İçeriğe geç
Eğitim, psikoloji, rehberlik ve yaşam için bilgi ve araçlarPsikolojik Danışman Ahmet Usta’nın kişisel yayın platformu

Üniversite rehberi: araçlar ve rehberler

Üniversiteler ve Tercih Rehberleri

  • Türkiye Üniversiteleri İletişim Rehberi
  • Türkiye Üniversiteleri Akademik Kadro Rehberi

Yurt, Barınma ve Burs Rehberleri

KYK aracı yayında · diğer yurt rehberleri hazırlanıyor
  • KYK Yurt Arama Motoru
  • Türkiye Özel Öğrenci Yurtları Rehberi
  • Üniversitelere Ait Öğrenci Yurtları ve Konukevleri Rehberi

Askerî Okullar, Polis Okulları ve Kamu Kariyeri

Hazırlanıyor / Planlanıyor
  • Askerî Okullar Rehberi
  • Polis Okulları Rehberi
  • KPSS Rehberi

Sınavlar, Üniversite Yaşamı ve Kariyer Planlaması

Hazırlanıyor / Planlanıyor
  • ÖSYM Sınav Takvimi ve Başvuru Rehberi
  • ALES, YDS ve YÖKDİL Rehberi
  • Üniversite Kampüsleri ve Ulaşım Rehberi

Tüm rehber başlıklarını site haritasında inceleyin →

Resmî verileri kontrol edin: ÖSYM ve YÖK Atlas. Tercih kararı için ilgili yılın ÖSYM kılavuzu ve üniversitelerin güncel duyuruları esastır.

Diğer Kılavuz Araçlar

YKS çalışma kılavuzları, ölçekler ve kariyer kılavuzları.

Tüm yayımlanmış sayfalar ve yazılar →

Ezberlemek ile Anlamak Arasındaki Fark Nedir?

 Yan yana iki öğrenci, ezberleme ve anlamlı öğrenme süreçlerini karşılaştırıyor. Solda matematik formülünü tekrarlayan, sağda formülün gerekçesini ve kullanım alanlarını sorgulayan öğrenci görülüyor.

Matematik dersinde bir formülü öğrendiğinizi düşünün.

Formülü defterinize yazdınız, birkaç kez tekrar ettiniz ve artık hiç zorlanmadan hatırlayabiliyorsunuz.

Öğretmeniniz formülü sorduğunda doğru cevap veriyorsunuz.

Ancak sınavda bu formülün kullanılmasını gerektiren bir problemle karşılaştığınızda nasıl başlayacağınızı bilemiyorsunuz.

“Formülü biliyorum. Peki, neden soruyu çözemiyorum?”

Benzer bir durum tarih dersinde de yaşanabilir. Bir savaşın tarihini, taraflarını ve önemli kişilerini hatırlayabilirsiniz. Fakat savaşın nedenlerini açıklamanız veya sonuçlarını dönemin siyasi koşullarıyla ilişkilendirmeniz istendiğinde zorlanabilirsiniz.

Biyolojide fotosentezin tanımını ezbere söyleyebilir ancak ışığın, suyun ve karbondioksitin süreçteki rollerini yeterince açıklayamayabilirsiniz.

Bu örneklerin ortak noktası şudur:

Bir bilgiyi hatırlamakla o bilgiyi anlamak ve yeni durumlarda kullanmak aynı şey değildir.

Ancak buradan ezberlemenin gereksiz olduğu sonucu da çıkarılmamalıdır.

Çünkü bir bilgiyi anlayabilmek için çoğu zaman ilgili temel bilgileri hatırlamak gerekir.

Çarpım tablosunu yeterince bilmeyen bir öğrenci karmaşık matematiksel işlemlerde zorlanabilir. Temel sözcükleri hatırlamayan bir öğrenci, yabancı dilde okuduğu metni anlamakta güçlük çekebilir.

Dolayısıyla mesele ezberlemenin iyi veya kötü olması değildir.

Asıl mesele, hangi bilgilerin hatırlanması gerektiğini, hangi ilişkilerin anlaşılmasının önemli olduğunu ve öğrendiklerimizin hangi durumlarda kullanılabileceğini bilmektir.

Bu yazıda ezberleme ile anlamlı öğrenme arasındaki farkı, bilimsel araştırmaların bulgularını ve bilgiyi daha kapsamlı öğrenmek için kullanılabilecek yöntemleri inceleyeceğiz.

Ezberlemek ile anlamak arasındaki fark nedir?

Günlük dilde ezberleme sözcüğü çoğu zaman bir bilgiyi anlamadan tekrar etmek anlamında kullanılır.

Ancak bilgiyi bellekte tutmak, hatırlamak ve mekanik biçimde tekrar etmek aynı süreçler değildir.

Bellek, öğrenmenin temel bileşenlerinden biridir.

Yeni bir konuyu öğrenirken önceki bilgilerimizi kullanırız. Bildiğimiz kavramlar, yeni bilgileri anlamamız ve yorumlamamız için temel oluşturabilir.

Örneğin birinci dereceden denklemleri öğrenen öğrencinin toplama, çıkarma, çarpma ve bölme işlemlerini kullanabilmesi gerekir.

Biyolojide kalıtımı öğrenen öğrencinin gen, DNA ve kromozom gibi kavramların anlamlarını bilmesi önemlidir.

Ancak bu bilgileri hatırlamak, aralarındaki bütün ilişkilerin doğru anlaşıldığını göstermez.

Mekanik ezberleme nedir?

Mekanik ezberleme, bilginin anlamı ve kavramsal ilişkileri üzerinde yeterince durulmadan belirli ifadelerin veya işlem sıralarının hatırlanmaya çalışılmasıdır.

Örneğin bir öğrenci şu kuralı ezberleyebilir:

“Aynı tabanlı üslü ifadeler çarpılırken üsler toplanır.”

Kuralı kullanarak doğru sonuca ulaşabilir.

Ancak neden böyle işlem yapıldığını açıklayamıyorsa kavramsal bilgisi sınırlı olabilir.

Benzer biçimde bir öğrenci tarihsel bir olayın yılını biliyor ancak olayın nedenlerini açıklayamıyor olabilir.

Mekanik ezberleme, belirli bilgilerin tekrar edilmesini sağlayabilir. Fakat tek başına karmaşık ilişkilerin anlaşılmasını garanti etmez.

Anlamlı öğrenme nedir?

Anlamlı öğrenmede öğrenci, yeni bilgiyi önceki bilgileriyle ilişkilendirir; temel kavramları, ilişkileri ve gerekçeleri anlamaya çalışır.

Örneğin öğrenci, üslü ifadelerde çarpma işlemini açarak kuralın neden geçerli olduğunu gösterebilir.

Ayrıca aynı kuralın toplama işleminde neden kullanılamayacağını ayırt edebilir.

Bu durum, yalnızca kuralı hatırlamaktan daha kapsamlı bir öğrenme çıktısıdır.

Ancak mekanik ezberleme ile anlamlı öğrenme birbirinden bütünüyle kopuk değildir.

Bir öğrenci anlamını kavradığı bilgiyi de ezberleyebilir. Temel bilgileri akıcı biçimde hatırlamak, daha karmaşık problemlere dikkat ayırmasını kolaylaştırabilir.

Hatırlama ile anlama birbirinin rakibi değil, uygun koşullarda birbirini destekleyen öğrenme süreçleridir.

Ezberlemek, hatırlamak ve anlamak neden karıştırılıyor?

Bu kavramlar birbirleriyle ilişkili olduğu için günlük kullanımda aynı anlamda değerlendirilebilir.

Oysa aralarında önemli ayrımlar vardır.

Ezberlemek, belirli bilgileri belleğe yerleştirmeye yönelik bir öğrenme etkinliğidir. Bu etkinlik bazen mekanik tekrar, bazen anlamlandırmayla birlikte gerçekleşebilir.

