmiş hissetmek ve günlük işlevleri sürdürebilmek açısından yararlıdır.

Buna karşılık video izlemek, oyun oynamak veya arkadaşlarla mesajlaşmak hemen elde edilebilen bir doyum sağlayabilir.

Kişi bu seçenekler arasında kaldığında, o anda daha çekici bulduğu etkinliği sürdürmeyi tercih edebilir.

Çoğu zaman sorun uykunun önemini bilmemek değildir. Kişi ertesi gün yorgun hissedebileceğinin farkındadır ancak bu bilgi davranışını her zaman yönlendirmeye yetmez.

Psikolojide öz düzenleme, kişinin dikkatini, duygularını ve davranışlarını amaçlarına uygun biçimde yönetme süreçlerini ifade eder.

Uyku ertelemesinde kişi yeterince uyumayı amaçlarken o sırada sürdürdüğü etkinliği sonlandırmakta güçlük yaşayabilir.

Hill ve arkadaşlarının (2022) 43 araştırmayı kapsayan sistematik derleme ve meta-analizinde, uyku ertelemesi ile öz denetim arasında orta düzeyde negatif ilişki bulunmuştur.

Bu sonuç, öz denetim düzeyi daha yüksek olan katılımcıların genel olarak daha az uyku ertelemesi bildirdiğini göstermektedir.

Ancak araştırmaların genel kanıt kesinliği düşük olarak değerlendirilmiştir. Bulgular, öz denetim eksikliğinin uyku ertelemesinin tek nedeni olduğunu veya iki değişken arasında kesin bir nedensellik bulunduğunu göstermez.

Dolayısıyla uyku ertelemesi yaşayan kişileri iradesiz olarak nitelendirmek bilimsel bir açıklama değildir.

3. Günün Stresinden ve Rahatsız Edici Düşüncelerden Uzaklaşmaya Çalıştığımız İçin

Yoğun ve stresli bir günün ardından kişi zihinsel olarak rahatlamak isteyebilir.

Dizi izlemek, sosyal medyada gezinmek, oyun oynamak veya arkadaşlarla iletişim kurmak kısa süreli rahatlama sağlayabilir.

Bu etkinlikler bazı kişiler için eğlencenin yanı sıra zorlayıcı duygu ve düşüncelerden uzaklaşma işlevi de görebilir.

Jeoung ve arkadaşlarının (2023) Güney Kore'de 60 genç yetişkinle yürüttüğü randomize kontrollü araştırmada uyku ertelemesinin işlevleri de değerlendirilmiştir.

Katılımcıların bildirdiği başlıca işlevler arasında duygu düzenleme (%31,3), karşılanmamış gereksinimleri telafi etme (%26,5) ve sosyal etkileşim ile ait olma gereksinimi (%18,1) bulunmaktadır.

Bu oranlar, araştırmadaki işlevsel değerlendirme bulgularıdır. Toplumdaki bütün uyku ertelemesi davranışlarının aynı oranlarda bu nedenlerden kaynaklandığını göstermez.

Konuyla ilgili daha geniş kapsamlı bulgular Azeem ve arkadaşlarının (2026) meta-analizinde elde edilmiştir.

Araştırmacılar toplam 35.097 üniversite öğrencisini içeren 18 araştırmayı incelemiştir.

Uyku ertelemesi ile psikolojik sıkıntı göstergeleri arasında şu ilişkiler bulunmuştur:

DeğişkenKorelasyon
Algılanan stresr = 0,38
Kaygı belirtilerir = 0,30
Depresif belirtilerr = 0,28

Bu değerler korelasyon katsayılarıdır. İki değişkenin birlikte değişme düzeyini ifade eder; neden-sonuç ilişkisini kanıtlamaz.

Araştırmaların %83,3'ü kesitsel tasarıma sahiptir ve %72,2'si Çin'de yürütülmüştür. Ayrıca birleştirilmiş analizlerde yüksek düzeyde istatistiksel heterojenlik bulunmaktadır.

Bu nedenle sonuçların bütün yaş gruplarına veya Türkiye toplumuna aynı biçimde genellenmesi uygun değildir.

Stresin uyku ertelemesine kesin olarak neden olduğu ya da uyku ertelemesinin doğrudan depresyon oluşturduğu bu araştırmalardan çıkarılamaz.

İlişkilerin iki yönlü olması veya başka bireysel ve çevresel etmenlerden etkilenmesi mümkündür.

4. Başladığımız Etkinliği Sonlandırmakta Zorlandığımız İçin

Uyku ertelemesi bazen uyumamak için bilinçli bir karar vermekten çok, devam eden etkinliği bitirmekte zorlanmakla ilişkilidir.

