İçeriğe geç
Eğitim, psikoloji, rehberlik ve yaşam için bilgi ve araçlarPsikolojik Danışman Ahmet Usta’nın kişisel yayın platformu

Üniversite rehberi: araçlar ve rehberler

Üniversiteler ve Tercih Rehberleri

  • Türkiye Üniversiteleri İletişim Rehberi
  • Türkiye Üniversiteleri Akademik Kadro Rehberi

Yurt, Barınma ve Burs Rehberleri

KYK aracı yayında · diğer yurt rehberleri hazırlanıyor
  • KYK Yurt Arama Motoru
  • Türkiye Özel Öğrenci Yurtları Rehberi
  • Üniversitelere Ait Öğrenci Yurtları ve Konukevleri Rehberi

Askerî Okullar, Polis Okulları ve Kamu Kariyeri

Hazırlanıyor / Planlanıyor
  • Askerî Okullar Rehberi
  • Polis Okulları Rehberi
  • KPSS Rehberi

Sınavlar, Üniversite Yaşamı ve Kariyer Planlaması

Hazırlanıyor / Planlanıyor
  • ÖSYM Sınav Takvimi ve Başvuru Rehberi
  • ALES, YDS ve YÖKDİL Rehberi
  • Üniversite Kampüsleri ve Ulaşım Rehberi

Tüm rehber başlıklarını site haritasında inceleyin →

Resmî verileri kontrol edin: ÖSYM ve YÖK Atlas. Tercih kararı için ilgili yılın ÖSYM kılavuzu ve üniversitelerin güncel duyuruları esastır.

Diğer Kılavuz Araçlar

YKS çalışma kılavuzları, ölçekler ve kariyer kılavuzları.

Tüm yayımlanmış sayfalar ve yazılar →

Bir Konuyu Yeniden Okumak Öğrenmeyi Nasıl Etkiler?

 Aynı öğrencinin farklı okuma etkinliklerini gösteren eğitim görseli. Metni anlama, kavramlar arasında ilişki kurma, kanıtları sorgulama ve kendi öğrenmesini değerlendirme süreçleri karşılaştırılıyor.

Bir kitabı ikinci kez okuduğunuzda, ilk okumada dikkatinizden kaçan bir ayrıntıyı fark ettiğiniz oldu mu?

Daha önce okuduğunuz bir paragrafı yeniden incelediğinizde, anlatılmak istenenin düşündüğünüzden farklı olduğunu keşfettiniz mi?

Belki de yıllar önce okuduğunuz bir kitabı yeniden elinize aldığınızda aynı cümlelerin sizde farklı düşünceler uyandırdığını gördünüz.

Metin değişmediği hâlde onu anlama biçimimiz değişebilir.

Çünkü okurken yalnızca sözcüklerle karşılaşmayız. Önceki bilgilerimizi, deneyimlerimizi, varsayımlarımızı ve düşünme biçimimizi de okuma sürecine taşırız.

İlk okumada bir konunun temel anlamını kavramaya çalışırken sonraki okumada kavramlar arasındaki bağlantıları daha kolay fark edebiliriz. Başka kaynaklardan yeni bilgiler edindiğimizde ise daha önce doğru kabul ettiğimiz açıklamaları yeniden değerlendirebiliriz.

Ancak burada önemli bir soru bulunmaktadır:

Bir konuyu her yeniden okuduğumuzda gerçekten daha derin bir anlayış mı geliştiririz, yoksa yalnızca metnin giderek tanıdık gelmesinden kaynaklanan bir öğrenme hissi mi yaşarız?

Bilişsel psikoloji ve öğrenme bilimleri, bu iki olasılığın birbirinden ayrılması gerektiğini göstermektedir.

Bir metni yeniden okumak, bazı koşullarda hatırlamayı ve anlamayı destekleyebilir. Fakat her tekrarın daha ileri bir farkındalık düzeyi oluşturduğunu gösteren, bilimsel olarak doğrulanmış evrensel bir gelişim sıralaması bulunmamaktadır.

Önemli olan yalnızca kaç kez okuduğumuz değildir.

Okuma sırasında hangi bilgileri fark ettiğimiz, hangi ilişkileri kurduğumuz, hangi düşüncelerimizi sorguladığımız ve öğrendiklerimizi ne ölçüde kullanabildiğimiz de önemlidir.

Bu yazıda yeniden okumanın bilişsel süreçler üzerindeki etkilerini, araştırmalardaki karşıt bulguları ve okumayı daha amaçlı bir öğrenme etkinliğine dönüştürmek için kullanılabilecek altı farkındalık odağını inceleyeceğiz.

Yeniden okumak zihnimizde neyi değiştirebilir?

Bir metni ilk kez okurken sözcükleri anlamaya, cümleleri birleştirmeye ve anlatılan konuyu kavramaya çalışırız.

Metin daha önce bilmediğimiz kavramlar içeriyorsa bu işlemler zorlayıcı olabilir.

Aynı metni yeniden okuduğumuzda ise bazı sözcükler, kavramlar ve açıklamalar artık tanıdık gelebilir.

Bu tanıdıklık, önceki okumada anlamlandırmak için daha fazla çaba harcadığımız bölümleri işlemeyi kolaylaştırabilir.

Böylece dikkatimizi metindeki başka ilişkilere yöneltebiliriz.

Ancak bu olasılık her metin ve her okuyucu için aynı sonucu doğurmaz.

Örneğin bir matematik konusunu tekrar okuyan öğrenci, daha önce anlayamadığı bir işlem basamağını fark edebilir.

Başka bir öğrenci ise aynı çözümü üçüncü kez okuduğunda yalnızca adımların sırasını hatırlıyor olabilir.

İki öğrenci de metne yeniden dönmüştür. Fakat öğrenme sonuçları aynı değildir.

Burada üç süreci birbirinden ayırmak gerekir:

Aşinalık: Metindeki bilgilerin daha önce görülmüş olması nedeniyle tanıdık gelmesi.

Anlama: Bilgilerin anlamını, aralarındaki ilişkileri ve uygun koşullarda gerekçelerini açıklayabilmek.

Öğrenmenin korunması: Edinilen bilgileri belirli bir süre sonra yeniden hatırlayabilmek veya kullanabilmek.

Bir metnin tanıdık gelmesi, onun anlaşıldığını veya uzun süre hatırlanacağını tek başına kanıtlamaz.

Okuma, hatırlama ve kavramsal anlama arasındaki ayrımlar, Ezberlemek ile Anlamak Arasındaki Fark: Bilgi Nasıl Anlama Dönüşür? başlıklı yazıda ayrıca ele alınmaktadır.