Hatırlamak, önceden öğrenilen bilgiye yeniden ulaşabilmektir.

Anlamak, bilginin anlamını, ilişkilerini ve uygun koşullarda gerekçelerini açıklayabilmeyi içerir.

Uygulamak, bilgiyi ilgili bir görevde kullanabilmektir.

Aktarım, öğrenilen bilgiyi önceki örneklerden farklı özellikler taşıyan yeni bir durumda kullanabilmektir.

Bu ayrımlar, öğrencinin hangi konuda başarılı olduğunu ve nerede desteğe ihtiyaç duyduğunu daha doğru belirlemeye yardımcı olur.

Bilimsel araştırmalar ezberleme ve anlama hakkında ne söylüyor?

Richard E. Mayer'in (2002) Rote Versus Meaningful Learning başlıklı çalışması, öğrenme sonuçları değerlendirilirken bilgiyi hatırlama ile yeni durumlara aktarma arasındaki ayrımın önemini vurgulamaktadır.

Mayer, öğrenmenin yalnızca bilgiyi bellekte tutmakla değerlendirilmesinin yetersiz olabileceğini açıklamaktadır.

Öğrencinin bilgiyi hatırlayıp hatırlamadığının yanında, o bilgiyi anlamlandırarak farklı görevlerde kullanıp kullanamadığı da önemlidir.

Örneğin bir öğrenci Ohm Yasası'nın formülünü doğru yazabilir.

Ancak bir elektrik devresindeki direnç, gerilim ve akım ilişkilerini farklı koşullarda yorumlayamıyorsa bilgiyi kullanma bakımından güçlük yaşayabilir.

Başka bir öğrenci ise hem formülü hatırlayabilir hem de ilgili fiziksel ilişkileri açıklayarak farklı problemleri değerlendirebilir.

İkinci öğrencinin gösterdiği öğrenme daha kapsamlıdır.

Hatırlama, anlama, uygulama ve aktarım nasıl ayrılır?

Öğrenme çıktısıÖğrencinin gösterebildiği davranış
HatırlamaTanımı, kuralı veya bilgiyi doğru ifade eder.
AnlamaBilginin anlamını ve kavramlar arasındaki ilişkileri açıklar.
UygulamaBilgiyi uygun bir görevde veya soruda kullanır.
AktarımÖğrendiği bilgiyi farklı özellikler taşıyan yeni bir durumda kullanır.

Bu süreçler birbirinden tamamen bağımsız değildir.

Öğrenci bir problem çözerken bilgiyi hem hatırlar hem anlamlandırır hem de uygular.

Ancak yalnızca hatırlama sorularıyla yapılan değerlendirme, öğrencinin kavramsal anlayışının tamamını göstermeyebilir.

Benzer biçimde yeni bir problemi çözememesi, öğrencinin önceki konudan hiçbir şey öğrenmediği anlamına gelmez.

Yeni problemin farklı bilgi veya beceriler gerektirip gerektirmediği de değerlendirilmelidir.

Bir öğrencinin neyi öğrendiğini anlamak için sorunun neyi ölçtüğünü de bilmek gerekir.

Bir bilgi nasıl daha kapsamlı bir anlayışa dönüşür?

Bilgiyi anlamlandırmak için öğrencinin öğrenme materyaliyle nasıl çalıştığı önemlidir.

Fiorella ve Mayer (2016), üretici öğrenme yaklaşımında öğrencinin yeni bilgileri seçmesini, düzenlemesini ve önceki bilgileriyle bütünleştirmesini vurgulamaktadır.

Bu yaklaşımı bir fizik örneğiyle inceleyelim.

Öğrenci şu bilgiyi öğreniyor:

“Bir cisme etki eden net kuvvet, cismin ivmesiyle ilişkilidir.”

Önce bu cümleyi hatırlayabilir.

Daha sonra kuvvet, kütle ve ivme kavramlarının anlamlarını öğrenir.

Ardından klasik mekanikte, sabit kütleli bir cisim için geçerli olan şu bağıntıyı inceler:

F = ma

Burada F net kuvveti, m kütleyi ve a ivmeyi gösterir.

Öğrenci aynı kütleye sahip iki cisme farklı büyüklükte net kuvvet uygulandığında ivmelerin nasıl değişeceğini değerlendirebilir.

Daha sonra net kuvvetin büyüklüğü sabit tutulurken kütlenin artırılmasının ivme büyüklüğünü nasıl etkilediğini açıklayabilir.

Bu süreçte öğrenci yalnızca bir formülü tekrarlamamıştır.

Formülün açıkladığı fiziksel ilişkiyi anlamlandırmaya ve yeni durumlarda kullanmaya çalışmıştır.

Ancak bu gelişmenin her öğrencide aynı sırayla ve aynı hızda gerçekleşeceği varsayılmamalıdır.

Öğrencinin ön bilgisi, öğrenme etkinlikleri ve aldığı öğretim desteği önemlidir.

Ön bilgiler neden önemlidir?

Yeni öğrenilen bilgi çoğu zaman daha önce öğrenilmiş kavramlarla ilişkilidir.

Örneğin kesirlerle işlem yapmayı yeterince öğrenmemiş bir öğrenci, kesirli denklemleri çözerken zorlanabilir.

Bu durumda yalnızca denklemler konusunu yeniden anlatmak yeterli olmayabilir.

Öğrencinin hangi temel bilgide eksik bulunduğunu belirlemek gerekebilir.

Ön bilgilerin öğrenme üzerindeki işlevi ve eksik öğrenmelerin nasıl değerlendirileceği, Ön Bilgi Nedir? Öğrenci Bir Konuya Nasıl Başlamalı? başlıklı yazıda ayrıntılı biçimde ele alınmaktadır.

Önemli olan öğrenciden bütün önceki konuları yeniden çalışmasını istemek değildir.

Yeni öğrenme görevini gerçekleştirmek için gerçekten hangi bilgi ve becerilerin gerekli olduğunu belirlemektir.

Matematikte kavramsal bilgi ile işlem becerisi birbirini nasıl destekler?

Matematikte kuralları anlamak ile doğru işlem yapabilmek birbirine karşıt yeterlikler değildir.

Rittle-Johnson, Siegler ve Alibali (2001), beşinci ve altıncı sınıf öğrencileriyle gerçekleştirdikleri araştırmalarda kavramsal bilgi ile işlemsel becerinin karşılıklı biçimde gelişebildiğini göstermiştir.

Araştırmada başlangıçtaki kavramsal bilgi, işlemsel becerideki gelişmeyle ilişkili bulunmuştur. İşlemsel bilgideki gelişmeler de kavramsal anlayışın ilerlemesiyle bağlantılıdır.

Bu bulgular, öğrencinin önce bütün kavramları eksiksiz anlaması ve ancak ardından işlem yapması gerektiği biçiminde kesin bir sıra önerilmesini desteklemez.

Benzer biçimde çok sayıda işlem yapmanın kavramsal anlamayı kendiliğinden geliştireceği de varsayılamaz.

Kavramları anlamak işlemleri geliştirebilir; işlemleri uygulamak da kavramların daha iyi anlaşılmasına katkıda bulunabilir.

Matematikten bir örnek: Üslü ifadeler

Öğrenci şu işlemi biliyor:

2³ × 2² = 2⁵ = 32

Ancak üslerin neden toplandığını açıklayamıyor.

Bu durumda işlemi açarak inceleyebilir:

2³ × 2² = (2 × 2 × 2) × (2 × 2)

Çarpımda toplam beş tane 2 çarpanı bulunduğu görülür.

Bu nedenle sonuç 2⁵ olur.

Şimdi başka bir işlem düşünelim:

2³ + 2²

Burada üsleri toplamak doğru değildir.

Çünkü bu işlemde üslü ifadeler çarpılmamakta, toplanmaktadır.

