İçeriğe geç
Eğitim, psikoloji, rehberlik ve yaşam için bilgi ve araçlarPsikolojik Danışman Ahmet Usta’nın kişisel yayın platformu

Üniversite rehberi: araçlar ve rehberler

Üniversiteler ve Tercih Rehberleri

  • Türkiye Üniversiteleri İletişim Rehberi
  • Türkiye Üniversiteleri Akademik Kadro Rehberi

Yurt, Barınma ve Burs Rehberleri

KYK aracı yayında · diğer yurt rehberleri hazırlanıyor
  • KYK Yurt Arama Motoru
  • Türkiye Özel Öğrenci Yurtları Rehberi
  • Üniversitelere Ait Öğrenci Yurtları ve Konukevleri Rehberi

Askerî Okullar, Polis Okulları ve Kamu Kariyeri

Hazırlanıyor / Planlanıyor
  • Askerî Okullar Rehberi
  • Polis Okulları Rehberi
  • KPSS Rehberi

Sınavlar, Üniversite Yaşamı ve Kariyer Planlaması

Hazırlanıyor / Planlanıyor
  • ÖSYM Sınav Takvimi ve Başvuru Rehberi
  • ALES, YDS ve YÖKDİL Rehberi
  • Üniversite Kampüsleri ve Ulaşım Rehberi

Tüm rehber başlıklarını site haritasında inceleyin →

Resmî verileri kontrol edin: ÖSYM ve YÖK Atlas. Tercih kararı için ilgili yılın ÖSYM kılavuzu ve üniversitelerin güncel duyuruları esastır.

Diğer Kılavuz Araçlar

YKS çalışma kılavuzları, ölçekler ve kariyer kılavuzları.

Tüm yayımlanmış sayfalar ve yazılar →

İnternette Neden Herkes Aynı Konuyu Konuşuyor? Gündem Oluşumunun Psikolojisi

Aynı güncel konunun haber sitesi, sosyal medya paylaşımları ve arama eğilimi grafiği üzerinden nasıl görünür hâle geldiğini gösteren dijital medya illüstrasyonu.

Sabah telefonumuzu açtığımızda daha önce duymadığımız bir haberle karşılaşıyoruz. Birkaç dakika sonra aynı konunun farklı haber sitelerinde yayımlandığını, sosyal medyada tartışıldığını ve çok sayıda kişi tarafından yorumlandığını görüyoruz. Öğle saatlerinde yeni açıklamalar yapılıyor. Akşama doğru olayla ilgili videolar, eleştiriler, uzman görüşleri ve mizahi paylaşımlar karşımıza çıkmaya başlıyor.

Bir süre sonra neredeyse herkesin aynı konuyu konuştuğunu düşünüyoruz.

Peki, gerçekten herkes aynı meseleyle mi ilgileniyor? Yoksa kullandığımız dijital platformlar, belirli içerikleri tekrar tekrar görmemize neden olarak bir konunun olduğundan daha yaygın olduğu izlenimini mi oluşturuyor?

Bu soruların tek bir yanıtı yok. Gerçek dünyadaki gelişmeler, gazetecilerin haber tercihleri, insanların bilgi arama davranışları, sosyal ilişkiler ve dijital platformların öneri sistemleri gündemin oluşumuna birlikte katkıda bulunuyor.

Üstelik bir konunun çok görünür olması, toplumun tamamının o konuyu en önemli mesele olarak gördüğünü veya aynı düşünceyi paylaştığını göstermiyor.

Örneğin yeni bir eğitim düzenlemesi binlerce kez paylaşılabilir. Bazı insanlar düzenlemeyi desteklerken bazıları eleştirebilir. Bir bölümü ise yalnızca ne zaman uygulanacağını öğrenmek isteyebilir. Bu paylaşımların tamamı konunun görünürlüğünü artırır. Ancak görünürlük, desteğin, karşıtlığın veya bilginin doğruluğunun doğrudan ölçüsü değildir.

İnternette sürekli karşılaştığımız bir konu, toplumun tamamının önceliği olmayabilir. Buna karşılık o konunun görünürlüğü, hangi sorunları fark ettiğimiz ve hangi meseleler üzerinde düşündüğümüzle ilişkili olabilir.

Dijital gündemi anlayabilmek için hangi olayların öne çıktığını, neden öne çıktığını ve karşılaştığımız bilgilerin gerçekten neyi gösterdiğini birbirinden ayırmamız gerekir.

Gündem nedir ve nasıl oluşur?

Gündem, belirli bir dönemde insanların, kurumların veya iletişim araçlarının dikkatini yoğunlaştırdığı konu ve sorunlarla ilgilidir. Ancak bütün insanların gündemi aynı değildir.

Bir lise öğrencisi yaklaşan sınavlarla ilgilenebilir. Bir aile ekonomik koşullara öncelik verebilir. Yerel yönetim ulaşım sorunlarını tartışırken ulusal haberlerde başka gelişmeler öne çıkabilir.

Bu nedenle gündemi, toplumun tamamı için geçerli tek bir konu listesi olarak değerlendirmek doğru değildir.

İletişim araştırmalarında özellikle üç gündem düzeyi önemlidir:

  • Medya gündemi: Haber kuruluşlarının hangi konuları ne sıklıkta ve ne kadar belirgin biçimde ele aldığıyla ilgilidir.

  • Kamu gündemi: İnsanların hangi toplumsal meseleleri önemli gördüğünü ifade eder. Güvenilir biçimde ölçülmesi, uygun örnekleme ve araştırma yöntemleri gerektirir.

  • Siyasal gündem: Karar vericilerin, kamu kurumlarının ve siyasal aktörlerin üzerinde çalıştıkları sorunları, önerileri ve kararları kapsar.

Sosyal medyanın yaygınlaşmasıyla kullanıcı paylaşımları, dijital topluluklar ve platformların içerik sıralama sistemleri üzerinden oluşan görünürlük de önem kazanmıştır.

Bu gündemler birbirinden tamamen bağımsız değildir. Örneğin bir şehirde yaşanan çevre sorunu önce yerel haberlerde ele alınabilir. Ardından sosyal medyada paylaşılabilir ve ilgili kurumların açıklama yapmasına neden olabilir.

Bunun tersi de gerçekleşebilir. Bir kamu kurumunun açıklaması haber kuruluşlarında yayımlanabilir, ardından sosyal medyada farklı görüşlerle tartışılabilir.

Dolayısıyla gündem, her zaman aynı noktadan başlayan ve tek yönde ilerleyen bir süreç değildir.

Bir olayın gündeme gelmesi ile önemli olması aynı şey midir?

Hayır. İki durum arasında ilişki bulunabilir ancak bunlar birbirinin yerine geçmez.

Büyük bir deprem, doğrudan insan güvenliğini etkilediği için yoğun biçimde haberleştirilebilir. Böyle bir olayın görünürlüğü, gerçek toplumsal öneminden kaynaklanabilir.

Buna karşılık uzun yıllara yayılan bir çevre sorunu, eğitimde fırsat eşitsizliği veya erişilebilirlik güçlükleri her zaman aynı düzeyde haber görünürlüğü elde etmeyebilir.

Bu sorunların daha az konuşulması, etkilerinin daha az önemli olduğunu kanıtlamaz.

Bu nedenle bir konunun önemini yalnızca haber sayısı, paylaşım miktarı veya gündem sırasıyla ölçmek yeterli değildir. Olayın gerçek sonuçlarına, kimleri etkilediğine, kapsamına ve güvenilir verilere de bakmak gerekir.

Gündem belirleme kuramı nedir?

Gündem oluşumunu açıklayan temel kuramsal yaklaşımlardan biri, iletişim araştırmalarında agenda-setting olarak adlandırılan gündem belirleme kuramıdır.

Maxwell McCombs ve Donald Shaw'ın 1972 yılında Public Opinion Quarterly dergisinde yayımladığı klasik çalışma, 1968 ABD başkanlık seçimi sırasında haber medyasının öne çıkardığı meselelerle seçmenlerin önemli gördüğü konular arasındaki ilişkiyi incelemiştir.