Bilimsel araştırmalar tekrar okuma hakkında ne söylüyor?

Tekrar okumanın etkileri, farklı araştırmalarda hatırlama, metni anlama, bilişsel işlem yükü ve öğrencinin kendi öğrenmesini değerlendirme doğruluğu açısından incelenmiştir.

Araştırmaların sonuçlarını birlikte değerlendirmek gerekir. Çünkü aynı çalışmayı yeniden okumak, farklı kaynakları karşılaştırmak ve öğrendiklerini kaynağa bakmadan hatırlamak farklı öğrenme etkinlikleridir.

1998 araştırması: İkinci okumada bilişsel işlemler değişebilir

Millis, Simon ve tenBroek (1998), bilimsel metinlerin yeniden okunması sırasında bilişsel kaynakların nasıl kullanıldığını iki deneyle incelemiştir.

Araştırmada, ilk okumadan sonraki yeniden okumada metindeki önermeleri oluşturmak için kullanılan bilişsel kaynakların azalabildiği belirlenmiştir.

Buna karşılık metnin farklı bölümlerini bütünleştirmeye ayrılan kaynaklar bazı koşullarda artmıştır.

Başka bir ifadeyle okuyucu, ilk okumada cümlelerin anlamını oluşturmak için daha fazla çaba harcarken yeniden okuma sırasında cümleler arasındaki bağlantılara daha fazla kaynak ayırabilir.

Ancak bu sonucun önemli bir sınırı bulunmaktadır.

Okumalar arasında bir haftalık gecikme olduğunda metin düzeyindeki bütünleştirme artışı aynı biçimde gözlenmemiştir.

Bu bulgu, yeniden okuma sırasında gerçekleşen bilişsel işlemlerin okuma aralığına ve uygulama koşullarına bağlı olarak değişebileceğini göstermektedir.

Ayrıca araştırmada bilişsel kaynakların dağılımındaki değişimin belirlenmesi, her öğrencide kavramsal öğrenmenin kesin olarak arttığı anlamına gelmez.

Dolayısıyla ikinci okumanın ilk okumadan farklı olması mümkündür. Ancak her ikinci okumanın daha derin bir anlayış oluşturacağı söylenemez.

2013 derlemesi: Tekrar okuma neden sınırlı bir öğrenme tekniği sayılıyor?

Dunlosky ve arkadaşları (2013), öğrencilerin kullandığı on öğrenme tekniğinin bilimsel dayanaklarını değerlendirmiştir.

Tekrar okuma, bu derlemede genel yararlılığı düşük olarak sınıflandırılan teknikler arasındadır.

Bu sınıflandırma, tekrar okumanın bütün koşullarda etkisiz olduğunu göstermez.

Ancak farklı öğrenciler, öğrenme materyalleri ve değerlendirme türleri açısından elde edilen kanıtların, yöntemi tek başına güçlü ve genel geçer bir öğrenme stratejisi olarak önermek için yeterli olmadığını göstermektedir.

Aynı derlemede iki yöntem daha yüksek genel yararlılık düzeyinde değerlendirilmiştir:

Geri getirme alıştırması: Öğrenilen bilgiyi kaynağa bakmadan hatırlamaya çalışmak.

Aralıklı çalışma: Öğrenme etkinliklerini tek bir oturumda toplamak yerine zamana yaymak.

Örneğin bir öğrenci matematikte çözümlü bir problemi üç kez okuyabilir.

Bu öğrenci çözümün her basamağını gördüğünde doğru bulabilir. Ancak benzer bir problemi yardım almadan çözemiyorsa uygulama becerisi henüz yeterince gelişmemiş olabilir.

Bu durumda çözümü yeniden okumak yerine problemi bağımsız olarak çözmeyi denemek daha yararlı bir sonraki adım olabilir.

Buna karşılık problemde kullanılan temel kuralı hiç anlamadıysa ilgili açıklamayı yeniden incelemesi gerekebilir.

Tekrar okumakla bağımsız uygulama birbirinin mutlak alternatifi değildir. Hangisinin uygun olduğu, öğrencinin hangi öğrenme güçlüğünü yaşadığına bağlıdır.

2025 araştırması: Aynı metni okumak mı, farklı metinleri incelemek mi?

Seban, Urban ve Sikl'in (2025) araştırması, yeniden okumayı aynı konuya ilişkin farklı metinleri incelemekle karşılaştırmıştır.

Araştırmaya 186 psikoloji öğrencisi katılmıştır.

Katılımcılar üç farklı öğrenme koşulunda değerlendirilmiştir:

  • Aynı konu hakkında farklı metinleri okuma.

  • Aynı metni yeniden okuma.

  • Metni yalnızca bir kez okuma.

Öğrenme performansı son okumanın ardından bir gün veya bir hafta gecikmeyle ölçülmüştür.

Bir gün sonraki değerlendirmede, gruplar arasındaki başarı farklılıkları istatistiksel olarak anlamlı bulunmamıştır.

Bir hafta sonraki değerlendirmede ise hem farklı metinleri okuyan hem de aynı metni yeniden okuyan öğrenciler, yalnızca bir kez okuyan öğrencilere göre daha yüksek başarı göstermiştir.

Farklı metinleri okuyan grubun ortalama başarısı yeniden okuma grubundan yüksek olmakla birlikte bu iki grup arasındaki fark istatistiksel olarak anlamlı değildir.

Bu ayrım önemlidir.

Araştırmanın sonucu, farklı kaynaklardan okumanın her durumda aynı metni yeniden okumaktan daha etkili olduğunu göstermemektedir.

Bulgular, incelenen koşullarda iki okuma yaklaşımının da tek okumaya göre bir hafta sonraki performansı destekleyebildiğini göstermektedir.

Araştırmacılar öğrencilerin kendi öğrenmelerine ilişkin değerlendirmelerini de incelemiştir.

Aynı metni yeniden okuyan öğrencilerin başarı beklentileri tekrarlarla birlikte yükselmiştir. Bazı değerlendirmelerde bu grupta aşırı güven görülmüştür.

Farklı metinleri okuyan öğrencilerde ise daha düşük güven düzeyleri gözlenmiştir.

Ancak güven düzeyinin düşük veya yüksek olması, tek başına öğrenmenin iyi ya da kötü olduğu anlamına gelmez.

Önemli olan kişinin tahminiyle gerçek performansı arasındaki uyumdur.

Araştırmanın sonuçları psikoloji öğrencileri, belirli metinler ve kullanılan değerlendirme görevleriyle sınırlıdır.