Bir dizinin yeni bölümünün otomatik olarak başlaması, sosyal medya akışının sürekli yenilenmesi veya dijital oyunların yeni hedefler sunması, etkinliği sonlandırmayı güçleştirebilir.

Kişi başlangıçta yalnızca birkaç dakika geçirmeyi düşünmüş olsa da zamanın nasıl geçtiğini fark etmeyebilir.

Bu durumda sorun, uykuya karşı olumsuz bir tutumdan ziyade etkinlikten ayrılma ve başka bir davranışa geçme güçlüğü olabilir.

Türkiye'de Bozkurt ve arkadaşları (2024), 13–18 yaşları arasındaki 245 ergenin katıldığı bir araştırmada problemli akıllı telefon kullanımı, uyku ertelemesi ve uyku kalitesi arasındaki ilişkileri incelemiştir.

Araştırmada problemli akıllı telefon kullanımı ile uyku kalitesi arasındaki ilişkide uyku ertelemesinin istatistiksel aracı rolü bulunduğu bildirilmiştir.

Ancak kesitsel veriler üzerinden yapılan aracılık analizi, telefon kullanımının uyku ertelemesi yoluyla doğrudan uyku sorunlarına neden olduğunu kanıtlamaz.

Üstelik telefon kullanılmadan da uyku ertelenebilir. Kitap okumak, televizyon izlemek, arkadaşlarla sohbet etmek veya başka bir etkinliği sürdürmek de benzer bir davranış örüntüsü oluşturabilir.

Bu nedenle temel soru yalnızca telefonun ne kadar süre kullanıldığı değildir.

Telefonun veya başka bir etkinliğin, tam da uyumayı planladığımız saatte neden sürdürüldüğü de önemlidir.

Telefon kullanımının dikkat ve davranış üzerindeki farklı etkileri için Telefonu Elimizden Neden Bırakamıyoruz? Sürekli Telefona Bakmanın Psikolojik Nedenleri başlıklı yazıyı inceleyebilirsiniz.

5. Biyolojik Uyku Ritimlerimiz ile Günlük Programımız Örtüşmediği İçin

İnsanların doğal olarak uyumaya ve uyanmaya yatkın oldukları saatler aynı değildir.

Bu bireysel farklılıklar kronotip kavramıyla açıklanır.

Bazı kişiler sabah erken saatlerde daha etkin hissederken bazıları akşam saatlerinde daha uyanık olabilir.

Akşamcıl kronotipe sahip bir kişi sabah erken kalkmak zorunda olduğu için erken yatmayı planlayabilir. Buna rağmen biyolojik uyku eğilimi daha geç saatlere yönelmiş olabilir.

Kühnel ve arkadaşlarının (2018) günlük kayıtlarla yürüttüğü araştırma, kronotipin uyku ertelemesiyle ilişkili olduğunu göstermiştir.

Bu çalışma, uyku ertelemesinin yalnızca gün içinde öz denetim kaynaklarının azalmasıyla açıklanmasının yeterli olmayabileceğini ortaya koymuştur.

İki durum birbirinden ayrılmalıdır:

Birinci durum: Kişi gerçekten uykulu olduğu hâlde başka bir etkinliği sürdürdüğü için yatmayı erteliyor olabilir.

İkinci durum: Kişi yatmayı planladığı saatte henüz fizyolojik olarak uykuya hazır olmayabilir.

İkinci durumda sorun yalnızca davranışsal erteleme değildir. Uyku-uyanıklık ritmiyle günlük zorunluluklar arasındaki uyumsuzluk da değerlendirilmelidir.

6. Sosyal İlişkileri ve Ait Olma Gereksinimini Önceliklendirdiğimiz İçin

Uyku ertelemesi her zaman kişinin tek başına gerçekleştirdiği bir davranış değildir.

Arkadaşlarla sohbet etmek, birlikte zaman geçirmek veya sosyal bir etkinliği sonlandırmak istememek de yatma saatinin gecikmesine katkıda bulunabilir.

Kok ve arkadaşlarının (2026) araştırmasında, aynı öğrenci yurdu ortamında yaşayan 104 üniversite öğrencisinin iki haftalık uyku ve sosyal etkileşim kayıtları incelenmiştir.

Araştırmada giyilebilir uyku izleme cihazları, fiziksel yakınlık ölçümleri ve günlük kayıtlar kullanılmıştır.