Chapel Hill'de kararsız seçmenlerle yürütülen araştırmada, haberlerde öne çıkan siyasal meselelerle katılımcıların önemli gördükleri konular arasında güçlü bir ilişki bulunmuştur.

Bu çalışma, iletişim araştırmalarında önemli bir soruyu gündeme getirmiştir:

Haber medyası yalnızca olaylar hakkında ne düşündüğümüzle değil, hangi olayları düşünmeye değer bulduğumuzla da ilişkili olabilir mi?

Örneğin ekonomiyle ilgili haberlerin yoğunlaşması, ekonomik sorunların insanların gündeminde daha fazla yer tutmasına katkıda bulunabilir. Ancak bu durum, herkesin ekonomik sorunların nedenleri veya çözüm yolları hakkında aynı düşünceyi paylaşacağı anlamına gelmez.

Burada gündem belirleme ile görüş değiştirme birbirinden ayrılmalıdır.

Bir konunun daha önemli görülmesi, o konu hakkında belirli bir görüşün benimsenmesiyle aynı değildir.

Gündem belirleme kuramı medyanın insanları kontrol ettiğini mi söylüyor?

Hayır.

McCombs ve Shaw'ın özgün çalışması, medya gündemiyle seçmenlerin konu öncelikleri arasındaki ilişkiyi inceleyen gözlemsel bir araştırmadır.

Saptanan ilişki, medyanın kamu gündemini tek başına oluşturduğunu kesin olarak kanıtlamaz.

Gerçek dünyadaki olaylar, haber kuruluşlarının yayın tercihlerini ve insanların konu önceliklerini aynı anda etkileyebilir. Ayrıca kişisel deneyimler, sosyal çevre, önceki bilgiler ve farklı haber kaynakları da önemlidir.

Dolayısıyla gündem belirleme kuramını, insanların haberler karşısında bütünüyle edilgen olduğunu savunan bir açıklama olarak yorumlamak doğru değildir.

Kuramın temel katkısı, medyadaki görünürlük ile insanların meseleleri önemli görmesi arasındaki ilişkiyi bilimsel olarak incelemeye açmasıdır.

Haber kuruluşları hangi konuları neden öne çıkarır?

Bir haber kuruluşu gün boyunca çok sayıda gelişmeyle karşılaşır. Ancak bütün olaylara aynı ölçüde yer veremez.

Bazı haberler ana sayfada yayımlanır. Bazıları ayrıntılı dosyalara dönüştürülür. Bazıları ise daha sınırlı yer bulur.

Bu seçimlerde olayın güncelliği, toplumsal etkisi, kamu yararı, haber değeri, doğrulanabilirliği, yayın politikası ve haber üretim koşulları rol oynayabilir.

Örneğin insan yaşamını doğrudan ilgilendiren büyük bir afetin ön plana çıkarılması anlaşılabilir bir yayın tercihidir. Ancak bir olayın yoğun biçimde haberleştirilmesi, bütün yönlerinin aynı ayrıntıyla ele alındığını garanti etmez.

Aynı ekonomik gelişmeyi anlatan iki haber kuruluşu farklı özelliklere odaklanabilir.

Biri gelişmenin hane halkı bütçesine etkisini incelerken diğeri iş dünyasının beklentilerine veya kamu politikalarına odaklanabilir.

Dolayısıyla haberlerin gündeme etkisini anlamak için yalnızca hangi olayların seçildiğine değil, bu olayların hangi yönlerinin vurgulandığına da bakmak gerekir.

Gündem belirleme ile çerçeveleme arasındaki fark nedir?

Bir konunun ne kadar görünür olduğu ile nasıl anlatıldığı farklı iletişim süreçleridir.

Çerçeveleme olarak adlandırılan yaklaşım, bir olayın belirli yönlerinin seçilerek öne çıkarılması ve belirli açıklama veya değerlendirmelerle sunulmasıyla ilgilidir.

Robert Entman'ın 1993 tarihli çalışması, çerçevelemeyi bir sorunun nasıl tanımlandığı, nedenlerinin nasıl açıklandığı, hangi değerlendirmelerin yapıldığı ve hangi çözümlerin önerildiğiyle ilişkilendirmiştir.

Örneğin aynı trafik kazasının üç farklı haberle anlatıldığını düşünelim.

Birinci haber sürücünün davranışlarına odaklanabilir. İkinci haber yolun fiziksel özelliklerini ve trafik işaretlerini ele alabilir. Üçüncü haber ise denetim mekanizmalarını ve kurumların sorumluluklarını tartışabilir.

Üç haber de aynı olayı anlatır. Ancak okuyucunun dikkatini olayın farklı yönlerine yöneltir.

Bu örnekte üç ayrı soru bulunmaktadır:

Konu gündemi: Trafik kazalarına ne kadar yer veriliyor?

Öne çıkarılan özellikler: Kazaların hangi nedenleri, sonuçları veya tarafları daha fazla vurgulanıyor?

Çerçeveleme: Kazalar hangi sorun tanımı, gerekçe ve çözüm yaklaşımı içinde anlatılıyor?

Bu kavramlar birbiriyle ilişkilidir ancak tamamen aynı değildir.

Örneğin bir araştırmada yalnızca belirli sözcüklerin veya konu özelliklerinin ne sıklıkta kullanıldığı ölçülmüşse, bundan haberin bütün anlamlandırma çerçevesinin eksiksiz biçimde belirlendiği sonucu çıkarılamaz.

Ayrıca bir haberin belirli bir çerçevede sunulması, bütün okuyucuların o çerçeveyi kabul edeceği anlamına gelmez.

Sosyal medya gündem oluşumunu nasıl değiştirdi?

Geleneksel haber ortamında gazeteler, televizyonlar ve haber kuruluşları, hangi gelişmelerin geniş kitlelere ulaşacağında önemli rol oynuyordu.

Sosyal medya bu sürece yeni aktörler ekledi.

Artık bireyler, uzmanlar, sivil toplum kuruluşları, gazeteciler ve farklı topluluklar bir konuyu doğrudan kamuoyuna taşıyabiliyor.

Yerel bir sorunun görüntüsü sosyal medyada geniş kitlelere ulaşabiliyor. Öğrencilerin yaşadığı bir eğitim sorunu ülke çapında tartışılabiliyor. Daha önce sınırlı haber görünürlüğü elde eden bir gelişme, kullanıcı paylaşımları aracılığıyla dikkat çekebiliyor.

Ancak herkesin içerik yayımlayabilmesi, herkesin aynı görünürlüğe sahip olduğu anlamına gelmez.

Takipçi ağları, kullanıcıların ilgi alanları, paylaşım zamanı, içerik türü, platformun öneri sistemi ve insanların etkileşim davranışları erişimi etkileyebilir.

Bu nedenle bazı paylaşımlar çok geniş kitlelere ulaşırken benzer konudaki başka içerikler sınırlı bir çevrede kalabilir.

Reddit'teki 16 yıllık haber paylaşımları ne gösteriyor?

Rachel M. Kim ve Ashton Anderson'ın 2025 yılında ACM Web Conference kapsamında yayımladığı The Agenda-Setting Function of Social Media başlıklı araştırma, haberlerin sosyal medya ortamındaki görünürlüğünü incelemiştir.

Araştırmacılar, Reddit'te yaklaşık 16 yıllık dönemde paylaşılan milyonlarca haber içeriğini konu ve haber çerçevesi özellikleri bakımından değerlendirmiştir.

Çalışma, haber kuruluşlarının yayımladığı içeriklerle sosyal medyada paylaşılan ve etkileşim alan içeriklerin dağılımının farklılaşabildiğini göstermektedir.

Örneğin haber kuruluşları belirli bir konuda çok sayıda içerik yayımlayabilir. Ancak sosyal medya kullanıcıları bunların yalnızca belirli bir bölümünü yoğun biçimde paylaşabilir.

Böylece kullanıcıların karşılaştığı haber gündemi, haber kuruluşlarının ürettiği toplam içerikten farklılaşabilir.