Sonuç olarak farklı kaynaklar, anlamayı zenginleştirmek için yararlı olabilir; fakat farklı kaynaklardan okumak tek başına daha üstün öğrenme garantisi değildir.

Aynı metni farklı zamanlarda neden farklı anlarız?

Bir metni anlamlandırırken yalnızca metnin içerdiği bilgilerden yararlanmayız.

Önceden öğrendiklerimiz, kavramlara ilişkin bilgilerimiz, beklentilerimiz ve konu hakkındaki varsayımlarımız da anlama sürecinde rol oynar.

Kintsch'in (1988) yapılandırma-bütünleştirme modeli, okuyucunun metindeki anlam birimlerini önceki bilgileriyle ilişkilendirerek tutarlı bir zihinsel temsil oluşturmaya çalıştığını açıklamaktadır.

Örneğin psikoloji alanında ilk kez “bilişsel çarpıtma” kavramını okuyan biri başlangıçta yalnızca tanımı öğrenebilir.

Daha sonra farklı bilişsel çarpıtma örnekleri, bunların ortaya çıktığı düşünme süreçleri ve ilgili araştırmalarla karşılaşabilir.

İlk okuduğu metne yeniden döndüğünde, önceden fark etmediği bir ayrımı anlayabilir.

Bu durumda değişen yalnızca okunan bilgi miktarı değildir.

Okuyucunun metni yorumlarken kullandığı bilgi birikimi de değişmiştir.

Ancak yeni bilgilerin edinilmesi, önceki anlayışın mutlaka daha doğru hâle geldiğini göstermez.

Kişi yanlış bilgiler de öğrenmiş olabilir.

Bu nedenle yeniden okurken oluşturulan yeni açıklamaların güvenilir kaynaklarla karşılaştırılması önemlidir.

Ön bilgilerin öğrenmeye etkisi ve mevcut bilgilerin nasıl değerlendirilebileceği, Öğrenci Bir Konuyu Öğrenmeye Nereden Başlamalı? Ön Bilginin Öğrenmeye Etkisi başlıklı yazıda incelenmektedir.

Yeniden okumayla hangi farkındalıklar gelişebilir?

Okuma sırasında farklı türde bilişsel ve üstbilişsel etkinlikler gerçekleştirilebilir.

Bu yazıda söz konusu etkinlikleri anlamayı kolaylaştırmak için dört açıklayıcı başlık altında ele alabiliriz.

Bilgisel farkındalık, metinde hangi kavramların, olayların ve açıklamaların bulunduğunu tanımayla ilgilidir.

Kavramsal farkındalık, bu bilgilerin ne anlama geldiğini ve aralarındaki ilişkileri anlamayı içerir.

Eleştirel farkındalık, ileri sürülen iddiaların gerekçelerini, kanıtlarını ve sınırlılıklarını değerlendirmeyi gerektirir.

Üstbilişsel farkındalık ise kişinin kendi anlama düzeyini izlemesi, hatalarını fark etmesi ve öğrenmesini düzenlemesiyle ilgilidir.

Bu başlıklar birbirini zorunlu biçimde takip eden dört gelişim basamağı değildir.

Örneğin bir okuyucu ilk okumada metindeki bir iddiayı eleştirel biçimde değerlendirebilir.

Başka bir okuyucu ise aynı metni üçüncü kez okumasına rağmen temel kavramlardan birini anlamakta zorlanabilir.

Dolayısıyla farkındalığın niteliği okuma sayısından doğrudan çıkarılamaz.

Okumayı derinleştirmek için altı farkındalık odağı

Aşağıdaki altı odak, bilimsel araştırmalarda incelenen bilişsel işlemlerden yararlanılarak oluşturulmuş bir eğitimsel uygulama çerçevesidir.

Bu çerçeve deneysel olarak doğrulanmış altı aşamalı bir gelişim modeli değildir.

Aynı metni mutlaka altı kez okumanız da gerekmez.

Amaç, ihtiyaç duyduğunuzda farklı öğrenme etkinliklerini bilinçli biçimde seçebilmenizdir.

Birinci odak: Konunun temel anlamını belirlemek

İlk amaç, metnin hangi soruyu ele aldığını ve temel açıklamasının ne olduğunu anlamaktır.

Örneğin zaman yönetimi hakkında bir metin okuduğunuzu düşünün.

İlk okumanızda metnin temel düşüncesini şöyle açıklayabilirsiniz:

“Zaman yönetimi, yalnızca daha fazla çalışmak değil, görevleri ve zamanı amaçlara uygun biçimde düzenlemektir.”

Bu başlangıç, konunun temel anlamını kavramanıza yardımcı olabilir.

Kendinize şu soruları yöneltebilirsiniz:

  • Metnin temel konusu nedir?

  • Yazar hangi soruya yanıt veriyor?

  • En önemli kavramlar hangileridir?

  • Hangi açıklamayı henüz anlamadım?

Burada amaç metni sözcüğü sözcüğüne ezberlemek değildir.

Temel düşünceyi doğru biçimde açıklayabilmektir.

İlk okumada bu hedefe nasıl yaklaşılabileceği, İlk Okumada Neyi Anlamalıyız? Yüzeysel Öğrenmeden Kavramsal Öğrenmeye başlıklı yazıda ele alınmaktadır.

İkinci odak: Bilgiler arasındaki ilişkileri açıklamak

Bir konunun temel anlamını öğrendikten sonra ilgili kavramlar arasındaki bağlantıları değerlendirebilirsiniz.

Zaman yönetimi örneğini sürdürelim.

Metinde planlama, erteleme, dikkat ve motivasyon kavramları yer alıyor olabilir.

Bu durumda şu soruları yöneltebilirsiniz:

“Planlama davranışıyla erteleme arasında nasıl bir ilişki açıklanıyor?”

“Dikkatin dağılması, çalışma planının uygulanmasını hangi koşullarda zorlaştırabilir?”

“Motivasyonla çalışma davranışı arasındaki ilişkiyi metin hangi kanıtlarla destekliyor?”

Ancak kavramlar arasında bir ilişki bulunması, mutlaka doğrudan bir neden-sonuç ilişkisi bulunduğu anlamına gelmez.

Örneğin erteleme davranışı ile akademik başarı arasında ilişki bulunması, başarının yalnızca ertelemeden kaynaklandığını göstermez.

Bu nedenle ilişkileri belirlerken açıklamanın niteliğini de değerlendirmek gerekir.

Öğrenirken neden ve nasıl sorularının nasıl kullanılabileceği, Neden Sorusu Öğrenmeyi Nasıl Derinleştirir? Öz Açıklama Yöntemi başlıklı yazıda ayrıca incelenmektedir.