Yüz yüze sosyal etkinlikler nedeniyle yatma zamanının ertelendiği gecelerde, erteleme yaşanmayan gecelere kıyasla yaklaşık 1,4 saat daha kısa uyku süresiyle ilişki bulunmuştur.

Bu gecelerin ardından daha olumsuz ruh hâli ve daha fazla gündüz uykululuğu da bildirilmiştir.

Çalışma, sosyal ilişkilerin ve ait olma gereksiniminin uyku ertelemesiyle bağlantılı olabileceğini göstermektedir.

Ancak araştırma belirli bir üniversite öğrenci grubuyla yürütülmüştür ve gözlemseldir. Bulgular, bütün sosyal etkinliklerin uyku sağlığını bozduğu veya bütün gençlerin aynı davranışı gösterdiği anlamına gelmez.

Uyku Ertelemesinin Sonuçları Nelerdir?

Uyku ertelemesi araştırmalarında sık görülen bulgulardan biri, bu davranışın daha kısa uyku süresi, daha düşük uyku kalitesi ve daha fazla gündüz yorgunluğuyla ilişkili olmasıdır.

Hill ve arkadaşlarının (2022) meta-analizinde uyku ertelemesiyle uyku süresi ve uyku kalitesi arasında orta düzeyde negatif ilişkiler; gündüz yorgunluğu ile pozitif ilişki bulunmuştur.

Ancak araştırmacılar mevcut kanıtın kesinliğini düşük olarak değerlendirmiştir. Bu nedenle bütün sonuçlar doğrudan nedensel etki şeklinde yorumlanmamalıdır.

Pu ve arkadaşlarının (2025) araştırmasında 119 üniversite öğrencisinin yatma planları ve uyku davranışları iki ila dört hafta boyunca izlenmiştir. Uyku zamanlaması ve süresi giyilebilir cihazlarla değerlendirilmiştir.

Katılımcılar belirli bir yatma saati planladıklarında bu saati ortalama yaklaşık 46 dakika aşmıştır.

Bununla birlikte yatma planı bulunan günlerde, plan bulunmayan günlere kıyasla yaklaşık 12 dakika daha erken yatıldığı ve 12 dakika daha uzun uyunduğu görülmüştür.

Bu bulgu, yatma zamanını önceden planlamanın daha elverişli uyku davranışlarıyla ilişkili olabileceğini düşündürmektedir. Ancak gözlemsel sonuçlar plan yapmanın tek başına daha uzun uykuya neden olduğunu kanıtlamaz.

Yeterli uyku neden önemlidir?

Yetersiz uyku, gündüz dikkat, öğrenme, duygu düzenleme ve genel işlevsellikle ilişkili olabilir.

ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezlerinin (CDC, 2024) önerilerine göre:

  • 13–17 yaş grubundaki ergenler için günlük 8–10 saat,

  • 18–60 yaş grubundaki yetişkinler için günlük en az 7 saat

uyku önerilmektedir.

Bu süreler yaş gruplarına yönelik genel önerilerdir. Bireysel gereksinimler ve sağlık koşulları farklılık gösterebilir.

Uyku ertelemesi yeterli uyku için ayrılan süreyi düzenli olarak kısaltıyorsa gündüz yaşamını olumsuz etkileyebilir.

Ancak her uyku ertelemesi davranışının mutlaka klinik düzeyde bir uyku sorununa yol açtığı söylenemez.

Uyku Ertelemesi ile Uykusuzluk Aynı Şey midir?

Hayır. Uyku ertelemesi ile uykusuzluk farklı kavramlardır.

Uyku ertelemesinde kişi yatmaya yönelik niyetini gerçekleştirmeyi geciktirir. Başka bir etkinlikle ilgilenmeyi sürdürür veya yatma hazırlığına başlamaz.

Uykusuzlukta ise kişi uyumak için yeterli fırsata ve uygun koşullara sahip olduğu hâlde uykuya dalmakta, uykuyu sürdürmekte veya istenenden erken uyanma sonrasında yeniden uyumakta güçlük yaşayabilir.

Örneğin:

“Uykum var ama diziyi kapatmak istemiyorum.”

ifadesi uyku ertelemesine örnek olabilir.

“Yatağa girdim, uyumak istiyorum ancak uzun süre uykuya dalamıyorum.”

ifadesi ise uykusuzluk yakınmasıyla daha uyumludur.

Bununla birlikte bu iki durum birlikte görülebilir.

Uykusuzluk yaşayan bazı kişiler, yatakta uzun süre uyanık kalacaklarını düşündükleri için yatağa gitmeyi de geciktirebilir.