Bu araştırma, gündemin yalnızca haberin yazıldığı anda oluşmadığını anlamak açısından önemlidir.

Haberin platformda paylaşılması, kullanıcıların onu hangi topluluklarda dolaşıma soktuğu ve hangi içeriklerin daha fazla etkileşim aldığı da görünürlüğü değiştirebilir.

Bununla birlikte çalışma, algoritmaların bütün kullanıcıların düşüncelerini değiştirdiğini kanıtlayan deneysel bir araştırma değildir.

Reddit'teki haber paylaşımı ve etkileşim örüntülerini inceleyen hesaplamalı bir çalışmadır. Sonuçları bütün sosyal medya platformlarına aynı biçimde genellenmemelidir.

Bir haberin yayımlanması, sosyal medyada paylaşılması ve çok sayıda kullanıcı tarafından görülmesi farklı aşamalardır.

Türkiye'de haber siteleriyle X gündemi birbirini etkiliyor mu?

Türkiye'de yayımlanan güncel bir araştırma, sosyal medya ile çevrim içi haber kuruluşları arasındaki gündem ilişkilerini zaman boyutuyla incelemiştir.

Mehmet Ceylan, Ramazan Yılmaz ve Rumeysa Erdoğan Bodur'un 6 Kasım 2026'da PLOS ONE dergisinde yayımladığı araştırma, 31 Mart 2024 İstanbul yerel seçimi dönemine odaklanmaktadır.

Araştırmacılar, 1–31 Mart 2024 tarihleri arasında yayımlanan 448.664 X paylaşımını ve 19 çevrim içi haber kuruluşuna ait 10.357 haberi değerlendirmiştir.

Çalışmada gün, 12 saatlik zaman aralıklarına ayrılmış ve toplam 122 çapraz gecikmeli panel analizi yürütülmüştür.

Bu yaklaşım, belirli konuların veya konu özelliklerinin bir platformda öne çıkmasıyla başka bir platformda daha sonra görünür hâle gelmesi arasındaki zamansal ilişkileri incelemeye olanak sağlamıştır.

Sabah haberleri ve akşam X gündemi arasında nasıl bir ilişki bulundu?

Araştırma sonuçları, gündem ilişkilerinin zaman aralığına göre değişebildiğini göstermektedir.

Aynı günün sabahından akşamına uzanan karşılaştırmalarda, çevrim içi haber kuruluşlarının sabah öne çıkardığı meselelerin daha sonraki X gündemiyle ilişkisi daha belirgin bulunmuştur.

Akşamdan ertesi sabaha uzanan karşılaştırmalarda ise önceki akşam X'te öne çıkan konuların ertesi sabahın haber gündemiyle ilişkisi daha sık güçlü görünmüştür.

Bu bulgu, gündemin her zaman yalnızca haber kuruluşlarından sosyal medyaya veya yalnızca sosyal medyadan haber kuruluşlarına doğru ilerlemediğini düşündürmektedir.

Ancak burada önemli bir bilimsel sınır bulunmaktadır.

Bir konunun önce haber sitesinde, sonra X'te görünür olması; X'teki gündemin kesinlikle o haber nedeniyle oluştuğunu kanıtlamaz.

Önemli bir seçim gelişmesi, hem haber kuruluşlarının hem de sosyal medya kullanıcılarının aynı meseleye yönelmesine neden olabilir.

Araştırmacılar da sonuçları doğrudan nedensellik kanıtı olarak sunmamaktadır.

Konu gündemiyle konunun özellikleri aynı düzeyde mi ilişkiliydi?

Hayır.

Araştırmada temel konuların X ile çevrim içi haberler arasında güçlü biçimde örtüşebildiği bulunmuştur.

Buna karşılık konulara atfedilen özellikler arasındaki ilişkiler daha zayıf ve daha az tutarlı görünmüştür.

Bu ayrım, dijital gündemi anlamak açısından önemlidir.

Örneğin haber siteleriyle sosyal medya aynı ekonomik gelişmeyi yoğun biçimde ele alıyor olabilir. Ancak hangi nedenlerin, sonuçların veya aktörlerin öne çıkarıldığı farklılaşabilir.

Dolayısıyla aynı konunun konuşulması, aynı değerlendirmelerin yapıldığı anlamına gelmez.

Çalışma belirli bir seçim dönemini, X platformunu ve seçilmiş haber kuruluşlarını kapsamaktadır. Sonuçların her dönem, her haber konusu ve bütün platformlarda aynı biçimde ortaya çıkacağı varsayılamaz.

Araştırmanın temel katkısı, haber kuruluşlarıyla sosyal medya arasındaki gündem ilişkisinin zamana ve incelenen gündem düzeyine göre değişebildiğini göstermesidir.

Sosyal medya algoritmaları hangi içeriklerle karşılaşacağımızı nasıl etkiliyor?

Birçok sosyal medya platformunda içerikler yalnızca yayımlanma sırasına göre gösterilmez.

Platformlar, kullanıcıların karşısına hangi içeriklerin çıkacağını ve hangi sırayla gösterileceğini belirlemek için öneri sistemleri kullanabilir.

Bu sistemlerin değerlendirdiği bilgiler platformlara göre değişebilir. Takip edilen hesaplar, önceki etkileşimler, izlenen videolar, içeriklerin özellikleri ve başka kullanıcı davranışları sıralama süreçlerinde rol oynayabilir.

Örneğin belirli bir konuda videoları sık izleyen kullanıcı, zaman içinde benzer içerik önerileriyle daha fazla karşılaşabilir.

Ancak bütün platformların aynı algoritmayı kullandığı veya her kullanıcı davranışına aynı karşılığı verdiği düşünülmemelidir.

Ayrıca platformların öneri sistemleri zaman içinde değişebilir.

Böylece iki kişinin aynı gün aynı uygulamayı açması, aynı gündemi görecekleri anlamına gelmez.

Bir kişinin akışında yoğun biçimde yer alan konu, başka bir kullanıcının akışında çok daha az görünebilir.

Algoritmalar gündemi kendiliğinden mi oluşturuyor?

Bir konunun öne çıkması yalnızca öneri sistemlerinin sonucu değildir.

Gerçek bir olayın yaşanması, resmî bir açıklamanın yapılması, gazetecilerin konuyu haberleştirmesi veya kullanıcıların yoğun ilgi göstermesi de görünürlüğü artırabilir.

Algoritmik sıralama, bu süreçte hangi içeriklerin kimlere gösterildiğini etkileyebilir.

Dolayısıyla gündem oluşumunu yalnızca algoritmaya bağlamak, gerçek olayların ve insanların iletişim davranışlarının rolünü gözden kaçırır.

Bunun tersi de geçerlidir: Platformların sıralama sistemlerinin etkisini tamamen yok saymak, kişisel akışların nasıl oluştuğunu anlamayı güçleştirir.

Daha uygun yaklaşım, gündemi oluşturan farklı etkenleri birlikte değerlendirmektir.

Algoritmalar insanların görüşlerini de değiştirebilir mi?

Bir algoritmanın karşımıza çıkan içerikleri değiştirmesiyle düşüncelerimizi değiştirmesi aynı şey değildir.

Bir kişi belirli bir haberle daha sık karşılaşabilir ancak haberin sunduğu görüşü benimsemeyebilir. Başka biri ise karşılaştığı içeriklerden etkilenerek önceliklerini veya bazı görüşlerini değiştirebilir.

Bu nedenle algoritmaların etkisini incelemek için yalnızca hangi içeriklerin gösterildiğine değil, kullanıcıların tutum ve davranışlarında ne tür değişiklikler oluştuğuna da bakmak gerekir.

Bu konuda farklı platformlarda yürütülmüş kontrollü deneyler bulunmaktadır.

Facebook ve Instagram deneyinin sonuçları

Guess ve arkadaşlarının 2023 yılında Science dergisinde yayımladığı araştırma, 2020 ABD başkanlık seçimi sırasında Facebook ve Instagram'daki içerik sıralama sistemlerini incelemiştir.