2³ + 2² = 8 + 4 = 12

İki işlemi karşılaştıran öğrenci, kuralın yalnızca nasıl uygulandığını değil, hangi durumda uygulanamayacağını da öğrenir.

Bu örnek, anlamanın önemli bir yönünü gösterir:

Bir kuralı bilmek önemlidir. Ancak kuralın neden geçerli olduğunu ve hangi durumda kullanılacağını ayırt edebilmek daha kapsamlı bir kavrayış gerektirir.

İşlem becerisi neden ihmal edilmemelidir?

Kavramsal öğrenmeye önem vermek, işlemleri otomatik ve doğru biçimde gerçekleştirme becerisini gereksiz kılmaz.

Örneğin temel aritmetik işlemlerin her seferinde uzun uzun yeniden hesaplanması, karmaşık problem çözmede öğrencinin dikkatini sınırlayabilir.

Temel bilgileri ve işlemleri akıcı biçimde kullanabilmek, daha üst düzey problem çözme etkinliklerine kaynak ayırmayı kolaylaştırabilir.

Ancak akıcılığın nasıl kazanıldığı önemlidir.

Yalnızca aynı soru türünü tekrar tekrar çözmek, öğrencinin yeni türdeki problemleri tanıyıp çözebileceğini garanti etmez.

Bu nedenle matematik öğreniminde kavramsal açıklama, uygun alıştırmalar, bağımsız problem çözme ve geri bildirim birlikte değerlendirilmelidir.

Öz açıklama yöntemi bilgiyi anlamaya nasıl yardımcı olur?

Öz açıklama, öğrencinin öğrendiği bilgiyi, çözüm basamağını veya kavramsal ilişkiyi kendi kendisine açıklamaya çalışmasıdır.

Bu yaklaşımda öğrenci yalnızca sonucun ne olduğunu değil, sonuca nasıl ulaşıldığını ve kullanılan bilginin neden geçerli olduğunu da inceleyebilir.

Chi ve arkadaşları (1994), sekizinci sınıf öğrencileriyle gerçekleştirdikleri araştırmada öz açıklama yapmaya yönlendirilen öğrencilerin aynı metni iki kez okuyan öğrencilere göre daha yüksek öğrenme kazanımı gösterdiğini bildirmiştir.

Ancak araştırmanın küçük bir örneklemle yürütüldüğü ve öğrenme etkinlikleri arasındaki başka farklılıkların sonuçları etkileyebileceği unutulmamalıdır.

Öz açıklamanın öğrenmeye katkısı, yalnızca bir neden sorusunun sorulmasından değil, öğrencinin oluşturduğu açıklamanın niteliğinden de etkilenebilir.

Biyolojiden bir örnek

Şu bilgiyi öğrendiğinizi düşünün:

“Enzimler belirli kimyasal tepkimelerin hızını artırır.”

Bu cümleyi ezberleyebilirsiniz.

Ancak konuyu daha kapsamlı anlamak için şu soruyu da sorabilirsiniz:

“Enzimler tepkimelerin hızını nasıl artırır?”

Yanıt oluştururken enzimlerin uygun tepkimelerde daha düşük aktivasyon enerjisi gerektiren bir tepkime yolu sağlayabildiğini açıklayabilirsiniz.

Böylece yalnızca sonucu değil, sonucun gerçekleşme mekanizmasını da anlamaya çalışırsınız.

Ancak kendi kendinize oluşturduğunuz açıklama yanlış veya eksik olabilir.

Bu nedenle açıklamanın bilimsel doğruluğunu güvenilir kaynaklarla veya öğretmeninizin desteğiyle kontrol etmeniz önemlidir.

Öz açıklamanın araştırma bulguları, sınırlılıkları ve derslerde uygulanışı, Neden Sorusu Öğrenmeyi Nasıl Derinleştirir? Öz Açıklama Yöntemi başlıklı yazıda daha ayrıntılı incelenmektedir.

Karşılaştırma yapmak anlamayı neden geliştirebilir?

Bir kavramı anlamak, o kavramın hangi özelliklere sahip olduğunu bilmenin yanında benzer kavramlardan nasıl ayrıldığını belirlemeyi de gerektirebilir.

Örneğin biyoloji dersinde mitoz ve mayoz bölünmenin tanımlarını öğrenebilirsiniz.

Ancak iki süreci karşılaştıramıyorsanız belirli sorularda kavramları birbirine karıştırabilirsiniz.

Benzer biçimde tarihte Rönesans ve Reform hareketlerinin tanımlarını hatırlayabilir ancak aralarındaki farklılıkları, ilişkileri ve ortaya çıktıkları koşulları açıklamakta zorlanabilirsiniz.

Bu nedenle uygun karşılaştırmalar, kavramlar arasındaki ayrımları görünür hâle getirebilir.

Örnek: Buharlaşma ve kaynama

Şu iki bilgiyi düşünün:

“Buharlaşma sıvının yüzeyinde gerçekleşebilir.”

“Kaynama sırasında sıvının içinde de buhar kabarcıkları oluşur.”

Bu bilgiler ayrı ayrı ezberlenebilir.

Ancak iki süreç birlikte incelendiğinde daha kapsamlı bir kavramsal ayrım yapılabilir.

Buharlaşma, sıvının yüzeyinden gaz hâline geçişle ilgilidir ve kaynama sıcaklığına ulaşılmadan da gerçekleşebilir.

Kaynama ise sıvının denge buhar basıncının dış basınca eşit olduğu koşullarda, sıvı içerisinde buhar kabarcıklarının oluşmasıyla gerçekleşir.

Öğrenci bu açıklamaları kullanarak şu soruları yanıtlayabilir:

“Buharlaşma yalnızca kaynama sıcaklığında mı gerçekleşir?”

“Dış basınç değişirse kaynama sıcaklığı neden değişir?”

“İki süreçte de sıvıdan gaz hâline geçiş olduğu hâlde neden aynı olay olarak değerlendirilmezler?”

Bu karşılaştırma, öğrencinin yalnızca iki tanımı hatırlamasına değil, olayların gerçekleşme koşullarını ayırt etmesine yardımcı olabilir.

Karşı örnek oluşturmak neden yararlıdır?

Bir kuralın geçerli olduğu örneği bilmek önemlidir.

Ancak benzer görünen fakat aynı kuralın geçerli olmadığı bir örneği incelemek, öğrencinin kavramsal sınırları fark etmesini sağlayabilir.

Örneğin aynı tabanlı üslü ifadelerin çarpımında üslerin toplanması, toplama işleminde de üslerin toplanacağı anlamına gelmez.

Karşı örnek oluşturmak, öğrencinin yalnızca benzerliği değil, hangi özelliğin gerçekten belirleyici olduğunu araştırmasını gerektirir.

Bununla birlikte karşılaştırmalar öğrencinin düzeyine uygun olmalıdır. Henüz temel kavramları öğrenmemiş bir öğrenci için çok sayıda benzer ve farklı örneğin aynı anda sunulması gereksiz zorluk oluşturabilir.

Kendini sınamak yalnızca ezberlemeyi mi güçlendirir?

Bir konuyu çalıştıktan sonra kitabı kapatıp öğrendiklerinizi hatırlamaya çalışmanız, belleğinizdeki bilgiye yeniden ulaşmanızı gerektirir.

Bu yöntem geri getirme alıştırması veya geri çağırma uygulaması olarak adlandırılır.

Ancak kendini sınamak yalnızca sözcükleri, tanımları ve tarihleri ezberden söylemek anlamına gelmez.

Kendinize yönelttiğiniz sorular, öğrendiğiniz bilgilerin ilişkilerini açıklamayı veya yeni problemlerde kullanılmasını da gerektirebilir.

2011 araştırması ne gösterdi?

Karpicke ve Blunt (2011), fen bilimleri metinleriyle gerçekleştirdikleri araştırmalarda geri getirme alıştırmalarını yeniden çalışma ve kavram haritası oluşturma gibi etkinliklerle karşılaştırmıştır.