Ayrıca biyolojik ritmi nedeniyle geç uyuyan bir kişinin durumu, bu iki kavramdan da farklı olabilir.

Bu nedenle yalnızca geç yatma davranışından hareketle uyku ertelemesi veya uykusuzluk bozukluğu tanısı konulamaz.

Uyku Ertelemesini Azaltmak İçin Neler Yapılabilir?

Uyku ertelemesini azaltmaya yönelik yöntemler, davranışın hangi koşullarda ve ne amaçla sürdürüldüğüne göre değişebilir.

Bu nedenle yalnızca “Erken yatmalıyım.” düşüncesine odaklanmak yerine, uyku öncesindeki davranışları ve bu davranışları etkileyen koşulları değerlendirmek daha yararlı olabilir.

1. Yatma Saatini ve Hazırlığa Başlama Saatini Ayrı Planlayın

Saat 23.00'te yatmak isteyen bir kişinin saat 22.55'e kadar yoğun bir etkinliği sürdürmesi, yatma planını uygulamasını güçleştirebilir.

Bu nedenle yatma saatinden önce bir hazırlık zamanı belirlenebilir.

Örneğin saat 22.15'te dijital etkinliklerin sonlandırılması, ardından kişisel bakım ve daha sakin etkinliklerden oluşan bir uyku öncesi düzenin uygulanması planlanabilir.

Amaç herkes için aynı yatma saatini belirlemek değil, kişinin uyku gereksinimine ve günlük koşullarına uygun bir plan geliştirmektir.

2. Uyku Ertelemesinin Hangi Gereksinimi Karşıladığını Belirleyin

Kendinize şu soruyu yöneltin:

“Uyumayı planladığım saatte bu etkinliğe devam ederek ne elde etmeye çalışıyorum?”

Yanıtınız rahatlamak, eğlenmek, yalnız kalmak, arkadaşlarla iletişim kurmak veya kendinize zaman ayırmak olabilir.

Örneğin kişisel zaman eksikliği yaşıyorsanız çözüm yalnızca gece telefon kullanımını sınırlandırmak olmayabilir. Gün içinde kişisel etkinliklere uygun zaman ayırmak da değerlendirilebilir.

Bu yaklaşım davranışın işlevini anlamaya yöneliktir; herkes için etkililiği doğrulanmış tek bir çözüm yöntemi değildir.

3. Etkinliği Sonlandırmayı Kolaylaştıran Düzenlemeler Yapın

Dijital cihazların bildirimlerini sınırlandırmak, otomatik oynatma özelliklerini kapatmak ve telefonu yatağın dışında tutmak uygulanabilecek düzenlemelerdir.

Ancak bunlar bütün bireylerde aynı derecede etkili olmayabilir.

Hill ve arkadaşlarının (2025) 55 katılımcıyla yürüttüğü randomize pilot araştırmada, uyku öncesi dijital cihaz kullanımını değiştirmeye yönelik çevrim içi bir program incelenmiştir.

Çalışmada bütün gruplarda uyku öncesi cihaz kullanımında ortalama günlük 23,4 dakikalık azalma ve uyku süresinde ortalama 12,7 dakikalık artış gözlenmiştir.

Bu bulgular, davranış değişikliği uygulamalarının uygulanabilirliği açısından umut vericidir.

Ancak bütün gruplarda iyileşme görülmesi, programın belirli bir bileşeninin diğerlerinden üstün olduğunu kanıtlamaz. Araştırmanın pilot niteliği ve küçük örneklemi de dikkate alınmalıdır.

4. Genel Kararlar Yerine Koşula Bağlı Planlar Oluşturun

“Bundan sonra erken yatacağım.” ifadesi bir amaç belirtir ancak davranışın nasıl değiştirileceğini açıklamaz.

Bunun yerine daha somut bir plan oluşturabilirsiniz:

“Saat 22.30 olduğunda izlediğim içeriği kapatacağım ve yatma hazırlığına başlayacağım.”

Bu yaklaşım, psikoloji araştırmalarında uygulama niyeti oluşturma yöntemleriyle ilişkilidir.

Sezer ve arkadaşları (2025), 297 katılımcının rastgele iki gruba ayrıldığı bir araştırmada zihinsel karşılaştırma ve uygulama niyetleri oluşturma yöntemini incelemiştir.

Yöntemde kişi önce ulaşmak istediği hedefi, ardından karşılaşabileceği engeli belirlemekte ve engelle karşılaştığında ne yapacağını planlamaktadır.

Araştırmada bu yöntemi her gün uygulayan katılımcılar, yalnızca başlangıçta bir kez uygulayan katılımcılara kıyasla daha az uyku ertelemesi bildirmiştir.