Araştırmada bazı katılımcıların olağan algoritmik akışı, paylaşımların ters kronolojik sırayla gösterildiği bir akışla değiştirilmiştir.

Yaklaşık üç aylık deney boyunca bu değişiklik, kullanıcıların karşılaştıkları içerikleri ve bazı kullanım davranışlarını önemli ölçüde etkilemiştir.

Ancak araştırmacılar, ölçülen siyasal kutuplaşma, siyasal bilgi ve bazı tutum göstergelerinde istatistiksel olarak anlamlı değişiklik saptamamıştır.

Bu sonuç, araştırılan koşullarda algoritmik sıralamanın değiştirilmesinin ölçülen tutumlarda belirgin bir değişiklik oluşturmadığını göstermektedir.

Ancak buradan “Algoritmalar insanların görüşlerini hiçbir zaman etkilemez.” sonucu çıkarılamaz.

Araştırma belirli platformları, belirli bir seçim dönemini ve sınırlı bir müdahale süresini kapsamaktadır.

X üzerinde yapılan 2026 tarihli deney

Gauthier ve arkadaşlarının 2026 yılında Nature dergisinde yayımladığı çalışma, farklı bir platformda farklı sonuçlar bildirmiştir.

Araştırma, 2023 yılında ABD'deki 4.965 etkin X kullanıcısıyla yürütülen bir saha deneyine dayanmaktadır.

Katılımcılar yedi hafta boyunca algoritmik veya kronolojik akış koşullarında değerlendirilmiştir.

Başlangıçta kronolojik akış kullanan ve deney kapsamında algoritmik akışa geçirilen katılımcılarda, belirli politika öncelikleri ve güncel siyasal olaylara ilişkin görüşler ortalama olarak daha muhafazakâr yönde değişmiştir.

Buna karşılık başlangıçta algoritmik akış kullanan ve kronolojik akışa geçirilen katılımcılarda, ölçülen siyasal tutumlarda aynı değişikliklerin ters yönde gerçekleştiğine ilişkin anlamlı bir etki saptanmamıştır.

Araştırmada parti aidiyeti ve duygusal kutuplaşma gibi bazı göstergelerde de istatistiksel olarak anlamlı değişiklik bulunmamıştır.

Çalışma, algoritmik akışın yalnızca o anda görülen içerikleri değil, kullanıcıların sonradan takip etmeye başladıkları hesaplar üzerinden gelecekteki bilgi ortamlarını da etkileyebileceğine işaret etmektedir.

Ancak sonuçlar, incelenen X platformuna, döneme ve kullanıcı örneklemine özgüdür. Bütün platformların aynı yönde siyasal etki oluşturduğu sonucu çıkarılamaz.

İki deney neden farklı sonuçlar verdi?

Facebook ve Instagram çalışmasıyla X çalışması aynı araştırma sorusunun tamamen özdeş koşullardaki tekrarları değildir.

Platformlar, araştırma dönemleri, kullanıcıların başlangıçtaki akış tercihleri ve ölçülen tutumlar farklıdır.

Ayrıca algoritmik sıralamayı kapatmak ile kronolojik akış kullanan kişileri algoritmik sıralamaya geçirmek aynı müdahale değildir.

Bu nedenle farklı sonuçlar bulunması, çalışmalardan birinin mutlaka yanlış olduğu anlamına gelmez.

İki araştırmanın birlikte değerlendirilmesinden daha dikkatli bir sonuç çıkarılabilir:

Algoritmalar hangi içeriklerle karşılaştığımızı etkileyebilir. Ancak bu etkinin düşünce ve davranışlara yansıması, platforma, kullanıcı özelliklerine, araştırma dönemine ve ölçülen sonuca göre değişebilir.

Dolayısıyla “Algoritmalar herkesi aynı düşünceye yönlendiriyor.” veya “Algoritmaların düşünceler üzerinde hiçbir etkisi yok.” gibi kesin genellemeler bilimsel bulgularla uyumlu değildir.

Aynı konu neden gün boyunca sürekli karşımıza çıkıyor?

Bir konuyla tekrar tekrar karşılaşmamızın birden fazla nedeni olabilir.

Öncelikle olay gerçekten önemli ve güncel olabilir. Büyük bir afet, önemli bir ekonomik karar veya geniş kitleleri etkileyen bir düzenleme, farklı haber kuruluşları tarafından yoğun biçimde ele alınabilir.

Olay hakkında yeni bilgiler de ortaya çıkabilir. İlk haberin ardından resmî açıklamalar, uzman değerlendirmeleri veya yeni gelişmeler yayımlanabilir.

Kullanıcıların haberle ilgili paylaşımları, yorumları ve yeni içerikleri görünürlüğü artırabilir. Belirli paylaşımlar platformların öneri sistemlerinde daha fazla öne çıkabilir.

Kendi kullanım davranışlarımız da bu sürece katkıda bulunabilir. Bir konuya ilişkin videoları izlemek, benzer hesapları takip etmek veya içeriklerle etkileşime geçmek, daha sonra karşılaştığımız içerikleri değiştirebilir.

Bu süreçler birbirlerini güçlendirebilir.

Ancak aynı konuyla gün boyunca karşılaşmamız, herkesin o konuyla aynı yoğunlukta karşılaştığı anlamına gelmez.

Burada kişisel dijital gündem ile toplumun genel gündemini birbirinden ayırmak gerekir.

Çoğunluk yanılsaması nedir?

Sosyal medyada sık karşılaştığımız görüşlerin toplumdaki yaygınlığını olduğundan farklı değerlendirebiliriz.

Bu durumu anlamaya yardımcı olan kavramlardan biri, sosyal ağ araştırmalarında kullanılan çoğunluk yanılsamasıdır.

Kristina Lerman, Xiaoran Yan ve Xin-Zeng Wu'nun 2016 yılında PLOS ONE dergisinde yayımladığı çalışma, sosyal ağların yapısının belirli görüş veya davranışları olduğundan daha yaygın gösterebilmesini incelemiştir.

Araştırmacılar, ağın genelinde azınlıkta bulunan belirli özelliklerin çok sayıda kişinin yakın bağlantı çevresinde çoğunluktaymış gibi görünebileceğini göstermiştir.

Örneğin belirli bir görüşü benimseyen kişi sayısı az olabilir. Ancak bu kişiler sosyal ağda çok sayıda bağlantıya sahipse görüşleri birçok kullanıcının çevresinde daha sık görülebilir.

Böylece kişinin karşılaştığı yakın çevre dağılımı, ağın genel dağılımından farklılaşabilir.

Burada önemli bir bilimsel sınır bulunmaktadır.

Araştırma, sosyal ağ yapısının böyle bir görünürlük yanılsamasını nasıl mümkün kıldığını göstermektedir. Bütün kullanıcıların mutlaka toplumdaki çoğunluğu yanlış algıladığını kanıtlayan evrensel bir psikoloji deneyi değildir.

Yine de günlük yaşam açısından önemli bir ayrım ortaya koyar:

Bir görüşle sık karşılaşmak, o görüşü benimseyen kişilerin toplumdaki oranını göstermez.

Örneğin belirli bir düşünceyi savunan hesapları yoğun biçimde takip eden kişi, bu görüşün neredeyse herkes tarafından benimsendiği izlenimine kapılabilir.

Ancak kişinin takip ettiği hesaplar, toplumun tamamını temsil eden bir örneklem değildir.

Toplumsal destek veya karşıtlık düzeyini belirlemek için kişisel akışın dışındaki verilere ihtiyaç vardır.

Çok sayıda paylaşım, çok sayıda kişi anlamına gelir mi?

Hayır.

Bir kullanıcı aynı konuda birçok paylaşım yapabilir. Başka kullanıcılar aynı içeriği yeniden paylaşabilir.

Bazı hesaplar özellikle yüksek görünürlüğe sahip olabilir. Otomatik hesaplar veya koordineli kampanyalar da paylaşım sayısını etkileyebilir.