Üçüncü odak: Farklı kaynakları karşılaştırmak

Bir konuyu yalnızca tek bir kaynaktan öğrenmek bazı durumlarda yeterli olabilir.

Ancak karmaşık veya tartışmalı bir konunun farklı yönlerini anlamak için birden fazla kaynak gerekebilir.

Örneğin sınav kaygısı hakkında iki farklı metin okuduğunuzu düşünün.

İlk metin, kaygıyla ilişkili düşüncelere odaklanıyor olabilir.

İkinci metin ise fizyolojik tepkileri, kaçınma davranışlarını veya öğrenme koşullarını açıklayabilir.

Bu metinleri birlikte değerlendirdiğinizde konunun farklı yönlerini karşılaştırabilirsiniz.

Ancak iki kaynakta farklı açıklamalar bulunması, bu açıklamaların mutlaka birbiriyle çeliştiği anlamına gelmez.

Kaynaklar aynı olayın farklı yönlerini ele alıyor olabilir.

Barzilai, Zohar ve Mor-Hagani (2018), farklı metinlerdeki bilgilerin bütünleştirilmesini geliştirmeye yönelik öğretim uygulamalarını sistematik olarak incelemiştir.

Derlemede yapılandırılmış tartışmalar, kaynaklar arası karşılaştırma, açık öğretim ve grafik düzenleyiciler gibi uygulamaların yararlı olabildiği belirtilmiştir.

Ancak araştırmalarda farklı yaş grupları, görevler ve metin türleri kullanılmıştır.

Bu nedenle iki metni art arda okumanın tek başına bilgileri doğru bütünleştirmeyi sağlayacağı varsayılamaz.

Karşılaştırma yaparken şu sorular yardımcı olabilir:

“Kaynaklar hangi konuda aynı açıklamayı sunuyor?”

“Hangi noktada farklılaşıyor?”

“Bu farklılık yöntemden, kapsamdan veya kullanılan kanıtlardan mı kaynaklanıyor?”

“Bir kaynaktaki açıklamayı diğer kaynak destekliyor mu?”

Dördüncü odak: İddiaları ve kanıtları sorgulamak

Bir metni anlamakla metindeki iddiaların doğruluğunu değerlendirmek aynı görev değildir.

Örneğin şu ifadeyle karşılaştığınızı düşünün:

“Ders çalışma süresi, akademik başarının en önemli belirleyicisidir.”

Bu iddiayı anlamak mümkündür.

Ancak bilimsel olarak değerlendirmek için başka sorular gerekir:

“Bu sonuç hangi araştırmaya dayanıyor?”

“Akademik başarı nasıl ölçülmüş?”

“Araştırmaya hangi öğrenciler katılmış?”

“Öğrencilerin önceki bilgi düzeyleri dikkate alınmış mı?”

“Çalışma süresiyle başarı arasındaki ilişki neden-sonuç ilişkisi olarak mı gösterilmiş?”

“Bulgular farklı öğrenci gruplarına genellenebilir mi?”

Bu sorular, iddianın hangi sınırlar içinde desteklendiğini değerlendirmeye yardımcı olur.

Eleştirel okumak, bütün açıklamaları yanlış kabul etmek anlamına gelmez.

Aynı şekilde iki farklı görüşü, kanıtları ne olursa olsun eşit derecede doğru saymak da değildir.

Eleştirel okumanın amacı, kanıtların desteklediği sonuçlarla bu sonuçların ötesine geçen yorumları ayırabilmektir.

Beşinci odak: Önceki düşünceleri yeniden değerlendirmek

Öğrenme bazen yeni bilgilerin mevcut bilgi birikimimize eklenmesiyle gerçekleşir.

Bazen de daha önce doğru kabul ettiğimiz bir düşüncenin düzeltilmesini gerektirir.

Örneğin bir öğrenci başlangıçta şöyle düşünüyor olabilir:

“Bir konuyu ne kadar çok okursam o kadar iyi öğrenirim.”

Daha sonra tekrar okuma, geri getirme alıştırması ve aralıklı çalışma araştırmalarını incelediğinde bu düşüncesini yeniden değerlendirebilir.

Yeni açıklaması şöyle olabilir:

“Tekrar okuma bazı koşullarda yararlıdır. Ancak öğrendiğimi değerlendirmek için bilgiyi hatırlayabilmem ve gerektiğinde kullanabilmem de önemlidir.”

Bu değişim, yalnızca yeni bilgi edinilmesi değildir.

Önceki düşüncenin bilimsel bulgular ışığında yeniden gözden geçirilmesidir.

Schroeder ve Kucera'nın (2022) meta-analizi, yanlış kavrayışları açık biçimde belirleyip neden hatalı olduklarını açıklayan metinlerin öğrenmeyi destekleyebildiğini göstermiştir.

Araştırmada 44 bağımsız karşılaştırma ve 3.869 katılımcının verileri değerlendirilmiştir.

Ortalama etki büyüklüğü Hedges g = 0,41 olarak bulunmuştur.

Bu sonuç, incelenen koşullarda yanlış kavrayışları düzelten metinlerin olumlu bir ortalama etkisi bulunduğunu göstermektedir.

Ancak her düşünce değişiminin mutlaka bilimsel açıdan daha doğru bir anlayış oluşturduğu söylenemez.

Düşüncenin neden değiştiği ve yeni açıklamanın hangi kanıtlarla desteklendiği de önemlidir.

Kendinize şu soruları yöneltebilirsiniz:

“Başlangıçtaki düşüncem neydi?”

“Yeni bilgilerden sonra düşüncem değişti mi?”

“Değiştiyse hangi kanıtlar nedeniyle değişti?”

“Önceki açıklamamda neyi yanlış veya eksik değerlendirmişim?”

Altıncı odak: Öğrendiğini kaynağa bakmadan değerlendirmek

Bir metni yeniden okumak her zaman gerekli değildir.

Özellikle temel açıklamayı anladığınızı düşünüyorsanız kaynağı kapatarak öğrendiklerinizi hatırlamayı deneyebilirsiniz.

Örneğin zaman yönetimi hakkında çalıştıysanız şu sorulara yanıt verebilirsiniz:

“Zaman yönetiminin temel ilkelerini açıklayabiliyor muyum?”

“Planlama ile gerçek çalışma davranışı arasındaki farkı biliyor muyum?”

“Bu bilgileri kendi haftalık çalışma düzenimde nasıl kullanabilirim?”

Ardından hazırladığınız planın uygulanabilir olup olmadığını ve hangi koşullarda değiştirilmesi gerektiğini değerlendirebilirsiniz.