Araştırmada geri getirme alıştırmalarının, incelenen koşullarda gecikmeli değerlendirmelerde hem olgusal bilgi hem de çıkarım gerektiren sorular açısından olumlu sonuçlar sağladığı bildirilmiştir.

Bu bulgu, kendini sınamanın yalnızca mekanik ezber için kullanılabileceği düşüncesini sınırlandırmaktadır.

Ancak tek bir araştırmanın bulgularını bütün öğrenme yöntemlerine karşı kesin üstünlük olarak sunmak doğru değildir.

Araştırmanın sonuçlarına yönelik karşıt kanıt

Mayrhofer, Kuhbandner ve Frischholz (2023), geri getirme alıştırmalarıyla kavram haritası oluşturmayı karşılaştıran bazı deneylerin yöntemini yeniden değerlendirmiştir.

Araştırmacılar, önceki deneylerde geri getirme alıştırması yapan grubun aynı zamanda ek ezberleme çalışması yapmasının sonuçları etkileyebileceğini ileri sürmüştür.

Önceden kayıt altına alınmış deneylerinde, kavram haritası oluşturan katılımcılara da ek ezberleme olanağı sağlandığında önceki üstünlüğün ortadan kalktığını bulmuşlardır.

Bu çalışma, geri getirme alıştırmalarının genel olarak etkisiz olduğunu kanıtlamaz.

Ancak karşılaştırılan grupların ne kadar süre ve hangi etkinliklerle çalıştığının önemli olduğunu göstermektedir.

Dolayısıyla daha doğru yaklaşım şudur:

Geri getirme alıştırmaları öğrenmeyi destekleyebilir. Ancak belirli bir yöntemin diğer bütün yöntemlerden her koşulda daha etkili olduğu varsayılmamalıdır.

Geri getirme alıştırmasını nasıl kullanabilirsiniz?

Örneğin fotosentez konusunu çalıştınız.

Kitabı kapatarak şu sorulara yanıt vermeye çalışın:

“Fotosentezde hangi temel maddeler kullanılır?”

“Işığın süreçteki işlevi nedir?”

“Karbondioksit alımı azalırsa fotosentez hangi koşullarda etkilenebilir?”

“Fotosentez ile hücresel solunum hangi yönlerden farklıdır?”

İlk soru temel bilgileri hatırlamaya yöneliktir.

Diğer sorular ise ilişkileri açıklamayı ve kavramsal bilgileri kullanmayı gerektirir.

Bu nedenle kendini sınama sorularını öğrenme hedefinize göre düzenlemek önemlidir.

Özellikle cevaplayamadığınız sorularda doğru bilgiye dönmek, eksiklerinizi belirlemek ve sonraki çalışmaları buna göre düzenlemek yararlı olabilir.

Öğrenilen bilgi yeni sorularda kullanılabilir mi?

Bir bilgiyi ne kadar iyi öğrendiğimizi değerlendirmek için kullanılabilecek göstergelerden biri, onu yeni durumlarda uygulayabilmektir.

Bu süreç öğrenmenin aktarımı olarak adlandırılır.

Örneğin oran-orantı konusunu öğrenen bir öğrenci, derste çözdüğüne benzeyen matematik sorularını çözebilir.

Ancak bilgisini harita ölçeğini yorumlamak, yemek tarifindeki miktarları değiştirmek veya farklı hız problemlerini çözmek için kullanması ek düşünme becerileri gerektirebilir.

122 deneylik meta-analiz ne gösteriyor?

Pan ve Rickard (2018), geri getirme alıştırmalarının öğrenilen bilgilerin yeni görevlere aktarımı üzerindeki etkisini incelemiştir.

Meta-analizde 122 deneyden elde edilen 192 aktarım etkisi değerlendirilmiştir. Toplam katılımcı sayısı 10.382'dir.

Araştırmada ortalama aktarım etkisi d = 0,40 olarak bulunmuştur.

Bu değer, öğrencilerin başarılarının yüzde 40 arttığı anlamına gelmez. Gruplar arasındaki farkı standartlaştırılmış biçimde ifade eder.

Bulgular, geri getirme alıştırmalarının bazı koşullarda öğrenilenlerin yeni durumlarda kullanılmasını destekleyebildiğini göstermektedir.

Ancak bütün aktarım türlerinde aynı etki görülmemiştir.

Araştırmada özellikle uygulama ve çıkarım sorularına aktarım gibi bazı alanlarda daha olumlu sonuçlar bulunurken başka aktarım türlerinde etkiler daha sınırlıdır.

Ayrıca başlangıçtaki öğrenme başarısı, geri getirme sırasında kurulan ilişkiler ve hedef görevle önceki çalışma arasındaki benzerlik sonuçları etkileyebilmektedir.

Dolayısıyla bir bilgiyi hatırlama çalışması yapmak, o bilginin her yeni probleme kendiliğinden aktarılacağını garanti etmez.

Aktarım becerisini geliştirmek için ne yapılabilir?

Öğrendiğiniz konuyla ilgili yalnızca aynı soru türünü tekrar tekrar çözmek yerine farklı özellikler taşıyan soruları da inceleyebilirsiniz.

Örneğin oran-orantıyı öğrendikten sonra:

  • Doğrudan oran hesaplaması yapabilirsiniz.

  • Bir haritanın ölçeğini kullanarak uzaklık hesaplayabilirsiniz.

  • Bir yemek tarifindeki malzeme miktarlarını değiştirebilirsiniz.

  • Bir problemin gerçekten oran-orantı gerektirip gerektirmediğini değerlendirebilirsiniz.

Burada amaç, öğrendiğiniz bilgiyi her probleme zorla uygulamak değildir.

Hangi bilginin hangi durumda uygun olduğunu belirleyebilmektir.

Konu bilgisi, soru türleri ve problem çözme stratejileri arasındaki ilişki, Etkili Ders Çalışma: Bir Konu Nasıl Öğrenilir? başlıklı rehberle de ilişkilidir.

Bir konuyu ezberlediniz mi, yoksa gerçekten anladınız mı?

Bir konuyu çalıştıktan sonra aşağıdaki beş soruyu kullanarak öğrenme durumunuzu değerlendirebilirsiniz.

Bu sorular standartlaştırılmış bir psikolojik ölçek veya başarı testi değildir. Çalışmanızı yönlendirmek amacıyla hazırlanmış pratik bir değerlendirme çerçevesidir.

1. Temel bilgiyi hatırlayabiliyor musunuz?

Konuyla ilgili önemli terimleri, formülleri veya kuralları notlarınıza bakmadan söylemeyi deneyin.

Hatırlayamıyorsanız önce gerekli temel bilgileri yeniden çalışın.

Ancak temel bilgileri hatırlamanızın konuyu bütünüyle anladığınız anlamına gelmediğini unutmayın.

2. Bilginin ne anlama geldiğini açıklayabiliyor musunuz?

Kendi cümlelerinizle açıklama oluşturun.

Yalnızca ders kitabındaki tanımı yeniden söylemekle yetinmeyin.

Örneğin bir formülü biliyorsanız değişkenlerin neyi temsil ettiğini ve aralarındaki ilişkinin nasıl kurulduğunu açıklamaya çalışın.

Açıklayamadığınız noktaları belirleyin.

3. Benzer kavramları ayırt edebiliyor musunuz?

Öğrendiğiniz kavramı benzer bir kavramla karşılaştırın.

Örneğin üslü ifadelerde çarpma ile toplama işlemlerini veya mitoz ile mayoz bölünmeyi karşılaştırabilirsiniz.

Karşılaştırmayı yalnızca tanımlarla değil, örnekler ve geçerlilik koşullarıyla da destekleyin.

4. Bilgiyi bağımsız olarak kullanabiliyor musunuz?

Yeni bir soru çözün veya öğrendiğiniz bilgiyi gerektiren bir uygulama yapın.