Ancak yüksek paylaşım sayısı, tek başına sahte veya yapay gündem bulunduğunu kanıtlamaz.

Gerçek ve geniş katılımlı bir toplumsal ilgi de çok sayıda paylaşım oluşturabilir.

Bu nedenle paylaşım sayısının yanında mümkün olduğunda benzersiz hesap sayısı, paylaşım zamanları, içeriklerin niteliği ve bağımsız kaynaklar incelenmelidir.

Bununla birlikte benzersiz hesap sayısı bile doğrudan kamuoyu araştırmasının yerine geçmez. Bir konuda paylaşım yapan insanlar, toplumun tamamını temsil etmeyebilir.

Sosyal medya trend listeleri neyi gösterir?

Sosyal medya platformlarında belirli etiketlerin, sözcüklerin veya içeriklerin öne çıktığı gündem listeleri bulunabilir.

Ancak bu listelerin neyi ölçtüğü, platformun kullandığı yönteme bağlıdır.

Bazı sistemlerde belirli bir zaman aralığındaki hızlı artışlar, etkileşim düzeyleri veya başka sinyaller önemli olabilir.

Dolayısıyla bir etiketin trend listesinde birinci sırada yer alması, toplumun en önemli sorununun o konu olduğunu göstermez.

Ayrıca bir konunun trend listesine girmesi, paylaşımların doğru bilgi içerdiğini kanıtlamaz.

Örneğin bir eğitim düzenlemesi hakkında yanlış bir iddia çok sayıda kişi tarafından eleştirildiği için gündeme girmiş olabilir.

Bu durumda konu yoğun biçimde konuşulmaktadır. Ancak yoğun konuşulması, iddianın doğru olduğu veya insanların onu desteklediği anlamına gelmez.

Trend listeleri, belirli platformlardaki görünürlüğü araştırmak için yararlı olabilir. Fakat toplumun genel görüşünü veya olayların gerçek önemini ölçen bağımsız göstergeler olarak kullanılmamalıdır.

Google Trends gündemi ölçmek için kullanılabilir mi?

Google Trends, belirli arama ifadelerine veya konulara yönelik Google arama ilgisinin zaman ve coğrafyaya göre nasıl değiştiğini incelemeye yardımcı olur.

Örneğin bir sınav duyurusundan sonra ilgili konuya yönelik arama ilgisinin yükselip yükselmediği araştırılabilir.

Ancak Google Trends verileri, arama sayılarının doğrudan yayımlanmış hâli değildir.

Google'ın resmî açıklamasına göre veriler örnekleme yoluyla elde edilir, seçilen zaman ve bölgeye göre normalleştirilir ve 0–100 ölçeğinde sunulur.

Google Trends'te 100 puan ne anlama gelir?

100 değeri, belirli bir arama ifadesinin 100 kez veya 100 bin kez arandığını göstermez.

Seçilen zaman, coğrafya ve karşılaştırma koşullarındaki en yüksek göreli arama ilgisini ifade eder.

Örneğin belirli bir sınav türünün arama ilgisi bir tarihte 100'e ulaşmış olabilir.

Bu sonuç, tam olarak kaç kişinin o sınavı aradığını göstermez.

Aramaların toplam arama etkinliği içindeki göreli payı ve seçilen karşılaştırma koşulları önemlidir.

Google Trends'te 0 puan hiç arama yapılmadığı anlamına gelir mi?

Hayır.

Google Trends, çok düşük arama hacmine sahip ifadeler için yeterli veri bulunmadığında 0 gösterebilir.

Dolayısıyla 0 değeri, her durumda hiç arama yapılmadığının kanıtı değildir.

Ayrıca Google Trends verileri örnekleme ve gizliliği korumaya yönelik işlemlerden etkilenebilir.

Google'ın açıklamalarına göre özellikle düşük arama ilgisine sahip sorgularda görülen bazı küçük dalgalanmalar, gerçek arama davranışını yansıtmayan istatistiksel gürültüden kaynaklanabilir.

Bu nedenle kısa süreli ve küçük yükselişleri otomatik olarak önemli toplumsal gelişmelerin göstergesi kabul etmek uygun değildir.

Türkiye ile başka ülkelerin Trends değerleri karşılaştırılabilir mi?

Karşılaştırma yapılabilir; ancak sonuçların normalleştirilmiş göreli değerler olduğu unutulmamalıdır.

Örneğin belirli bir konunun Türkiye'de 100, başka bir ülkede 50 puan alması, Türkiye'de mutlak arama sayısının iki kat fazla olduğunu göstermez.

Bölgelerin toplam arama etkinliği, kullanılan dil, seçilen arama ifadesi ve zaman aralığı sonuçların yorumunu etkileyebilir.

Ülkeler arası karşılaştırmalarda aynı kavramın araştırıldığından ve karşılaştırma koşullarının uygun olduğundan emin olunmalıdır.

Google Trends kamuoyu desteğini ölçer mi?

Hayır.

Google Trends, insanların belirli bir konuyu ne ölçüde desteklediğini veya karşı çıktığını doğrudan ölçmez.

Örneğin bir eğitim düzenlemesinin çok aranması, öğrencilerin düzenlemeyi desteklediği anlamına gelmez.

İnsanlar düzenlemenin içeriğini öğrenmek, eleştirmek, doğrulamak veya kendi durumlarını nasıl etkileyeceğini anlamak için arama yapmış olabilir.

Benzer biçimde bir hastalığın adının daha fazla aranması, hastalığın toplumda aynı ölçüde yaygınlaştığını kanıtlamaz.

Google da Trends verilerinin bilimsel kamuoyu araştırmasıyla karıştırılmaması gerektiğini açıkça belirtmektedir.

Google Trends, arama ilgisini değerlendirmek için yararlıdır; ancak mutlak arama hacmi, toplumsal destek veya gerçek yaşam ihtiyaçlarının doğrudan ölçüsü değildir.

Gerçekten önemli konular neden bazen gündemde görünmez?

Dijital gündem, toplumdaki bütün sorunların önem sırasını eksiksiz biçimde yansıtmaz.

Bazı sorunlar uzun süre devam ettikleri için tek bir çarpıcı olay biçiminde görünmeyebilir.

Örneğin eğitimde fırsat eşitsizliği, erişilebilirlik güçlükleri, bazı çevresel sorunlar veya uzun vadeli halk sağlığı ihtiyaçları, her gün yeni bir gelişme üretmeyebilir.

Bu durum, söz konusu sorunların etkilerini ortadan kaldırmaz.

Bazı konuların anlaşılması ayrıntılı bilgi gerektirebilir. Bazı toplulukların sorunlarını duyurma olanakları ise sınırlı olabilir.

Ayrıca haber kuruluşlarının yayın tercihleri ve dijital platformların içerik sıralama sistemleri farklı görünürlük düzeyleri oluşturabilir.

Bu nedenle bir konunun az konuşulması, önemsiz olduğunu göstermez.

Bunun tersi de geçerlidir.

Bir konunun çok görünür olması, mutlaka önemsiz olduğu veya yapay biçimde gündeme getirildiği anlamına gelmez.

Yüksek görünürlük gerçek bir toplumsal ihtiyaçtan, önemli bir olaydan veya yoğun kamusal ilgiden kaynaklanabilir.

Bir konunun görünürlüğünü değerlendirmekle gerçek yaşam üzerindeki etkisini değerlendirmek farklı işlemlerdir.

Gündem neden bazen çok hızlı değişir?

Dijital ortamlarda bir konu kısa süre içinde yoğun ilgi görebilir ve daha sonra görünürlüğünü kaybedebilir.

Bunun birden fazla nedeni vardır.

Olayla ilgili yeni bilgi üretimi azalabilir. Kullanıcılar başka gelişmelere yönelebilir. Haber kuruluşları yeni olaylara öncelik verebilir. Platformların sıralama sistemlerinde başka içerikler öne çıkabilir.

Örneğin büyük bir afetin ilk günlerinde haber yoğunluğu çok yüksek olabilir. Daha sonra son dakika haberlerinin ve görüntülerin sayısı azalabilir.