Roediger ve Karpicke (2006), öğrenilen bilgilerin bellekten geri çağrılmasına dayalı alıştırmaların gecikmeli hatırlama üzerindeki etkisini incelemiştir.

Araştırmalarında öğrenciler metinleri yeniden çalışmış veya öğrendiklerini hatırlamaya yönelik testler gerçekleştirmiştir.

Kısa süre sonraki değerlendirmede yeniden çalışma avantaj sağlayabilirken iki gün ve bir hafta sonraki değerlendirmelerde geri getirme alıştırması daha olumlu sonuçlar vermiştir.

Bu sonuç, geri getirme alıştırmasının belirli koşullarda bilgilerin korunmasını destekleyebileceğini göstermektedir.

Ancak araştırmada kullanılan görevlerin bütün öğrenme alanlarında aynı etkiyi oluşturacağı varsayılmamalıdır.

Öğrendiğiniz bilgiyi hatırlayabiliyor olmanız, onu her yeni durumda doğru kullanabileceğinizi de garanti etmez.

Bu nedenle gerektiğinde hatırlama çalışmasını bağımsız uygulama ve problem çözmeyle desteklemek yararlı olabilir.

Tekrar okurken anladığımızı sanmak neden kolaydır?

Bir metni birkaç kez okuduğumuzda cümleler giderek tanıdık gelmeye başlayabilir.

Kavramları daha hızlı tanıyabiliriz. Metnin hangi bölümünde hangi açıklamanın bulunduğunu hatırlayabiliriz.

Okuma süremiz kısalabilir.

Bütün bunlar konuyu iyi öğrendiğimiz hissini güçlendirebilir.

Ancak bu his ile bağımsız öğrenme performansı aynı değildir.

Örneğin öğrenci, çözümü önünde duran matematik probleminin bütün basamaklarını anladığını düşünebilir.

Fakat benzer bir problemle tek başına karşılaştığında doğru yöntemi seçemeyebilir.

Bu durum, öğrencinin hiçbir şey öğrenmediği anlamına gelmez.

Ancak çözümün tanıdık gelmesiyle çözümü bağımsız üretebilmenin farklı beceriler olduğunu gösterir.

Yeniden okuma, kendi anlamamızı değerlendirmeyi de geliştirebilir mi?

Rawson, Dunlosky ve Thiede (2000), yeniden okumanın kişilerin okuduğunu anlama düzeylerine ilişkin değerlendirme doğruluğunu bazı koşullarda artırabildiğini göstermiştir.

Bu bulgu önemlidir.

Çünkü tekrar okuma her zaman aşırı güven oluşturmaz.

Öte yandan Seban ve arkadaşlarının (2025) araştırmasında, aynı metni yeniden okuyan öğrencilerin öğrenme düzeylerine ilişkin güvenleri artmış ve bazı değerlendirmelerde performanslarını olduğundan yüksek tahmin ettikleri görülmüştür.

İlk bakışta bu iki sonuç çelişkili görünebilir.

Ancak araştırmalarda kullanılan üstbilişsel değerlendirme türleri, metinler ve uygulama koşulları farklıdır.

Örneğin bir kişinin hangi metni diğerinden daha iyi anladığını doğru sıralamasıyla belirli bir sınavda kaç puan alacağını doğru tahmin etmesi aynı şey değildir.

Bu nedenle yeniden okumanın kişinin kendi öğrenmesini değerlendirmesi üzerindeki etkisi tek yönlü ve koşulsuz biçimde açıklanamaz.

Daha işlevsel yaklaşım, yalnızca öğrenmiş hissetmeye güvenmemektir.

“Konuyu anladım.” düşüncesini, mümkün olduğunda açıklama yapma, bağımsız soru çözme ve gecikmeli hatırlama gibi öğrenme çıktılarıyla karşılaştırmaktır.

Bu ayrımın ders çalışma davranışları açısından önemi, Ders Çalışmak Neden Her Zaman Öğrenmek Değildir? başlıklı yazıda da ele alınmaktadır.

Bir metni yeniden okumanız gerçekten gerekli mi?

Her öğrenme görevi yeniden okuma gerektirmez.

Önemli olan, mevcut güçlüğünüzün hangi çalışmayla giderilebileceğini belirlemektir.

Öğrenme durumunuzUygun çalışma seçeneği
Bir cümleyi veya temel kavramı anlamadım.İlgili bölümü yeniden okuyun ve gerekirse açıklayıcı bir kaynağa başvurun.
Metnin ana düşüncesini biliyorum ancak ilişkileri açıklayamıyorum.Kavramlar arasında bağlantılar kurun ve öz açıklama yapın.
Konuyu açıklayabiliyorum ancak kanıtlardan emin değilim.Güvenilir başka kaynakları karşılaştırın.
Metin bana tanıdık geliyor ancak hatırlayamıyorum.Kaynağı kapatarak geri getirme alıştırması yapın.
Bilgiyi hatırlıyorum ancak yeni problemde kullanamıyorum.Çözümlü örnekten bağımsız uygulamaya geçin.
Önceden yanlış öğrendiğim bir bilgi var.Yanlış açıklamayı doğru bilgi ve gerekçelerle karşılaştırın.
Konuyu öğrendim ancak zamanla unutuyorum.Uygun aralıklarla hatırlama ve uygulama çalışmaları yapın.

Bu tablo, her durumda kesin başarı sağlayan bir yöntem seçme algoritması değildir.

Öğrenme psikolojisi bulgularından hareketle hazırlanmış pratik bir karar rehberidir.

Örneğin yeni ve karmaşık bir konuyla karşılaşan öğrencinin doğrudan bağımsız problem çözmeye başlaması her zaman uygun olmayabilir.

Önce gerekli açıklama ve çözümlü örneklere ihtiyaç duyabilir.

Buna karşılık temel bilgileri iyi öğrenmiş bir öğrencinin sürekli aynı açıklamaları tekrar okuması gereksiz olabilir.

Yeniden okuma kararı, tekrar sayısına göre değil, öğrenme ihtiyacına göre verilmelidir.

Uygulamalı örnek: Aynı metni ikinci kez nasıl okumalıyız?

Bir öğrencinin çalışma planı hazırlamakla ilgili kısa bir metin okuduğunu düşünelim.

Metinde şu açıklama yer alıyor olsun:

“Bir çalışma planının yararlı olması yalnızca hazırlanmasına değil, uygulanabilir hedefler içermesine ve öğrencinin gerçek ilerlemesine göre düzenlenmesine de bağlıdır.”

Öğrenci ilk okumada şu sonucu çıkarabilir:

“Çalışma planı yapmak önemlidir.”