Bu bulgu, koşula bağlı davranış planlarının yararlı olabileceğini düşündürmektedir.

Ancak araştırmanın bir haftalık olması, uzun dönem etkililiğe ilişkin kesin sonuç çıkarılmasını sınırlandırmaktadır.

5. Günlük Stresinizi ve Kişisel Zamanınızı Değerlendirin

Gün boyunca kendinize yeterince zaman ayıramıyorsanız gece saatleri kişisel özgürlük alanı olarak görülebilir.

Bu durumda yalnızca yatma saatini değiştirmeye çalışmak, davranışın arkasındaki gereksinimi karşılamayabilir.

Dinlenmeye, kişisel ilgi alanlarına ve sosyal ilişkilere günlük yaşam içinde uygun zaman ayırılması değerlendirilebilir.

Türkiye'de Okay ve arkadaşlarının (2022) 317 katılımcıyla gerçekleştirdiği kesitsel araştırmada gelecek zaman algısı ile uyku ertelemesi arasında negatif ilişki bulunmuştur.

Araştırmada yaşam amacının bu ilişkide istatistiksel aracı rolü olduğu bildirilmiştir.

Bu sonuç, bireylerin zaman algısı ve yaşam amaçlarının uyku davranışlarıyla ilişkili olabileceğini düşündürmektedir.

Ancak kesitsel araştırmalar doğrudan nedensellik kanıtı oluşturmaz.

6. Uyku Alışkanlıklarınızı Biyolojik Gereksinimlerinize Göre Düzenleyin

Düzenli yatma ve uyanma saatleri, gün ışığından yararlanma, uyku öncesinde parlak ışığı azaltma ve geç saatlerde kafein tüketiminden kaçınma sağlıklı uyku düzenini destekleyebilir (National Heart, Lung, and Blood Institute, 2022).

Ancak uyku alışkanlıklarını düzenlemek, bütün uyku bozuklukları için tek başına yeterli tedavi değildir.

Özellikle kronik uykusuzluk bozukluğu bulunan yetişkinlerde Amerikan Uyku Tıbbı Akademisi, çok bileşenli uykusuzluk için bilişsel davranışçı terapiyi (BDT-U) güçlü biçimde önermektedir.

Yalnızca uyku hijyeni önerilerinin kronik uykusuzluk bozukluğunda bağımsız tedavi olarak kullanılması önerilmemektedir (Edinger vd., 2021).

Bu nedenle uyku ertelemesi, biyolojik ritim sorunları ve kronik uykusuzluk arasındaki farkın doğru değerlendirilmesi önemlidir.

Hangi Durumda Hangi Düzenleme Daha Uygun Olabilir?

Uyku ertelemesinin nedenleri farklılaştığı için tek bir öneriyi herkese uygulamak uygun değildir.

Gözlenen durumÖncelikle değerlendirilebilecek yaklaşım
Gece kendinize zaman ayırmaya çalışıyorsunuz.Gün içindeki kişisel zaman ve dinlenme fırsatlarını yeniden düzenlemek
Başladığınız etkinliği bitiremiyorsunuz.Otomatik oynatmayı kapatmak ve etkinliği sonlandırma planı oluşturmak
Stresli günlerden sonra daha geç yatıyorsunuz.Stres kaynaklarını ve uygun duygu düzenleme yöntemlerini değerlendirmek
Arkadaşlarla sohbeti bitirmek istemiyorsunuz.Sosyal etkinliklerle uyku zamanını dengeleyebilecek sınırlar oluşturmak
Planladığınız saatte henüz uykunuz gelmiyor.Uyku-uyanıklık ritminizi ve günlük programınızı değerlendirmek
Yatağa girdiğiniz hâlde uyuyamıyorsunuz.Uykusuzluk açısından sağlık değerlendirmesine başvurmak

Bu tablo genel bir karar rehberidir. Bilimsel geçerliği gösterilmiş bir psikolojik test veya bağımsız tedavi programı değildir.

Kendi Uyku Erteleme Davranışınızı Nasıl İnceleyebilirsiniz?

Uyku ertelemesinin nedenleri kişiden kişiye değişebilir. Bu nedenle davranışın hangi koşullarda ortaya çıktığını gözlemlemek yararlı olabilir.

İsterseniz yedi gece boyunca kısa kayıtlar tutabilirsiniz.