Gerekli olduğunda çözümlü örneklerden yararlanın; ancak ardından yardımsız yeniden deneyin.

Yapamadığınız sorularda hangi bilgi veya işlem basamağında zorlandığınızı belirlemeye çalışın.

5. Birkaç gün sonra yeniden hatırlayabiliyor musunuz?

Notlarınıza bakmadan temel bilgileri açıklamayı ve uygun sorular çözmeyi deneyin.

Hatırlayamadığınız noktaları belirleyerek tekrar yapın.

Bir konuyu çalışma oturumunun hemen ardından doğru cevaplamak, aynı bilgiyi daha sonra hatırlayacağınızı garanti etmez.

Bu nedenle gecikmeli değerlendirme, öğrenmenin korunmasını anlamak açısından önemlidir.

Ezberlenen bilgiyi anlama dönüştürmek için yedi aşamalı çalışma düzeni

Bilimsel araştırmalardan yararlanarak öğrencinin bilgiyi daha anlamlı ve kullanılabilir hâle getirmesine yardımcı olabilecek bir çalışma düzeni oluşturulabilir.

Aşağıdaki aşamalar zorunlu bir öğrenme sırası değildir. Öğrencinin mevcut düzeyine, öğrenme hedefine ve dersin özelliklerine göre uyarlanabilir.

Birinci aşama: Gerekli bilgiyi belirleyin

Öncelikle konunun temel kavramlarını, kurallarını ve önemli bilgilerini öğrenin.

Örneğin kalıtım konusunda gen, alel, genotip ve fenotip gibi kavramları doğru tanımlayabilmeniz gerekir.

Bu bilgiler sonraki kavramsal açıklamalar için temel oluşturabilir.

İkinci aşama: Bilginin anlamını açıklayın

Bir tanımı veya kuralı yalnızca tekrar etmeyin.

Ne anlama geldiğini kendi sözcüklerinizle açıklamayı deneyin.

Örneğin doğal seçilimi çalışırken yalnızca tanımını vermek yerine kalıtsal özelliklerin belirli çevresel koşullarda hayatta kalma ve üreme başarısıyla ilişkisini açıklayabilirsiniz.

Üçüncü aşama: Bilgiler arasında ilişki kurun

Yeni öğrendiğiniz konuyu önceki bilgilerinizle bağlantılandırın.

Örneğin Sanayi Devrimi'ni öğrenirken üretim yöntemleri, kentleşme, iş gücü ve toplumsal değişim arasındaki ilişkileri değerlendirin.

Bu ilişkileri kurarken yalnızca olayların aynı dönemde gerçekleşmiş olmasına dayanmayın.

Mümkün olduğunda bağlantıların tarihsel dayanaklarını inceleyin.

Dördüncü aşama: Örnek ve karşı örnek oluşturun

Öğrendiğiniz bilgiye uygun bir örnek bulun.

Ardından o bilginin uygulanamayacağı veya farklılaşacağı başka bir örnek belirleyin.

Örneğin matematikte bir kuralın doğru uygulanabileceği bir işlemle benzer göründüğü hâlde uygulanamayacağı işlemi karşılaştırın.

Beşinci aşama: Kaynağa bakmadan uygulayın

Kitabınızı kapatın ve öğrendiğiniz bilgiyi hatırlamaya çalışın.

Gerekliyse bir soruyu yardım almadan çözün.

Açıklamalarınızın ve işlemlerinizin doğruluğunu daha sonra kontrol edin.

Yanlış yaptığınız noktaları yalnızca işaretlemek yerine neden yanlış yaptığınızı değerlendirin.

Altıncı aşama: Bilgiyi yeni bir durumda kullanın

Daha önce çözmediğiniz bir soruyla karşılaşın.

Öğrendiğiniz bilginin bu soruda kullanılıp kullanılamayacağını değerlendirin.

Yeni soruyu çözemiyorsanız hangi ek bilgi veya becerilere ihtiyaç duyduğunuzu belirleyin.

Yedinci aşama: Gecikmeli değerlendirme yapın

Birkaç gün sonra konuyu yeniden hatırlamayı ve kullanmayı deneyin.

Eksiklerinizi belirleyerek uygun tekrar çalışmaları yapın.

Gecikmeli değerlendirmede yalnızca ezberlenmiş bilgileri değil, gerekli olduğunda kavramsal ilişkileri ve problem çözme becerisini de inceleyin.

Bu yedi aşama, bilimsel bulgulardan yararlanılarak oluşturulmuş bir öğrenme rehberidir. Bütün öğrencilerde aynı sonucu verdiği doğrulanmış zorunlu bir sıra veya standart müdahale programı değildir.

Derslere göre ezber ve anlama dengesi nasıl kurulabilir?

Her ders aynı bilgi ve becerileri gerektirmez.

Bu nedenle öğrenme yöntemleri de dersin özelliklerine göre düzenlenmelidir.

Matematik: Kuralı bilmek ve gerekçesini açıklamak

Matematikte bazı işlemlerin ve kuralların hızlı biçimde hatırlanması önemlidir.

Ancak öğrencinin kuralı neden kullandığını ve hangi durumlarda geçerli olduğunu da bilmesi gerekir.

Örneğin çarpım tablosunu hatırlamak problem çözmeyi kolaylaştırabilir.

Buna karşılık bir problemin gerçekten çarpma işlemi gerektirip gerektirmediğini belirlemek kavramsal değerlendirme gerektirir.

Fizik: Formülden fiziksel ilişkiye

Fizikte formülleri hatırlamak yararlı olabilir.

Ancak formüllerdeki değişkenlerin anlamlarını, birimlerini ve aralarındaki ilişkileri kavramak da önemlidir.

Örneğin hız ile ivmeyi aynı kavram olarak değerlendiren bir öğrenci, bazı formülleri doğru yazsa bile fiziksel durumu yanlış yorumlayabilir.

Formülün hangi koşullarda geçerli olduğunu incelemek, yanlış uygulamaları önlemeye yardımcı olabilir.

Kimya: Sembollerden tanecik düzeyindeki açıklamaya

Kimyada element sembollerini ve bileşik formüllerini bilmek gerekir.

Ancak sembollerin hangi tanecikleri temsil ettiğini ve kimyasal olaylarda hangi ilişkilerin bulunduğunu anlamak da önemlidir.

Örneğin bir kimyasal denklemi denkleştirmek yalnızca katsayılarla işlem yapmak değildir.

Öğrencinin atomların korunumu ilkesinin bu işlemle ilişkisini açıklayabilmesi de önemlidir.

Biyoloji: Terimlerden mekanizmalara

Biyolojide çok sayıda kavram bulunur.

Bu kavramları hatırlamak önemlidir ancak biyolojik süreçleri anlamak için aralarındaki ilişkileri değerlendirmek gerekir.

Örneğin hücresel solunumun aşamalarını hatırlayan öğrencinin enerji dönüşümlerini ve süreçlerin birbirleriyle ilişkisini de açıklamaya çalışması yararlı olabilir.

Tarih: Kronolojiden nedensel açıklamaya

Tarih dersinde olayları, kişileri ve dönemleri bilmek önemlidir.

Ancak tarihsel düşünme yalnızca bilgileri sıralamaktan ibaret değildir.

Öğrencinin olayların gerçekleştiği koşulları, neden-sonuç ilişkilerini ve farklı yorumların hangi kanıtlara dayandığını değerlendirmesi gerekir.

Bir olayın başka bir olaydan önce gerçekleşmesi, tek başına nedensellik kanıtı değildir.

Türk dili ve edebiyatı: Bilgiden metin çözümlemesine

Edebiyat dersinde söz sanatlarını, edebî türleri ve dönem özelliklerini bilmek önemlidir.

Ancak bu bilgilerin metin çözümlemesinde kullanılabilmesi de gerekir.