Bu açıklama metnin bir yönünü yansıtmaktadır.

Ancak bütününü kapsamamaktadır.

İlk okumadan sonra

Öğrenci metnin temel düşüncesini yeniden belirler:

“Çalışma planının uygulanabilir olması ve ilerlemeye göre düzenlenmesi önemlidir.”

Böylece metindeki ana ilişkiyi daha açık hâle getirir.

İkinci okumada

Öğrenci kendisine şu soruyu sorar:

“Plan hazırlamakla planı uygulamak arasındaki fark nedir?”

Artık yalnızca çalışmanın planlanmasına değil, planın uygulanabilirliğine ve izlenmesine de odaklanır.

Farklı bir kaynakla karşılaştırırken

Öğrenci öz düzenlemeli öğrenme hakkında başka bir açıklama inceleyebilir.

Planlama, izleme ve değerlendirme süreçlerinin nasıl ilişkilendirildiğini araştırabilir.

İki metnin hangi noktalarda birbirini tamamladığını belirleyebilir.

Eleştirel değerlendirmede

Öğrenci şu soruyu yöneltebilir:

“Hazırlanan her çalışma planı akademik başarıyı artırır mı?”

Bu sorunun yanıtını verebilmek için yalnızca plan oluşturmanın değil; planın uygulanması, öğrencinin ön bilgileri, çalışma koşulları ve öğrenme çıktılarının da incelenmesi gerektiğini fark edebilir.

Bağımsız uygulamada

Son olarak kendi haftalık çalışma planını oluşturur.

Hangi görevleri tamamladığını, hangi görevlerde zorlandığını ve planı nasıl değiştirmesi gerektiğini belirler.

Bu örnekte öğrenci aynı metni altı kez okumamıştır.

Farklı öğrenme hedeflerine göre metne dönmüş, ek kaynakları değerlendirmiş ve öğrendiğini uygulamaya çalışmıştır.

Derin okuma, yalnızca aynı cümleleri yeniden görmek değil, gerektiğinde o cümlelerden hareketle farklı düşünsel görevler gerçekleştirmektir.

Okuma sonrasında anlayışımızın geliştiğini nasıl değerlendirebiliriz?

Bir konuyu daha iyi anladığımızı düşünmek önemlidir.

Ancak bu düşüncenin öğrenme çıktılarıyla desteklenmesi gerekir.

Aşağıdaki sekiz soruyu kullanabilirsiniz.

  1. Temel anlama: Metnin ana konusunu ve temel açıklamasını doğru ifade edebiliyor muyum?

  2. Kavram bilgisi: Önemli kavramların anlamlarını kendi sözcüklerimle açıklayabiliyor muyum?

  3. İlişki kurma: Kavramlar arasındaki bağlantıları ve önemli ayrımları gösterebiliyor muyum?

  4. Analitik değerlendirme: Bir açıklamanın dayandığı varsayımları ve neden-sonuç ilişkilerini belirleyebiliyor muyum?

  5. Kanıt değerlendirme: Temel iddiaları destekleyen kanıtların niteliğini ve sınırlılıklarını inceleyebiliyor muyum?

  6. Kavramsal değişim: Önceki düşüncelerim değiştiyse bu değişimin hangi bilgilere dayandığını açıklayabiliyor muyum?

  7. Bilginin aktarımı: Öğrendiğimi daha önce karşılaşmadığım uygun bir durumda kullanabiliyor muyum?

  8. Üstbilişsel değerlendirme: Hangi konuları öğrendiğimi, nerede hata yaptığımı ve sonraki çalışmada neye ihtiyaç duyduğumu belirleyebiliyor muyum?

Bu sorular standartlaştırılmış bir psikolojik ölçek veya akademik başarı testi değildir.

Psikometrik geçerlik, güvenirlik ve norm çalışmaları yapılmamıştır.

Bu nedenle kişileri karşılaştırmak, klinik değerlendirme yapmak veya sayısal bir farkındalık düzeyi hesaplamak için kullanılmamalıdır.

Sorular, kişinin kendi öğrenmesini gözden geçirmesine yardımcı olan bir düşünme rehberi olarak kullanılabilir.

Hepsini her metinde yanıtlamak da gerekli değildir.

Örneğin kısa bir bilgilendirme metninde temel anlam ve kavramları değerlendirmek yeterli olabilirken bilimsel bir araştırma makalesinde yöntem ve kanıtların incelenmesi daha önemli hâle gelebilir.

Altı adımlı derin okuma kontrol listesi

Bir metni okuduktan sonra aşağıdaki kontrol listesini kullanabilirsiniz.

Buradaki altı adım, altı ayrı okuma turu anlamına gelmez.

1. Anlamı belirle

  • Metnin temel düşüncesini kendi cümlelerimle açıklıyorum.

  • Önemli kavramları biliyorum.

  • Anlamadığım noktaları belirledim.

2. İlişkileri açıkla

  • Kavramlar arasındaki bağlantıları belirledim.

  • Temel neden-sonuç ilişkilerini değerlendirdim.

  • Gerekli olduğunda kendi örneğimi oluşturdum.

3. Kaynakları karşılaştır

  • Gerektiğinde güvenilir ikinci bir kaynak inceledim.

  • Ortak ve farklı açıklamaları ayırdım.

  • Kaynakların hangi kanıtlara dayandığını değerlendirdim.

4. İddiaları sorgula

  • Metindeki temel iddiaları belirledim.

  • Kanıt ile yorumu ayırmaya çalıştım.

  • Genellemelerin ve çıkarımların sınırlarını inceledim.

5. Düşüncelerini yeniden değerlendir

  • Önceki düşüncemle yeni bilgiyi karşılaştırdım.

  • Yanlış veya eksik bilgilerimi belirledim.

  • Değişen düşüncemin gerekçesini açıklayabiliyorum.

6. Kaynağı kapat ve uygula

  • Öğrendiklerimi kaynağa bakmadan açıklamaya çalıştım.

  • Bilgiyi uygun bir örnekte kullandım.

  • Eksiklerimi belirleyerek sonraki çalışmamı düzenledim.

Bu listenin bütün maddelerini her metinde uygulamak zorunlu değildir.

Bazı konular kısa bir okuma ve anlama kontrolüyle öğrenilebilir.

Bazıları ise birden fazla kaynağın incelenmesini, ayrıntılı açıklamaları ve yeni problemler üzerinde çalışmayı gerektirebilir.

Ayrıca bazı öğrenme hedeflerinde temel bilgileri doğru hatırlamak yeterliyken başka hedeflerde kavramsal açıklama veya eleştirel değerlendirme gereklidir.