Her kayıt için şu bilgileri not etmeniz yeterlidir:

  1. Yatmayı planladığınız saat ve gerçekte yatağa gittiğiniz saat.

  2. Yatma zamanını geciktiren etkinlik.

  3. Etkinliği sürdürürken hissettiğiniz duygu veya aklınızdan geçen düşünce.

  4. Yatmayı geciktiren zorunlu bir durum bulunup bulunmadığı.

  5. Ertesi gün kendinizi ne kadar dinlenmiş hissettiğiniz.

Örneğin:

“23.00'te yatmayı planladım ancak 00.30'da yattım. Sosyal medyada zaman geçirdim. Gün boyunca kendime hiç zaman ayıramadığımı düşündüm. Ertesi sabah yorgundum.”

Bu gözlem, davranışın olası işlevini anlamak için kullanılabilir.

Erteleme özellikle stresli günlerde artıyorsa duygusal yükünüzü değerlendirmek yararlı olabilir. Dijital etkinliklerle birlikte ortaya çıkıyorsa etkinliği sonlandırma alışkanlıklarınıza odaklanabilirsiniz.

Ancak bu kayıtlar klinik değerlendirme veya geçerliği ve güvenirliği doğrulanmış bir psikolojik ölçek yerine geçmez.

Günlük kayıt tutmak sizi gereğinden fazla meşgul ediyor veya uykuya ilişkin kaygınızı artırıyorsa uygulamayı azaltabilir ya da bırakabilirsiniz. Yedi günlük süre zorunlu değildir.

Ne Zaman Profesyonel Destek Alınmalıdır?

Uyku ertelemesi zaman zaman görülebilen bir davranıştır ve tek başına psikiyatrik bozukluk anlamına gelmez.

Ancak uyku sorunları süreklilik gösteriyor, yeterli uyumayı belirgin biçimde güçleştiriyor veya gündüz yaşamını olumsuz etkiliyorsa profesyonel değerlendirme önemlidir.

Özellikle sürekli uykuya dalamama, gece sık uyanma, belirgin gündüz uykululuğu, yüksek sesle horlama, uykuda solunum durması veya nefes almakta zorlanma gibi belirtiler varsa sağlık uzmanına başvurulmalıdır.

Bu belirtilerin yalnızca uyku ertelemesiyle açıklanması, başka bir uyku bozukluğunun gözden kaçmasına neden olabilir.

Ayrıca uyku ertelemesi yoğun stres, kaygı, depresif belirtiler veya başka psikolojik güçlüklerle birlikte görülüyorsa uygun ruh sağlığı değerlendirmesi yararlı olabilir.

Uykuyla ilişkili sorunların değerlendirilmesinde kişinin tıbbi durumu, kullandığı ilaçlar, çalışma koşulları, biyolojik ritmi ve günlük yaşam düzeni birlikte ele alınmalıdır.

Sık Sorulan Sorular

Uyku ertelemesi tembellik midir?

Hayır. Uyku ertelemesi yalnızca tembellik veya irade eksikliğiyle açıklanamaz.

Davranışın arkasında öz düzenleme süreçleri, duygusal gereksinimler, günlük stres, çevresel koşullar ve biyolojik ritim gibi farklı etkenler bulunabilir.

Uykum geldiği hâlde telefonla uğraşmam bağımlılık anlamına mı gelir?

Hayır. Tek başına bu davranıştan hareketle bağımlılık tanısı konulamaz.

Dijital araç kullanımının kontrol edilebilirliği, sürekliliği ve günlük yaşam üzerindeki etkileri ayrıca değerlendirilmelidir.

Hafta sonu geç yatmak uyku ertelemesi midir?

Her zaman değil.

Kişinin bilinçli olarak daha geç yatmayı seçmesi doğrudan uyku ertelemesi anlamına gelmez.

Ancak hafta içi ve hafta sonu uyku saatleri arasındaki büyük farklılıklar biyolojik ritmi etkileyebilir.

Uyku ertelemesi ile uykusuzluk birlikte görülebilir mi?

Evet.

Örneğin uyumakta zorlanan bir kişi, yatağa girdiğinde uzun süre uyanık kalacağını düşündüğü için yatma zamanını geciktirebilir.

Bu durumda hem uykuya ilişkin güçlüklerin hem de yatma davranışının değerlendirilmesi gerekir.

Uyku ertelemesi değiştirilebilir mi?

Davranışsal müdahale araştırmalarında olumlu sonuçlar bildirilmiştir.

Özellikle planlama, davranışın işlevini belirleme ve uyku öncesi alışkanlıkları düzenleme yaklaşımları umut vericidir.

Ancak hangi müdahalenin kimler için daha etkili olduğunu belirlemek amacıyla daha geniş örneklemli ve uzun süreli araştırmalara ihtiyaç vardır.