Örneğin bir şiirdeki imgeyi belirlemek ile o imgenin şiirin anlamına nasıl katkıda bulunduğunu açıklamak farklı becerilerdir.

Yorum yapılırken metinden elde edilen dayanakların gösterilmesi önemlidir.

Yabancı dil: Sözcük bilgisinden dil kullanımına

Yabancı dilde sözcükleri ve dil bilgisi kurallarını hatırlamak önemlidir.

Ancak iletişim kurabilmek için bu bilgileri uygun bağlamlarda kullanmak gerekir.

Örneğin İngilizcede geçmiş zaman yapısını öğrenen öğrenci yalnızca fiillerin ikinci biçimlerini ezberlemekle yetinmemelidir.

Geçmişte yaşadığı bir olayı kendi cümleleriyle anlatabilmesi de önemlidir.

Bu örnekler, farklı derslerde hatırlama ve anlama arasındaki dengenin öğrenme hedefine göre değişebileceğini göstermektedir.

Başkasına anlatmak öğrenmeyi geliştirir mi?

Öğrendiğiniz bir konuyu başka birine açıklamaya hazırlanmak, bilgileri düzenlemenizi ve hangi noktaları bildiğinizi değerlendirmenizi sağlayabilir.

Kobayashi'nin (2019) meta-analizi, öğretmeye hazırlanma ile hazırlığın ardından gerçekten öğretme etkinliği gerçekleştirmenin öğrenme üzerindeki etkilerini incelemiştir.

Araştırmada öğretmeye hazırlanma için 28 grup karşılaştırması, hazırlanıp ardından öğretme koşulu için ise 16 grup karşılaştırması değerlendirilmiştir.

Genel ortalama etki büyüklüğü yalnızca öğretmeye hazırlanma koşulunda Hedges g = 0,35, hazırlanmanın ardından öğretme koşulunda ise g = 0,56 olarak bulunmuştur.

Ancak bu değerler, başarıda yüzde 35 veya yüzde 56 artış anlamına gelmez.

Ayrıca iki koşul farklı araştırma gruplarına dayanmaktadır. Bunları herkes için geçerli kesin bir karşılaştırma olarak yorumlamak doğru değildir.

İlköğretim ve ortaöğretim öğrencileri için sonuçlar aynı mı?

Araştırmanın önemli bir sınırlılığı, çalışmaların büyük bölümünün yetişkin katılımcılarla yürütülmüş olmasıdır.

Meta-analizde öğretmeye hazırlanmanın ilköğretim ve ortaöğretim düzeyindeki etkisi yalnızca dört karşılaştırmayla değerlendirilebilmiştir.

Bu alt grupta ortalama etki g = 0,04 bulunmuş ve sıfırdan istatistiksel olarak anlamlı düzeyde farklılaşmamıştır.

Bu, öğrencilerin birbirlerine konuları anlatmasının hiçbir zaman yararlı olmadığı anlamına gelmez.

Ancak yetişkin örneklemlerinde bulunan ortalama yararın bütün okul çağındaki öğrencilere aynı düzeyde genellenemeyeceğini göstermektedir.

Günlük çalışmada nasıl kullanılabilir?

Bir konuyu öğrendikten sonra arkadaşınıza açıklıyormuş gibi temel bilgileri sıralayabilirsiniz.

Ardından şu soruları yanıtlamaya çalışın:

“Bu kavramı nasıl açıklayabilirim?”

“Hangi örnek konuyu daha anlaşılır hâle getirir?”

“Arkadaşım nedenini sorsa nasıl cevap veririm?”

“Açıklamamda hangi bilgileri kontrol etmeliyim?”

Bu çalışma, bilgilerinizi düzenlemenize yardımcı olabilir.

Ancak yalnızca akıcı ve kendinden emin biçimde konuşabilmek, açıklamanızın doğru olduğunu garanti etmez.

Özellikle zorlandığınız noktaları güvenilir kaynaklarla kontrol etmek önemlidir.

Otuz dakikalık örnek çalışma: Ezberden kavrayışa

Öğrenme sürecinizi düzenlemek amacıyla aşağıdaki örnek çalışmayı kullanabilirsiniz.

SüreÇalışmaAmaç
5 dakikaTemel kavram ve kuralları inceleyin.Bilgi temelini oluşturmak
6 dakikaKavramları kendi cümlelerinizle açıklayın.Bilgiyi anlamlandırmak
5 dakikaÖrnek ve karşı örnekleri karşılaştırın.Kavramsal ayrımları belirlemek
7 dakikaYardım almadan soru çözün.Bilgiyi kullanabilmek
4 dakikaYanlışlarınızı inceleyin.Eksik veya hatalı bilgileri düzeltmek
3 dakikaKaynağa bakmadan temel ilişkileri açıklayın.Öğrenme durumunu değerlendirmek

Bu süre dağılımı bilimsel olarak belirlenmiş ideal bir çalışma oranı değildir.

Konuya ilk kez başlayan öğrencinin açıklamalara ve çözümlü örneklere daha fazla zaman ayırması gerekebilir.

Konu hakkında yeterli bilgiye sahip öğrenci ise bağımsız problem çözme ve yeni durumlara aktarım üzerinde daha fazla çalışabilir.

Önemli olan süreleri mutlaka tamamlamak değil, öğrenme hedefinize uygun etkinlikleri gerçekleştirmektir.

Çalışmanın sonunda yalnızca “Otuz dakika çalıştım.” demek yerine şu sorulara da yanıt vermek yararlı olabilir:

“Hangi bilgiyi öğrendim?”

“Hangi ilişkiyi açıklayabiliyorum?”

“Hangi soruyu kendi başıma çözebildim?”

“Neyi yeniden çalışmam gerekiyor?”

Bu yaklaşım, çalışma süresini öğrenme sonuçlarından ayrı değerlendirmeyi sağlar.

Çalışma davranışı ile gerçek öğrenme arasındaki farkın daha geniş değerlendirmesi, Ders Çalışmak Neden Her Zaman Öğrenmek Değildir? başlıklı yazıda ele alınmaktadır.

Her bilgiyi derinlemesine açıklamak gerekir mi?

Hayır.

Her öğrenme hedefi aynı düzeyde kavramsal açıklama gerektirmez.

Örneğin İngilizcede apple sözcüğünün Türkçe karşılığının elma olduğunu öğrenmek için kapsamlı bir kavramsal çözümleme yapmanız gerekmez.

Benzer biçimde bir elementin sembolünü veya tarihsel bir olayın gerçekleştiği yılı öğrenmek, öncelikle doğru bilgi edinme ve hatırlama gerektirir.

Ancak kimyasal tepkimelerin nasıl gerçekleştiğini anlamak için yalnızca element sembollerini bilmek yeterli değildir.

Tarihsel bir olayın nedenlerini açıklamak için de yalnızca olayın tarihini hatırlamak yeterli olmaz.

Bu nedenle öğrenme hedefinin niteliği önemlidir.

Etkili öğrenme, her bilgiyi aynı yöntemle çalışmak değil; öğrenme hedefinin gerektirdiği yöntemi seçebilmektir.

Ayrıca konuya yeni başlayan öğrenciler için karmaşık açıklamalar oluşturmak zorlayıcı olabilir.

Sweller, van Merriënboer ve Paas'ın (2019) bilişsel yük kuramı üzerine çalışması, öğrencinin önceki bilgileri ile çalışma belleğinin sınırlılıklarının öğretim tasarımında dikkate alınması gerektiğini vurgulamaktadır.

Bu nedenle bazı durumlarda önce gerekli açıklamaları ve çözümlü örnekleri incelemek, daha sonra bağımsız uygulamaya geçmek uygun olabilir.

Aynı konuyu tekrar tekrar okumak yeterli mi?

Bir metni yeniden okumak bazı durumlarda daha önce fark edilmeyen ayrıntıları görmeye yardımcı olabilir.