Etkili okuma, her metni aynı yöntemle çalışmak değil, öğrenme hedefinin gerektirdiği bilişsel işlemleri seçebilmektir.

Yeniden okumayla ilgili sık sorulan sorular

Aynı kitabı ikinci kez okumak daha iyi anlamamızı sağlar mı?

Bazı koşullarda sağlayabilir. Yeniden okuma sırasında cümleleri anlamak için gereken çaba azalabilir ve metindeki ilişkileri değerlendirmek kolaylaşabilir. Ancak ikinci okumanın her zaman daha derin anlama oluşturduğu söylenemez.

Bir metni kaç kez okumalıyım?

Bütün konular ve öğrenciler için geçerli sabit bir okuma sayısı bulunmamaktadır. Anlamadığınız önemli bölümleri yeniden okuyabilir; temel bilgileri öğrendiğinizde hatırlama, açıklama ve uygulama çalışmalarına geçebilirsiniz.

Aynı metni okumak mı, farklı kaynaklardan okumak mı daha yararlıdır?

Öğrenme hedefinize bağlıdır. Aynı metni yeniden okumak belirli ilişkileri daha iyi anlamanıza yardımcı olabilir. Farklı kaynakları incelemek ise yeni açıklamalar sunabilir. Ancak 2025 tarihli araştırmada bu iki yöntem arasındaki başarı farkı istatistiksel olarak anlamlı bulunmamıştır.

Tekrar okumak öğrenmeyi neden kolaymış gibi hissettirir?

Metin daha önce görüldüğü için sözcükler ve açıklamalar tanıdık gelebilir. İşleme kolaylığının artması öğrenme hissini güçlendirebilir. Ancak bu his, bilgiyi bağımsız olarak hatırlayabildiğinizin veya kullanabildiğinizin kesin göstergesi değildir.

Aynı konuyu tekrar okumadan öğrenebilir miyim?

Evet. Bazı konular ilk okumada yeterince anlaşılabilir. Sonraki öğrenme için bağımsız soru çözme, geri getirme alıştırmaları veya farklı kaynakları karşılaştırma gibi etkinlikler uygun olabilir.

Yeniden okumak eleştirel düşünmeyi geliştirir mi?

Yeniden okuma, iddiaları ve gerekçeleri yeniden inceleme fırsatı sağlayabilir. Ancak eleştirel değerlendirme kendiliğinden gerçekleşmez. Kanıtları, varsayımları ve alternatif açıklamaları bilinçli olarak değerlendirmek gerekir.

Konuyu anladığımı düşünüyorsam yeniden okumalı mıyım?

Önce kaynağa bakmadan temel bilgileri açıklamayı ve uygun bir soruda kullanmayı deneyebilirsiniz. Zorlandığınız noktalar varsa ilgili bölüme yeniden dönebilirsiniz. Bütün metni baştan okumak her zaman gerekli değildir.

Yeniden okuma ile aralıklı tekrar aynı şey midir?

Hayır. Yeniden okuma belirli bir öğrenme etkinliğidir. Aralıklı çalışma ise öğrenme etkinliklerinin zamana nasıl dağıtıldığıyla ilgilidir. Aralıklı çalışma yalnızca metni yeniden okumaktan oluşmak zorunda değildir; hatırlama ve uygulama etkinliklerini de içerebilir.

Bir metni farklı yaşlarda neden farklı yorumlarız?

Bilgi birikimimiz, deneyimlerimiz ve yorumlama biçimimiz zaman içinde değişebilir. Bu değişiklikler aynı metindeki farklı ayrıntıları fark etmemizi sağlayabilir. Ancak yeni yorumun mutlaka daha doğru olduğu varsayılmamalıdır.

Her yeniden okuma yeni bir farkındalık düzeyi oluşturur mu?

Hayır. Bilimsel araştırmalar bütün okuyucuların her okumada daha ileri bir farkındalık aşamasına geçtiğini gösteren evrensel bir sıra ortaya koymamaktadır. Gelişme, öğrenme görevinin ve gerçekleştirilen bilişsel işlemlerin niteliğine bağlıdır.

Sonuç

Bir metni ikinci, üçüncü veya dördüncü kez okumak, kendiliğinden daha ileri bir farkındalık düzeyine ulaştığımız anlamına gelmez.

Ancak yeniden okuma bazı koşullarda yararlı olabilir.

İlk okumada anlaşılmayan kavramlar daha açık hâle gelebilir.

Metnin farklı bölümleri arasında daha önce fark edilmeyen ilişkiler kurulabilir.

Başka kaynaklardan edinilen bilgiler, önceki açıklamaların yeniden değerlendirilmesini sağlayabilir.

Öte yandan aynı metni tekrar tekrar okumak yalnızca aşinalık hissini de artırabilir.

Bu nedenle bir okumanın yararını değerlendirirken yalnızca metnin ne kadar tanıdık geldiğine güvenmemek gerekir.

Bilgilerin hatırlanması, kavramsal ilişkilerin açıklanması, iddiaların kanıtlarla değerlendirilmesi ve öğrenilenlerin yeni durumlarda kullanılabilmesi farklı öğrenme çıktılarıdır.

Araştırmalar da bu ayrımı desteklemektedir.

1998 tarihli çalışma, yeniden okumada bilişsel kaynakların kullanımının değişebildiğini göstermiştir.

2000 tarihli araştırma, bazı koşullarda yeniden okumanın kişinin kendi anlama düzeyini değerlendirme doğruluğunu geliştirebildiğini ortaya koymuştur.

2025 tarihli deneyde hem aynı metni yeniden okuyan hem de farklı metinler üzerinde çalışan öğrenciler, bir hafta sonra yalnızca bir kez okuyanlardan daha yüksek başarı göstermiştir. Ancak iki tekrar yaklaşımı arasında anlamlı başarı farkı bulunmamıştır.

Bu sonuçlar, yeniden okumanın etkilerinin koşullara bağlı olduğunu göstermektedir.

Dolayısıyla okuma sürecinde kendinize yalnızca şu soruyu sormayın:

“Bu metni kaç kez okudum?”

Bunun yanında şunları da değerlendirin:

“İlk okumada neyi anlamıştım?”

“Şimdi hangi ilişkiyi daha açık görebiliyorum?”

“Hangi düşüncemin yanlış veya eksik olduğunu fark ettim?”

“Hangi iddiayı artık daha güçlü kanıtlarla değerlendirebiliyorum?”

“Öğrendiklerimi kaynağa bakmadan açıklayabiliyor muyum?”

“Bu bilgileri yeni bir durumda kullanabiliyor muyum?”