Erken yatmaya karar verdiğim hâlde neden planımı uygulayamıyorum?

Planın uygulanmasını güçleştiren durumlar bulunabilir.

Örneğin başladığınız etkinliği sonlandırmakta zorlanabilir, gün içinde karşılanmayan kişisel zaman gereksiniminizi gece telafi etmeye çalışabilir veya planladığınız saatte henüz fizyolojik olarak uykuya hazır olmayabilirsiniz.

Dolayısıyla yalnızca karar vermek değil, bu kararı uygulamayı güçleştiren koşulları belirlemek de önemlidir.

Sonuç: Uyku Ertelemesinin Nedenini Anlamak Neden Önemlidir?

Uyku ertelemesi, kişinin uykunun önemini bilmediği anlamına gelmez.

Bazı kişiler gün boyunca bulamadıkları kişisel zamanı gece telafi etmeye çalışırken bazıları stresli düşüncelerden uzaklaşmak, sosyal ilişkilerini sürdürmek veya hoşlandıkları etkinliklere devam etmek isteyebilir.

Bazı durumlarda ise biyolojik uyku ritmiyle günlük yaşamın zorunlulukları arasında uyumsuzluk bulunabilir.

Bu nedenler birbirini dışlamaz. Aynı kişide farklı zamanlarda veya birlikte ortaya çıkabilir.

Bilimsel araştırmalar, uyku ertelemesinin öz düzenleme süreçleriyle ilişkili olduğunu desteklemekle birlikte davranışı yalnızca öz denetim eksikliğine indirgememektedir.

Bu nedenle uyku ertelemesini değiştirmeye yönelik ilk adım, yalnızca daha erken yatmaya karar vermek değil; bu kararın uygulanmasını güçleştiren bireysel ve çevresel koşulları belirlemek olabilir.

Temel mesele yalnızca ne zaman uyuduğumuz değil, uyumayı planladığımız saatte neden uyanık kalmayı sürdürdüğümüzdür.


Kaynakça

Azeem, O., Sulaiman, F., & Haidong, Z. (2026). Bedtime procrastination and psychological distress in university students: A systematic review and meta-analysis of their association. Frontiers in Psychology, 17, Article 1767938. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2026.1767938

Bozkurt, A., Demirdöğen, E. Y., & Akıncı, M. A. (2024). The association between bedtime procrastination, sleep quality, and problematic smartphone use in adolescents: A mediation analysis. The Eurasian Journal of Medicine, 56(1), 69–75. https://doi.org/10.5152/eurasianjmed.2024.23379

Centers for Disease Control and Prevention. (2024, May 15). About sleep. https://www.cdc.gov/sleep/about/index.html

Edinger, J. D., Arnedt, J. T., Bertisch, S. M., Carney, C. E., Harrington, J. J., Lichstein, K. L., Sateia, M. J., Troxel, W. M., Zhou, E. S., Kazmi, U., Heald, J. L., & Martin, J. L. (2021). Behavioral and psychological treatments for chronic insomnia disorder in adults: An American Academy of Sleep Medicine clinical practice guideline. Journal of Clinical Sleep Medicine, 17(2), 255–262. https://doi.org/10.5664/jcsm.8986

Hill, V. M., Ferguson, S. A., Rebar, A. L., Meaklim, H., & Vincent, G. E. (2025). A randomised pilot trial for bedtime procrastination: Examining the efficacy and feasibility of the Reducing Evening Screen Time online intervention (REST-O). Sleep Medicine, 129, 306–315. https://doi.org/10.1016/j.sleep.2025.02.043

Hill, V. M., Rebar, A. L., Ferguson, S. A., Shriane, A. E., & Vincent, G. E. (2022). Go to bed! A systematic review and meta-analysis of bedtime procrastination correlates and sleep outcomes. Sleep Medicine Reviews, 66, Article 101697. https://doi.org/10.1016/j.smrv.2022.101697

Jeoung, S., Jeon, H., Yang, H.-C., An, H., & Suh, S. (2023). A randomized controlled trial of a behavioral intervention for decreasing bedtime procrastination using a wait-list control group in a non-clinical sample of young adults. Sleep Medicine, 108, 114–123. https://doi.org/10.1016/j.sleep.2023.06.001

Kok, V. J. T., Yabuki, H., Chua, S., Lee, N. C. Y., Titus, M., Rukmini, A. V., Sreenivasulu, B., & Gooley, J. J. (2026). Socially motivated bedtime procrastination impairs sleep and wellbeing in residential college students. Sleep, 49(10), Article zsag195. https://doi.org/10.1093/sleep/zsag195