Ancak afetin barınma, eğitim, sağlık, ulaşım ve ekonomik yaşam üzerindeki etkileri uzun süre devam edebilir.

Bu nedenle bir konunun gündemden düşmesi, ilgili sorunun çözüldüğünü göstermez.

Gündemin değişimiyle gerçek sorunların çözüm durumu birbirinden ayrı değerlendirilmelidir.

İnsanlar haberleri artık nereden takip ediyor?

Reuters Enstitüsünün 2026 tarihli Digital News Report çalışması, 48 pazarda yaklaşık 100 bin çevrim içi haber tüketicisiyle yapılan araştırmalardan yararlanarak haber kullanım alışkanlıklarını incelemiştir.

Rapora göre incelenen pazarların ortalamasında katılımcıların %54'ü sosyal medya veya video ağlarını, %51'i ise haber kuruluşlarının kendi internet sitelerini ya da uygulamalarını önceki hafta haber kaynağı olarak kullandığını bildirmiştir.

Bu sonuçlar, haber tüketiminde sosyal medya ve video ağlarının önemini göstermektedir.

Ancak belirtilen oranların kapsamı doğru anlaşılmalıdır.

Bunlar dünya nüfusunun tamamını temsil eden oranlar değildir. Araştırmanın kapsadığı 48 pazardaki çevrim içi katılımcıların öz bildirimlerine dayanan ortalamalardır.

Ayrıca iki kategori birbirini dışlamaz. Bir kişi hem sosyal medyada hem haber kuruluşlarının kendi sitesinde haber okuyabilir.

Haber kaynağı ile habere ulaşılan platform aynı mı?

Hayır.

Sosyal medyada karşılaştığımız bir paylaşım, bir haber kuruluşunun hazırladığı özgün habere dayanabilir.

Bir kullanıcı, gazetecinin hazırladığı haberi sosyal medya üzerinden görmüş olabilir. Bu durumda haberin üretildiği kaynakla okuyucuya ulaştığı platform farklıdır.

Benzer şekilde bir sosyal medya paylaşımında yer alan açıklama, sonradan geleneksel haber kuruluşları tarafından araştırılıp haberleştirilebilir.

Bu nedenle haberin nerede üretildiği, nerede yayımlandığı ve kullanıcıya hangi kanal üzerinden ulaştığı birbirinden ayrılmalıdır.

Bir konunun çok konuşulması herkesin aynı görüşte olduğunu gösterir mi?

Hayır.

Bir konuyla ilgili çok sayıda paylaşım yapılması, insanların aynı düşünceyi benimsediği anlamına gelmez.

Bazen yoğun gündem, farklı görüşlerin aynı olay hakkında tartışmasından kaynaklanır.

Örneğin yeni bir eğitim düzenlemesi hakkında bazı kişiler destekleyici açıklamalar yapabilir. Bazıları olumsuz sonuçları olacağını savunabilir. Başka kullanıcılar ise yalnızca hangi sınıfları kapsadığını öğrenmek isteyebilir.

Bu paylaşımların tamamı aynı konunun görünürlüğüne katkıda bulunur. Ancak görünürlüğün artması, destekleyenlerin veya karşı çıkanların toplumdaki oranını göstermez.

Bir içeriğin paylaşılması da her zaman onaylandığı anlamına gelmez. İnsanlar bir içeriği eleştirmek, tartışmak veya başkalarını uyarmak için paylaşabilir.

Toplumsal destek düzeyini değerlendirmek için uygun örnekleme, tarafsız soru biçimi ve açık yöntem kullanan kamuoyu araştırmalarına ihtiyaç vardır.

Sosyal medyadaki görüntülenme, beğeni ve paylaşım sayıları bu araştırmaların yerine geçemez.

Dijital gündemi değerlendirmek için altı soruluk yöntem

Karşılaştığımız bir konunun neden yoğun biçimde gündeme geldiğini araştırmak için her zaman gelişmiş analiz yazılımlarına ihtiyaç duyulmaz.

Gündem belirleme araştırmalarından, sosyal ağ çalışmalarından ve veri okuryazarlığı ilkelerinden yararlanarak temel bir değerlendirme yapılabilir.

Aşağıdaki altı soru, günlük kullanım için hazırlanmış editöryal bir kontrol yöntemidir. Standardize edilmiş psikolojik ölçek veya bağımsız biçimde etkililiği kanıtlanmış ölçme aracı değildir.

1. Gerçek olay veya iddia nedir?

Öncelikle konuşulan konunun ne olduğunu belirleyin.

Gerçekleşmiş bir olay mı söz konusu? Resmî bir açıklama mı yapılmış? Bir öneri veya taslak mı tartışılıyor? Yoksa henüz doğrulanmamış bir iddia mı yayılıyor?

Örneğin bir eğitim düzenlemesi hakkında paylaşım yapılıyorsa öneri, taslak, yayımlanmış karar ve yürürlüğe girmiş uygulama birbirinden ayrılmalıdır.

2. Bilginin özgün kaynağı nerede?

İddianın hangi belgeye, habere veya açıklamaya dayandığını araştırın.

Mümkünse özgün kaynağa ulaşın. Açıklamanın tarihini, kapsamını ve sonradan değiştirilip değiştirilmediğini kontrol edin.

Farklı sitelerin aynı haberi paylaşması, iddiayı bağımsız olarak doğruladıkları anlamına gelmeyebilir.

3. Konu hangi ortamlarda görünür?

Aynı gelişme farklı haber kuruluşlarında ve platformlarda ele alınıyor mu?

Yoksa yalnızca takip ettiğiniz belirli hesaplarda mı sık karşılaşıyorsunuz?

Farklı kaynaklara bakmak, kişisel akışınız ile daha geniş haber ortamını birbirinden ayırmaya yardımcı olabilir.

Ancak bu karşılaştırma da tek başına toplumun tamamının gündemini ölçmez.

4. İnsanlar aynı olayı mı, aynı görüşü mü paylaşıyor?

Paylaşımların içeriklerini inceleyin.

Kullanıcılar olayı haberleştiriyor mu, destekliyor mu, eleştiriyor mu, mizah konusu mu yapıyor, yoksa yalnızca bilgi mi arıyor?

Çok sayıda paylaşım bulunmasıyla belirli bir düşüncenin desteklenmesi arasındaki farkı koruyun.

5. Konunun gerçek yaşamda nasıl bir etkisi var?

Yalnızca paylaşım sayısına değil, olayın gerçek kapsamına da bakın.

Bir eğitim düzenlemesi hangi öğrencileri etkiliyor? Ekonomik bir gelişme hangi alanlarla ilgili? Bir afetin hangi bölgelerde hangi sonuçları var?

Bu soruların yanıtları, konunun niteliğine uygun resmî belgelerden, güvenilir araştırmalardan ve doğrulanmış haberlerden öğrenilmelidir.

Dijital görünürlük, gerçek dünya etkisinin doğrudan ölçüsü değildir.

6. Elimizdeki kanıtlar hangi sonuca ulaşmamıza izin veriyor?

Son aşamada elde edilen bilgilerin sınırını belirleyin.

Bir konunun haberlerde çok yer aldığı doğrulanabilir. Ancak toplumun tamamının en önemli sorunu olduğu gösterilemeyebilir.

Bir görüşün sosyal medyada yaygın biçimde paylaşıldığı belirlenebilir. Fakat toplumun hangi oranının bu görüşü desteklediği bilinmeyebilir.

Google Trends'te bir arama ifadesine yönelik ilgi artabilir. Ancak bu aramaların neden yapıldığı açıklığa kavuşmamış olabilir.

Böyle durumlarda bilinmeyen kısmı kesin bilgiye dönüştürmek yerine açıkça belirtmek daha güvenilir bir yaklaşımdır.

Uygulamalı örnek: Bir sınav düzenlemesi nasıl gündeme dönüşebilir?

Bir lise öğrencisinin sosyal medyada şu açıklamayla karşılaştığını düşünelim:

“Üniversite sınav sistemi tamamen değişti.”