Ancak metnin tanıdık gelmesi, onun bütün ilişkilerinin anlaşıldığını kanıtlamaz.

Örneğin öğrenci bir paragrafı birkaç kez okuduğunda cümlelerin yerini hatırlayabilir. Fakat paragrafın temel düşüncesini kendi sözcükleriyle açıklamakta zorlanabilir.

Bu nedenle yeniden okuma sonrasında bilgiyi açıklama, notlara bakmadan hatırlama veya uygun sorular çözme gibi etkinlikler değerlendirilebilir.

Bu konu, Bir Konuyu Okumak, O Konuyu Anlamak mıdır? başlıklı yazıda ayrıca incelenmektedir.

Öğretmenler ve veliler anlamlı öğrenmeyi nasıl destekleyebilir?

Öğrenciye yalnızca “Ezberleme, anlamaya çalış.” demek yeterli olmayabilir.

Çünkü öğrenci neyi nasıl anlaması gerektiğini her zaman bilemeyebilir.

Öğretmenler, hangi bilgi için hangi öğrenme etkinliğinin uygun olduğunu gösterebilir.

Örneğin matematik dersinde bir kuralın neden geçerli olduğunu açıklayabilir.

Biyolojide belirli süreçleri karşılaştırabilir.

Tarih dersinde olaylar arasındaki nedensel ilişkileri birlikte inceleyebilir.

Türkçe ve edebiyat derslerinde öğrenciden yorumunu metindeki kanıtlarla gerekçelendirmesini isteyebilir.

Öğretmenler nasıl soru sormalı?

Yalnızca bilgi hatırlamaya yönelik sorular kullanmak, öğrencinin öğrenmesini bütün yönleriyle değerlendirmeye yetmeyebilir.

Bu nedenle öğrenme hedefine uygun farklı sorular kullanılabilir.

Örneğin bir matematik dersinde:

“Sonuç kaçtır?”

sorusunun yanında:

“Bu yöntemi neden kullandın?”

“Başka hangi yöntemle çözebilirsin?”

“Bu kural hangi durumda geçerli değildir?”

soruları da yöneltilebilir.

Ancak her sorunun aynı derinlikte olması gerekmez.

Bazen temel bir bilginin hatırlanması, bazen uygulama yapılması, bazen de kavramsal açıklama oluşturulması öncelikli olabilir.

Veliler nasıl destek sağlayabilir?

Veliler çocuklarına yalnızca doğru cevap sayısını sormak yerine öğrenme sürecini anlamaya yönelik sorular yöneltebilir:

“Bu konunun en önemli bilgisi nedir?”

“Bana kendi cümlelerinle açıklayabilir misin?”

“Bu bilgi hangi durumda işe yarar?”

“Benzer bir örnek oluşturabilir misin?”

“Yanlış yaptığın soruda neyi yeniden öğrenmen gerekiyor?”

Bu soruların amacı öğrenciyi sürekli sınamak değildir.

Öğrencinin bilgi eksiklerini fark etmesini ve gerektiğinde uygun destek almasını kolaylaştırmaktır.

Ancak öğrencinin bir soruya hemen yanıt verememesi, konuyu hiç öğrenmediği anlamına gelmez.

Ön bilgi eksikliği, sorunun güçlüğü veya uygun olmayan anlatım biçimi de değerlendirilmelidir.

Öğrenci henüz öğrenmediği bir konuyu açıklayamıyorsa önce gerekli öğrenme desteğinin sağlanması gerekebilir.

Ezberlemek ile anlamak hakkında sık sorulan sorular

Ezberlemek kötü bir öğrenme yöntemi midir?

Hayır. Temel bilgileri doğru ve hızlı hatırlamak öğrenme için önemlidir. Ancak yalnızca mekanik tekrar yapmak, bütün konularda kavramsal anlamayı ve uygulama becerisini geliştirmeye yeterli olmayabilir.

Bir konuyu ezberlediğim hâlde neden soru çözemiyorum?

Bilgiyi hatırlıyor ancak hangi durumda ve nasıl kullanacağınızı yeterince bilmiyor olabilirsiniz. Ön bilgi eksiklikleri, problem çözme stratejileri veya yeni sorunun güçlüğü de etkili olabilir. Zorlandığınız basamağı belirlemek daha uygun çalışma seçmenize yardımcı olabilir.

Konuyu anladığımı nasıl anlarım?

Konuyu kendi cümlelerinizle açıklamayı, önemli ilişkileri gerekçelendirmeyi ve uygun yeni soruları yardımsız çözmeyi deneyebilirsiniz. Öğrendiklerinizi daha sonraki günlerde de değerlendirmek yararlı olur.

Anlamlı öğrenilen bilgiler unutulur mu?

Evet. Bir bilginin anlamlı biçimde öğrenilmiş olması, hiçbir zaman unutulmayacağı anlamına gelmez. Bilgilerin korunması için uygun aralıklarla hatırlama ve uygulama çalışmaları yapılabilir.

Çok soru çözmek anlamayı geliştirir mi?

Uygun sorularla yapılan uygulamalar öğrenmeyi destekleyebilir. Ancak aynı çözüm işlemlerini nedenini bilmeden sürekli tekrarlamak, kavramsal anlayışın gelişmesini garanti etmez. Soru çeşitliliği, geri bildirim ve hataların değerlendirilmesi de önemlidir.

Bir konuyu başkasına anlatmak yararlı mıdır?

Araştırmalar, öğretmeye hazırlanmanın ve başkasına açıklama yapmanın bazı öğrenme koşullarında olumlu etkileri olabileceğini göstermektedir. Ancak etki her yaş grubunda aynı değildir. Açıklamanın doğruluğu ve öğrenme hedefiyle ilişkisi önemlidir.

Ezberlemek ile anlamak arasında hangisi daha önemlidir?

Bu sorunun cevabı öğrenme hedefine göre değişir. Bazı görevler doğru hatırlamayı, bazıları kavramsal açıklamayı, bazıları ise ikisini birlikte gerektirir. Etkili öğrenmede bu süreçler birbirini destekleyebilir.

Ezber yapmadan öğrenmek mümkün mü?

Öğrenme, bilgilerin bellekte tutulmasını gerektirir. Bu nedenle hiçbir bilgiyi hatırlamadan kapsamlı öğrenmenin gerçekleşmesi beklenemez. Ancak bütün konuları anlamını düşünmeden, sözcüğü sözcüğüne ezberlemek zorunda değilsiniz. Hangi bilginin doğrudan hatırlanması, hangisinin açıklanması ve uygulanması gerektiğini ayırt etmek daha işlevseldir.

Formülü biliyorsam konuyu öğrenmiş sayılır mıyım?

Formülü hatırlamanız öğrenmenin bir yönüdür. Ancak formüldeki değişkenleri açıklayabilmeniz, formülün geçerli olduğu koşulları bilmeniz ve uygun problemlerde kullanabilmeniz daha kapsamlı bir öğrenme göstergesidir.

Öğrendiğim bilgiyi yeni sorularda kullanamıyorsam ne yapmalıyım?

Önce sorunun hangi bilgileri gerektirdiğini inceleyin. Temel bilginiz eksikse konuyu yeniden çalışın. Bilgiyi hatırlıyor ancak kullanamıyorsanız çözümlü örneklerden başlayarak farklı soru türleri üzerinde çalışabilir ve uygun geri bildirim alabilirsiniz.

Sonuç

Bir öğrencinin bir bilgiyi ezberlemesi, o bilginin öğrenme açısından değersiz olduğunu göstermez.

Bellek, öğrenmenin temel bileşenlerinden biridir.

Temel kavramların, sözcüklerin, kuralların ve işlemlerin hatırlanması daha karmaşık öğrenmeleri destekleyebilir.

Ancak bir bilgiyi hatırlamak, onu bütün yönleriyle anladığımız veya her durumda doğru kullanabileceğimiz anlamına gelmez.