Kroese, F. M., de Ridder, D. T. D., Evers, C., & Adriaanse, M. A. (2014). Bedtime procrastination: Introducing a new area of procrastination. Frontiers in Psychology, 5, Article 611. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2014.00611

Kühnel, J., Syrek, C. J., & Dreher, A. (2018). Why don't you go to bed on time? A daily diary study on the relationships between chronotype, self-control resources and the phenomenon of bedtime procrastination. Frontiers in Psychology, 9, Article 77. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2018.00077

National Heart, Lung, and Blood Institute. (2022, March 24). Healthy sleep habits. https://www.nhlbi.nih.gov/health/sleep-deprivation/healthy-sleep-habits

Okay, D., Türkarslan, K. K., Çevrim, M., & Bozo, Ö. (2022). Sleep go away, I don't have much time left to live: Is bedtime procrastination related to perceived time left in life? Journal of Turkish Sleep Medicine, 9(1), 57–63. https://doi.org/10.4274/jtsm.galenos.2021.24119

Pu, Z., Ng, A. S. C., Suh, S., Chee, M. W. L., & Massar, S. A. A. (2025). Failing to plan: Bedtime planning, bedtime procrastination, and objective sleep in university students. Sleep Medicine, 132, Article 106556. https://doi.org/10.1016/j.sleep.2025.106556

Sezer, B., Ntoumanis, N., Riddell, H., & Gucciardi, D. F. (2025). An experimental investigation of daily mental contrasting with implementation intentions and goal motives in reducing bedtime procrastination: A registered report. Psychology & Health. Advance online publication. https://doi.org/10.1080/08870446.2025.2491593

Suh, S. (2026). Why we postpone sleep: Bedtime procrastination beyond self-control failure. Sleep, 49(5), Article zsag061. https://doi.org/10.1093/sleep/zsag061


Bilgilendirme notu: Bu yazı bilimsel araştırmalara dayalı genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Bireysel psikolojik değerlendirme, tıbbi tanı veya tedavinin yerine geçmez.

Bilimsel yöntem notu: Bu metin seçilmiş sistematik derlemeler, meta-analizler, birincil araştırmalar ve klinik kılavuzlardan yararlanılarak hazırlanmış anlatı temelli bir incelemedir. Bağımsız sistematik derleme veya özgün araştırma değildir. Araştırmalardaki ilişkisel bulgular nedensellik kanıtı olarak değerlendirilmemiştir.

Yapay zekâ kullanım açıklaması: Kaynak araştırması, bilimsel içerik karşılaştırması ve editöryal düzenleme süreçlerinde ChatGPT (OpenAI) desteğinden yararlanılmıştır. Nihai bilimsel doğruluk ve yayın sorumluluğu yayın sorumlusuna aittir.

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder

Yazıya ilişkin sorularınızı, gerekçeli eleştirilerinizi ve düzeltme önerilerinizi paylaşabilirsiniz. Lütfen kendinize veya başkalarına ait sağlık, öğrenci, iletişim ve kimlik bilgilerini yazmayınız. Bu alan bireysel psikolojik değerlendirme veya acil yardım hizmeti değildir. Hakaret, tehdit, ayrımcılık, izinsiz kişisel bilgi ve yanıltıcı sağlık önerileri içeren yorumlar yayımlanmaz. Görüş ayrılığı tek başına yorum kaldırma gerekçesi değildir.

BILINGUA INSTITUTE İNGİLİZCE & FRANSIZCA

Yalnızca izlediğin değil, katıldığın bir ders. Öğretmeninle aynı anda yüz yüze iletişim kurduğun canlı çevrimiçi özel derslerde konuşmaya, anlamaya ve dili kullanmaya yer aç.

Canlı görüntülü dersBireysel öğrenme hedefleriAnlık geri bildirim

Önceden kaydedilmiş video değil; öğretmen ve öğrencinin eş zamanlı buluştuğu ders.

Eş zamanlı buluşmaBir öğretmen · Bir öğrenci
BILINGUA · CANLI DERS
EN
Let's talk!İngilizceyi duy,
anla ve konuş.
FR
On y va !Fransızcayı öğren,
kullan ve geliştir.
✓ Soru sor · Konuş · Geri bildirim al
CANLI ÖZEL DERSÖğrenmenin pasif izleyicisi değil, etkin katılımcısı ol.
TANITIM · YAZARIN KİTAPLARI

Kitap Tanıtımı

1 / 2 · Arafta

Ana sayfa Ana sayfaya dön Anasayfa