Bu, yöntemi açıklamak amacıyla oluşturulmuş varsayımsal bir örnektir; gerçekleşmiş yeni bir sınav değişikliği duyurusu değildir.

Öğrenci birkaç dakika sonra çok sayıda hesabın aynı konuyla ilgili paylaşım yaptığını görür.

Bazı kullanıcılar sınavın zorlaşacağını söyler. Bazıları yeni sistemin daha adil olacağını savunur. Başka hesaplar ise henüz doğrulanmamış uygulama tarihleri yayımlar.

Öğrenci konuyu araştırmaya karar verir.

İlk olarak iddianın gerçekten ne söylediğini belirler. Sınav sistemi hakkında kesin bir karar mı alınmıştır, yoksa yalnızca öneri veya tartışma mı bulunmaktadır?

Ardından Millî Eğitim Bakanlığının, ÖSYM'nin veya ilgili yetkili kurumun resmî duyurularını kontrol eder.

Bir düzenleme yayımlanmışsa hangi öğrencileri, hangi sınav dönemlerini ve hangi koşulları kapsadığını araştırır.

Örneğin değişiklik yalnızca belirli sınıf düzeylerini veya sonraki yıllarda yapılacak sınavları ilgilendiriyor olabilir.

Daha sonra sosyal medyadaki açıklamaları sınıflandırır.

“Bu düzenleme bütün öğrencileri olumsuz etkileyecek.” ifadesinin resmî düzenlemenin içeriği değil, belirli bir yorum veya tahmin olduğunu ayırt eder.

“Herkes değişikliği destekliyor.” ifadesinin ise uygun kamuoyu verisi bulunmadıkça doğrulanmış kabul edilemeyeceğini görür.

Son olarak Google Trends verilerinde ilgili aramaların artmış olduğunu fark edebilir. Ancak bu artışın, öğrencilerin değişikliği desteklediğini veya doğru anladığını göstermediğini bilir.

Böylece öğrenci, konunun neden gündemde olduğunu araştırırken kendi eğitim kararlarını etkileyen gerçek bilgiyi de belirleyebilir.

Bu örnek önemli bir ayrımı ortaya koymaktadır:

Bir konunun gündeme gelmesi, onu araştırmak için neden olabilir. Ancak gündemde olması, o konudaki bütün açıklamalara güvenmek için yeterli değildir.

Gündemi sürekli takip etmek psikolojimizi nasıl etkileyebilir?

Dijital gündemlerin oluşumu yalnızca teknik ve toplumsal bir süreç değildir.

Hangi konularla karşılaştığımız, dikkatimizi nasıl yönlendirdiğimiz ve belirsiz durumları nasıl değerlendirdiğimizle de ilişkilidir.

Özellikle afet, güvenlik, sağlık ve ekonomik sorunlarla ilgili haberler bazı kişilerde kaygı, üzüntü veya belirsizlik hissi oluşturabilir.

Bir konuyla tekrar tekrar karşılaşmak, kişinin o konuyu daha sık düşünmesine katkıda bulunabilir.

Ancak herkesin haberlerden aynı ölçüde etkilendiği veya haberleri izlemenin doğrudan psikiyatrik bir bozukluğa neden olduğu söylenemez.

Haberin içeriği, kişinin yaşam koşulları, önceki deneyimleri ve haberi takip etme amacı önemlidir.

Örneğin bir afet sırasında güvenilir güvenlik uyarılarını takip etmek gerekli olabilir.

Buna karşılık aynı sarsıcı görüntüleri yeni bilgi sağlamadığı hâlde tekrar tekrar izlemek, kişinin güvenliğe yönelik kararlarına ek katkı sunmayabilir.

Bu nedenle amaç, haberleri bütünüyle bırakmak değildir.

Daha uygun yaklaşım, gerekli bilgiye ulaşmakla aynı içeriğe sürekli maruz kalmayı birbirinden ayırmaktır.

Kişi haberleri hangi amaçla takip ettiğini, gerçekten yeni bilgi edinip edinmediğini ve bu alışkanlığın günlük yaşamını nasıl etkilediğini değerlendirebilir.

Sosyal medya gündemi hakkında sık sorulan sorular

Sosyal medyada gündemi kim belirliyor?

Her durumda gündemi belirleyen tek bir kişi veya kurum bulunmaz. Gerçek olaylar, haber kuruluşları, kamu kurumları, kullanıcılar, etkili hesaplar, sosyal ağlar ve platformların içerik sıralama sistemleri farklı roller üstlenebilir.

Trend listesinde birinci sırada olmak en önemli konu olmak mıdır?

Hayır. Trend sıralamalarının hangi verilerle ve hangi yöntemle oluşturulduğu önemlidir. Trend listesi, toplumun tamamının konu önceliklerini ölçen bilimsel kamuoyu araştırması değildir.

Sosyal medya algoritmaları herkesin aynı konuyu görmesini sağlar mı?

Hayır. Kullanıcıların takip ettiği hesaplar, önceki etkileşimleri ve platformların öneri sistemleri farklı içeriklerle karşılaşmalarına neden olabilir.

Algoritmalar insanların düşüncelerini değiştirir mi?

Bazı deneysel araştırmalarda belirli tutumlarda değişiklikler bulunmuştur. Bazı deneylerde ise ölçülen tutumlarda anlamlı değişiklik saptanmamıştır. Sonuçlar platforma, araştırma koşullarına ve ölçülen özelliklere göre değerlendirilmelidir.

Çok konuşulan bir konu toplumun en önemli sorunu mudur?

Bu sonuca yalnızca paylaşım sayısıyla ulaşılamaz. Toplumsal öncelikleri değerlendirmek için uygun kamuoyu araştırmaları ve konunun gerçek yaşam üzerindeki etkilerine ilişkin veriler gerekir.

Google Trends'te 100 puan kaç arama demektir?

100 puan belirli bir arama sayısını göstermez. Seçilen karşılaştırma koşullarındaki en yüksek normalleştirilmiş göreli arama ilgisini ifade eder.

Google Trends'te 0 puan hiç arama yapılmadığı anlamına mı gelir?

Hayır. Çok düşük arama hacmi nedeniyle 0 gösterilebilir. Bazı küçük dalgalanmalar da istatistiksel gürültüden kaynaklanabilir.

Bir konunun sürekli karşıma çıkması herkesin onu gördüğü anlamına gelir mi?

Hayır. Takip ettiğiniz hesaplar, sosyal çevreniz ve platformun öneri sistemi kişisel akışınızı etkileyebilir. Kendi akışınız toplumun tamamını temsil etmez.

Bir konunun gündemden düşmesi sorunun çözüldüğünü gösterir mi?

Hayır. Haber görünürlüğü azalsa bile sorunun gerçek yaşam üzerindeki etkileri devam edebilir.

Gündem belirleme ile propaganda aynı şey midir?

Hayır. Gündem belirleme, konuların medya ve kamuoyundaki önem sıraları arasındaki ilişkileri inceleyen kuramsal bir yaklaşımdır. Propaganda ise belirli görüş veya davranışları desteklemek amacıyla yürütülen iletişim faaliyetleriyle ilgilidir.

Bazı propaganda uygulamaları gündem oluşturma yöntemlerinden yararlanabilir; ancak her gündem oluşumu propaganda değildir.

Çok sayıda kişinin aynı haberi paylaşması haberin doğru olduğunu gösterir mi?

Hayır. Bir haberin yaygın biçimde paylaşılması, bağımsız olarak doğrulandığı anlamına gelmez. Aynı yanlış bilgi çok sayıda kişi tarafından tekrar edilebilir.

Bir konunun gerçekten ne kadar desteklendiği nasıl öğrenilebilir?

Uygun örnekleme yöntemleriyle yürütülen, soru biçimi ve araştırma yöntemi açık kamuoyu araştırmaları yararlı olabilir. Sosyal medya etkileşimleri tek başına toplumdaki destek veya karşıtlık oranlarını göstermez.