Daha kapsamlı öğrenme için öğrencinin gerektiğinde bilgileri açıklaması, kavramlar arasında ilişki kurması, benzer durumları karşılaştırması ve öğrendiklerini yeni problemlerde kullanması önemlidir.

Bu süreçte kavramsal anlayış ile işlemsel beceri birbirini destekleyebilir.

Öğrenci bir işlemi uygularken kuralı daha iyi anlayabilir. Kuralın gerekçesini kavradığında ise onu yeni problemlerde daha uygun kullanabilir.

Bilimsel araştırmalar, geri getirme alıştırmalarının ve bilgileri açıklamaya yönelik etkinliklerin birçok koşulda öğrenmeyi destekleyebildiğini göstermektedir.

Ancak bu yöntemlerin hiçbiri bütün öğrenciler ve bütün konular için aynı derecede etkili değildir.

Öğrenmenin niteliği, öğrencinin ön bilgileri, kullanılan yöntem, çalışma koşulları ve değerlendirme biçimi sonuçları etkileyebilir.

Bu nedenle ders çalışırken kendinize yalnızca şu soruyu sormayın:

“Bu bilgiyi ezberledim mi?”

Bunun yanında şunları da değerlendirin:

“Bu bilgi ne anlama geliyor?”

“Bu kural neden geçerli?”

“Hangi bilgilerle ilişkili?”

“Hangi durumlarda kullanılabilir?”

“Hangi durumlarda kullanılamaz?”

“Bu bilgiyi yeni bir soruda kullanabilir miyim?”

Bu sorular, öğrenme durumunuzu daha kapsamlı değerlendirmenize yardımcı olabilir.

Ezberlemek ile anlamak arasında seçim yapmak zorunda değilsiniz. Önemli olan gerekli bilgileri doğru hatırlamak, anlamlarını kavramak ve öğrenme hedefinin gerektirdiği durumlarda kullanabilmektir.

Kaynakça

Chi, M. T. H., De Leeuw, N., Chiu, M.-H., & Lavancher, C. (1994). Eliciting self-explanations improves understanding. Cognitive Science, 18(3), 439–477. https://doi.org/10.1207/s15516709cog1803_3

Dunlosky, J., Rawson, K. A., Marsh, E. J., Nathan, M. J., & Willingham, D. T. (2013). Improving students' learning with effective learning techniques: Promising directions from cognitive and educational psychology. Psychological Science in the Public Interest, 14(1), 4–58. https://doi.org/10.1177/1529100612453266

Fiorella, L., & Mayer, R. E. (2016). Eight ways to promote generative learning. Educational Psychology Review, 28(4), 717–741. https://doi.org/10.1007/s10648-015-9348-9

Karpicke, J. D., & Blunt, J. R. (2011). Retrieval practice produces more learning than elaborative studying with concept mapping. Science, 331(6018), 772–775. https://doi.org/10.1126/science.1199327

Kobayashi, K. (2019). Learning by preparing-to-teach and teaching: A meta-analysis. Japanese Psychological Research, 61(3), 192–203. https://doi.org/10.1111/jpr.12221

Mayer, R. E. (2002). Rote versus meaningful learning. Theory Into Practice, 41(4), 226–232. https://doi.org/10.1207/s15430421tip4104_4

Mayrhofer, R., Kuhbandner, C., & Frischholz, K. (2023). Re-examining the testing effect as a learning strategy: The advantage of retrieval practice over concept mapping as a methodological artifact. Frontiers in Psychology, 14, Article 1258359. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2023.1258359

Pan, S. C., & Rickard, T. C. (2018). Transfer of test-enhanced learning: Meta-analytic review and synthesis. Psychological Bulletin, 144(7), 710–756. https://doi.org/10.1037/bul0000151

Rittle-Johnson, B., Siegler, R. S., & Alibali, M. W. (2001). Developing conceptual understanding and procedural skill in mathematics: An iterative process. Journal of Educational Psychology, 93(2), 346–362. https://doi.org/10.1037/0022-0663.93.2.346

Sweller, J., van Merriënboer, J. J. G., & Paas, F. (2019). Cognitive architecture and instructional design: 20 years later. Educational Psychology Review, 31, 261–292. https://doi.org/10.1007/s10648-019-09465-5

Araştırma ve Yayın Açıklaması

Bu içerik; bilişsel psikoloji, öğrenme psikolojisi ve eğitim bilimleri alanındaki bilimsel araştırmalardan yararlanılarak hazırlanmış kaynak temelli bir popüler bilim ve psikoeğitim yazısıdır.

Araştırma, kaynakların karşılaştırılması, bilimsel bulguların yorumlanması ve metnin editöryal düzenlenmesi süreçlerinde yapay zekâ desteğinden yararlanılmıştır. Seçilmiş araştırmaların yayın kayıtları, erişilebilen yöntemleri, örneklemleri, sonuçları ve sınırlılıkları değerlendirilmiştir.

Yazıda özellikle hatırlama, kavramsal anlama, işlemsel beceri ve öğrenmenin aktarımı birbirinden ayrılmıştır. İstatistiksel etki büyüklükleri başarı yüzdesi olarak sunulmamış; farklı yaş gruplarından elde edilen araştırma sonuçları bütün öğrencilere kesin biçimde genellenmemiştir.

Geri getirme alıştırmalarına ilişkin olumlu araştırma bulguları, bu yöntemle kavram haritası oluşturmayı karşılaştıran deneylerin yöntemsel sınırlılıklarını ele alan karşıt araştırmayla birlikte değerlendirilmiştir.

Yazıda sunulan yedi aşamalı çalışma düzeni, otuz dakikalık örnek süre dağılımı ve öğrenme değerlendirme soruları bilimsel ilkelerden hareketle oluşturulmuş editöryal önerilerdir. Bağımsız olarak etkililiği veya psikometrik geçerliği doğrulanmış standartlaştırılmış programlar ve ölçme araçları değildir.

Bu içerik özgün deneysel araştırma veya sistematik literatür taraması değildir. Bağımsız uzman hakem incelemesinden geçmemiştir.

Hazırlayan: Psikolojik Danışman Ahmet Usta

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder

Yazıya ilişkin sorularınızı, gerekçeli eleştirilerinizi ve düzeltme önerilerinizi paylaşabilirsiniz. Lütfen kendinize veya başkalarına ait sağlık, öğrenci, iletişim ve kimlik bilgilerini yazmayınız. Bu alan bireysel psikolojik değerlendirme veya acil yardım hizmeti değildir. Hakaret, tehdit, ayrımcılık, izinsiz kişisel bilgi ve yanıltıcı sağlık önerileri içeren yorumlar yayımlanmaz. Görüş ayrılığı tek başına yorum kaldırma gerekçesi değildir.

BILINGUA INSTITUTE İNGİLİZCE & FRANSIZCA

Yalnızca izlediğin değil, katıldığın bir ders. Öğretmeninle aynı anda yüz yüze iletişim kurduğun canlı çevrimiçi özel derslerde konuşmaya, anlamaya ve dili kullanmaya yer aç.

Canlı görüntülü dersBireysel öğrenme hedefleriAnlık geri bildirim

Önceden kaydedilmiş video değil; öğretmen ve öğrencinin eş zamanlı buluştuğu ders.

Eş zamanlı buluşmaBir öğretmen · Bir öğrenci
BILINGUA · CANLI DERS
EN
Let's talk!İngilizceyi duy,
anla ve konuş.
FR
On y va !Fransızcayı öğren,
kullan ve geliştir.
✓ Soru sor · Konuş · Geri bildirim al
CANLI ÖZEL DERSÖğrenmenin pasif izleyicisi değil, etkin katılımcısı ol.
TANITIM · YAZARIN KİTAPLARI

Kitap Tanıtımı

1 / 2 · Arafta

Ana sayfa Ana sayfaya dön Anasayfa