Bu sorular, yeniden okumayı yalnızca alışkanlık hâline gelmiş bir tekrardan çıkarıp daha amaçlı bir öğrenme etkinliğine dönüştürmeye yardımcı olabilir.

Bir metni yeniden okumak, aynı sözcüklerle tekrar karşılaşmaktır. Derin öğrenme ise gerektiğinde bu sözcüklerden hareketle daha doğru, daha tutarlı, gerekçelendirilebilir ve kullanılabilir bir anlayış geliştirebilmektir.

Kaynakça

Barzilai, S., Zohar, A. R., & Mor-Hagani, S. (2018). Promoting integration of multiple texts: A review of instructional approaches and practices. Educational Psychology Review, 30(3), 973–999. https://doi.org/10.1007/s10648-018-9436-8

Chi, M. T. H., & Wylie, R. (2014). The ICAP framework: Linking cognitive engagement to active learning outcomes. Educational Psychologist, 49(4), 219–243. https://doi.org/10.1080/00461520.2014.965823

Dunlosky, J., Rawson, K. A., Marsh, E. J., Nathan, M. J., & Willingham, D. T. (2013). Improving students' learning with effective learning techniques: Promising directions from cognitive and educational psychology. Psychological Science in the Public Interest, 14(1), 4–58. https://doi.org/10.1177/1529100612453266

Kintsch, W. (1988). The role of knowledge in discourse comprehension: A construction-integration model. Psychological Review, 95(2), 163–182. https://doi.org/10.1037/0033-295X.95.2.163

Millis, K. K., Simon, S., & tenBroek, N. S. (1998). Resource allocation during the rereading of scientific texts. Memory & Cognition, 26(2), 232–246. https://doi.org/10.3758/BF03201136

Rawson, K. A., Dunlosky, J., & Thiede, K. W. (2000). The rereading effect: Metacomprehension accuracy improves across reading trials. Memory & Cognition, 28(6), 1004–1010. https://doi.org/10.3758/BF03209348

Roediger, H. L., III, & Karpicke, J. D. (2006). Test-enhanced learning: Taking memory tests improves long-term retention. Psychological Science, 17(3), 249–255. https://doi.org/10.1111/j.1467-9280.2006.01693.x

Schroeder, N. L., & Kucera, A. C. (2022). Refutation text facilitates learning: A meta-analysis of between-subjects experiments. Educational Psychology Review, 34(2), 957–987. https://doi.org/10.1007/s10648-021-09656-z

Seban, P., Urban, K., & Sikl, R. (2025). Comparing the effectiveness of multiple text reading and rereading on knowledge retention and metacognitive accuracy. Instructional Science, 53, 337–364. https://doi.org/10.1007/s11251-024-09686-4

Araştırma ve Yayın Açıklaması

Bu yazı; yeniden okuma, okuduğunu anlama, öğrenmenin korunması, üstbilişsel değerlendirme, metinler arası bütünleştirme ve eleştirel okuma alanlarında yayımlanmış seçilmiş bilimsel araştırmalardan yararlanılarak hazırlanmış kaynak temelli bir popüler bilim ve eğitimsel uygulama yazısıdır.

Kaynak araştırması, bilimsel bulguların karşılaştırılması ve metnin editöryal düzenlenmesinde yapay zekâ desteğinden yararlanılmıştır. Araştırmaların erişilebilir yayın kayıtları, yöntemleri, örneklemleri, temel sonuçları ve sınırlılıkları karşılaştırılmıştır. Çalışmaların tamamı için bağımsız tam metin incelemesi gerçekleştirildiği ileri sürülmemektedir.

Yeniden okumanın bilişsel kaynak kullanımı, metni anlama, gecikmeli hatırlama ve kişinin kendi öğrenmesini değerlendirmesi üzerindeki etkileri birbirinden ayrılmıştır.

2025 tarihli araştırmada farklı metinleri okuma ile aynı metni yeniden okuma arasındaki farkın istatistiksel olarak anlamlı olmadığı korunmuş; istatistiksel olarak doğrulanmamış üstünlük iddialarından kaçınılmıştır.

Metinde açıklanan dört farkındalık türü ve önerilen altı farkındalık odağı, bilimsel literatürdeki kavramlardan yararlanılarak oluşturulmuş editöryal sınıflandırma ve uygulama çerçevesidir. Evrensel gelişim aşamaları veya deneysel olarak doğrulanmış standart bir öğrenme modeli değildir.

Değerlendirme soruları ve kontrol listesi de bağımsız psikometrik geçerlik, güvenirlik veya etkililik araştırması yapılmış ölçme araçları değildir.

Bu içerik özgün deneysel araştırma veya sistematik literatür taraması değildir. Bağımsız uzman hakem incelemesinden geçmemiştir.

Hazırlayan: Psikolojik Danışman Ahmet Usta


Hiç yorum yok:

Yorum Gönder

Yazıya ilişkin sorularınızı, gerekçeli eleştirilerinizi ve düzeltme önerilerinizi paylaşabilirsiniz. Lütfen kendinize veya başkalarına ait sağlık, öğrenci, iletişim ve kimlik bilgilerini yazmayınız. Bu alan bireysel psikolojik değerlendirme veya acil yardım hizmeti değildir. Hakaret, tehdit, ayrımcılık, izinsiz kişisel bilgi ve yanıltıcı sağlık önerileri içeren yorumlar yayımlanmaz. Görüş ayrılığı tek başına yorum kaldırma gerekçesi değildir.

BILINGUA INSTITUTE İNGİLİZCE & FRANSIZCA

Yalnızca izlediğin değil, katıldığın bir ders. Öğretmeninle aynı anda yüz yüze iletişim kurduğun canlı çevrimiçi özel derslerde konuşmaya, anlamaya ve dili kullanmaya yer aç.

Canlı görüntülü dersBireysel öğrenme hedefleriAnlık geri bildirim

Önceden kaydedilmiş video değil; öğretmen ve öğrencinin eş zamanlı buluştuğu ders.

Eş zamanlı buluşmaBir öğretmen · Bir öğrenci
BILINGUA · CANLI DERS
EN
Let's talk!İngilizceyi duy,
anla ve konuş.
FR
On y va !Fransızcayı öğren,
kullan ve geliştir.
✓ Soru sor · Konuş · Geri bildirim al
CANLI ÖZEL DERSÖğrenmenin pasif izleyicisi değil, etkin katılımcısı ol.
TANITIM · YAZARIN KİTAPLARI

Kitap Tanıtımı

1 / 2 · Arafta

Ana sayfa Ana sayfaya dön Anasayfa