Sonuç

İnternette aynı konuyla sürekli karşılaşmamız, tek bir mekanizmayla açıklanabilecek bir durum değildir.

Gerçek dünyadaki gelişmeler, haber kuruluşlarının yayın tercihleri, insanların bilgi arama davranışları, sosyal ilişkiler ve dijital platformların öneri sistemleri gündemin oluşumuna birlikte katkıda bulunabilir.

Klasik gündem belirleme araştırmaları, haberlerde öne çıkan konularla insanların önemli gördükleri meseleler arasındaki ilişkiye dikkat çekmiştir.

Güncel çalışmalar ise haber kuruluşlarıyla sosyal medya arasındaki gündem ilişkisinin zamana, platforma ve incelenen konu özelliklerine göre değişebildiğini göstermektedir.

Ancak görünürlük, doğruluk veya toplumsal destekle aynı şey değildir.

Bir konunun sürekli karşımıza çıkması, herkesin o konuyu gördüğünü kanıtlamaz. Çok sayıda paylaşım yapılması, çok sayıda insanın aynı düşünceyi benimsediğini göstermez.

Google Trends'te arama ilgisinin artması, aramaların neden yapıldığını veya insanların o konuyu ne ölçüde desteklediğini açıklamaz.

Algoritmaların hangi içeriklerle karşılaştığımızı etkilemesi de bütün kullanıcıların görüşlerini aynı biçimde değiştirdiği anlamına gelmez.

Bu nedenle dijital gündemi anlamak için yalnızca hangi konunun popüler olduğuna bakmak yeterli değildir.

Bilginin kaynağını, görünürlüğünün nasıl oluştuğunu, hangi çevrelerde tartışıldığını, hangi görüşlerin ileri sürüldüğünü ve gerçek yaşamda ne tür sonuçlar doğurduğunu birlikte değerlendirmek gerekir.

Bir konunun neden gündemde olduğunu anlamak, o konunun neden önemli olduğunu anlamakla aynı şey değildir.

Dijital okuryazarlık, görünürlüğü doğrudan gerçeklik veya çoğunluk kanıtı olarak kabul etmeden, karşılaştığımız bilgileri araştırabilmeyi ve mevcut kanıtların sınırlarını görebilmeyi gerektirir.

Bilinçli gündem takibi, herkesin konuştuğu her konuyu izlemek değil; hangi gelişmenin neden dikkatimizi çektiğini, nasıl görünür hâle geldiğini ve elimizdeki bilginin gerçekten neyi gösterdiğini anlayabilmektir.

Kaynakça

Ceylan, M., Yılmaz, R., & Erdoğan Bodur, R. (2026). Whose morning, whose evening? Temporal asymmetries in intermedia agenda-setting between X and online news in Türkiye. PLOS ONE, 21(11), Article e0362255. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0362255

Egan, J., Robertson, C., Ross Arguedas, A., Newman, N., Nielsen, R. K., Mukherjee, M., & Fletcher, R. (2026). Reuters Institute digital news report 2026. Reuters Institute for the Study of Journalism. https://reutersinstitute.politics.ox.ac.uk/digital-news-report/2026

Entman, R. M. (1993). Framing: Toward clarification of a fractured paradigm. Journal of Communication, 43(4), 51–58. https://doi.org/10.1111/j.1460-2466.1993.tb01304.x

Gauthier, G., Hodler, R., Widmer, P., & Zhuravskaya, E. (2026). The political effects of X's feed algorithm. Nature, 652, 416–423. https://doi.org/10.1038/s41586-026-10098-2

Google. (t.y.). FAQ about Google Trends data. Google Trends Help. https://support.google.com/trends/answer/4365533

Guess, A. M., Malhotra, N., Pan, J., Barberá, P., Allcott, H., Brown, T., Crespo-Tenorio, A., Dimmery, D., Freelon, D., Gentzkow, M., González-Bailón, S., Kennedy, E., Kim, Y. M., Lazer, D., Moehler, D., Nyhan, B., Velasco Rivera, C., Settle, J., Thomas, D. R., . . . Tucker, J. A. (2023). How do social media feed algorithms affect attitudes and behavior in an election campaign? Science, 381(6656), 398–404. https://doi.org/10.1126/science.abp9364

Kim, R. M., & Anderson, A. (2025). The agenda-setting function of social media. In Proceedings of the ACM Web Conference 2025 (pp. 601–613). Association for Computing Machinery. https://doi.org/10.1145/3696410.3714750

Lerman, K., Yan, X., & Wu, X.-Z. (2016). The “majority illusion” in social networks. PLOS ONE, 11(2), Article e0147617. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0147617

McCombs, M. E., & Shaw, D. L. (1972). The agenda-setting function of mass media. Public Opinion Quarterly, 36(2), 176–187. https://doi.org/10.1086/267990

Araştırma ve Yayın Açıklaması

Bu yazı; gündem belirleme ve çerçeveleme kuramlarına ilişkin temel bilimsel yayınlar, sosyal ağ araştırmaları, platform algoritmalarının etkisini inceleyen deneysel çalışmalar, Türkiye'deki çevrim içi haber ve X gündemi ilişkisine ilişkin 2026 tarihli araştırma, Reuters Enstitüsünün 2026 Dijital Haber Raporu ve Google'ın resmî veri açıklamaları temel alınarak hazırlanmıştır.

Araştırma ve metin geliştirme sürecinde yapay zekâ desteğinden yararlanılmıştır. Temel kaynakların yayın bilgileri, yöntemleri ve erişilebilen bulguları karşılaştırılmıştır. Bağımsız saha araştırması, sistematik literatür taraması veya uzman hakem incelemesi gerçekleştirilmemiştir.

Gözlemsel araştırmaların bulguları doğrudan nedensellik olarak yorumlanmamış; deneysel sonuçlar araştırıldıkları platform, örneklem ve dönemlerle sınırlandırılmıştır. Google Trends endeksleri mutlak arama hacmi veya kamuoyu desteği olarak sunulmamıştır. Altı soruluk değerlendirme yöntemi, bilimsel çalışmalardan hareketle geliştirilmiş editöryal bir uygulama çerçevesidir; bağımsız olarak geçerliği doğrulanmış bir ölçme aracı değildir.

Hazırlayan: Psikolojik Danışman Ahmet Usta

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder

Yazıya ilişkin sorularınızı, gerekçeli eleştirilerinizi ve düzeltme önerilerinizi paylaşabilirsiniz. Lütfen kendinize veya başkalarına ait sağlık, öğrenci, iletişim ve kimlik bilgilerini yazmayınız. Bu alan bireysel psikolojik değerlendirme veya acil yardım hizmeti değildir. Hakaret, tehdit, ayrımcılık, izinsiz kişisel bilgi ve yanıltıcı sağlık önerileri içeren yorumlar yayımlanmaz. Görüş ayrılığı tek başına yorum kaldırma gerekçesi değildir.

BILINGUA INSTITUTE İNGİLİZCE & FRANSIZCA

Yalnızca izlediğin değil, katıldığın bir ders. Öğretmeninle aynı anda yüz yüze iletişim kurduğun canlı çevrimiçi özel derslerde konuşmaya, anlamaya ve dili kullanmaya yer aç.

Canlı görüntülü dersBireysel öğrenme hedefleriAnlık geri bildirim

Önceden kaydedilmiş video değil; öğretmen ve öğrencinin eş zamanlı buluştuğu ders.

Eş zamanlı buluşmaBir öğretmen · Bir öğrenci
BILINGUA · CANLI DERS
EN
Let's talk!İngilizceyi duy,
anla ve konuş.
FR
On y va !Fransızcayı öğren,
kullan ve geliştir.
✓ Soru sor · Konuş · Geri bildirim al
CANLI ÖZEL DERSÖğrenmenin pasif izleyicisi değil, etkin katılımcısı ol.
TANITIM · YAZARIN KİTAPLARI

Kitap Tanıtımı

1 / 2 · Arafta

Ana sayfa Ana sayfaya dön Anasayfa