Bir öğrenci haftalık ders programını özenle hazırlar. Hangi gün, hangi derse çalışacağını belirler. Ancak masaya oturduğunda ilk soruya başlamakta zorlanır.
Başka bir öğrenci konuyu okurken her şeyi anladığını düşünür. İki gün sonra kitabı kapatıp aynı konuyu anlatmaya çalıştığında önemli bilgileri hatırlayamaz.
Üçüncü öğrenci ise evde rahatlıkla çözebildiği matematik sorularını sınavda yetiştiremez.
Bu öğrencilerin yaşadığı güçlükler dışarıdan benzer görünebilir.
Biri çalışmaya başlayamıyor, diğeri öğrendiklerini unutuyor, bir başkası sınavda beklediği başarıyı gösteremiyor.
Ancak aynı sonuç, aynı nedene işaret etmez.
Çalışmaya başlayamayan öğrencinin görevi nasıl planlayacağını bilmemesi mümkündür. Fakat görevle ilgili kaygıları, yorgunluğu veya uygun çalışma koşullarının bulunmaması da etkili olabilir.
Konuyu unuttuğunu söyleyen öğrenci, çalışma sırasında yalnızca açıklamaları tanımış olabilir. Ancak bilginin geri çağrılmasında yaşadığı geçici bir güçlük de söz konusu olabilir.
Sınavda soruları yetiştiremeyen öğrenci ise konuyu yeterince öğrenmemiş olabilir. Bunun yanında soruların güçlüğü, sınav süresi, gereğinden uzun kontrol işlemleri veya başka koşullar da performansını etkileyebilir.
Bu nedenle bir öğrencinin öğrenme sürecini değerlendirirken yalnızca:
“Kaç saat çalıştı?”
“Kaç soru çözdü?”
“Kaç yanlış yaptı?”
sorularını sormak yeterli değildir.
Daha açıklayıcı sorulara ihtiyaç vardır:
“Hangi görevde zorlandı?”
“Bu görev için hangi bilgilere sahipti?”
“Görevi hangi koşullarda gerçekleştirdi?”
“Öğrendiklerini daha sonra yeniden gösterebildi mi?”
Bu yazıda öğrenme psikolojisindeki araştırmalardan yararlanarak öğrencilerin yaşadığı güçlükleri öğrenci, görev, bağlam ve zaman olmak üzere dört açıdan ele alacağız.
Amaç, öğrencilere kesin etiketler koymak değil; gözlenen davranışı daha doğru açıklamak, olası nedenleri değerlendirmek ve uygun desteği belirlemektir.
Ders çalışmak, öğrenmek ve sınavda başarılı olmak aynı şey midir?
Hayır. Bu süreçler birbirleriyle ilişkili olsa da aynı anlama gelmez.
Ders çalışmak, okuma, not çıkarma, soru çözme, tekrar yapma veya bir öğretim etkinliğine katılma gibi davranışları kapsar.
Öğrenmek, bilgi ve becerilerde yaşantı ve uygulamayla ilişkili, görece kalıcı değişimlerin gerçekleşmesiyle ilgilidir. Öğrenmenin ne ölçüde gerçekleştiği; hatırlama, açıklama, uygulama ve başka öğrenme çıktıları üzerinden değerlendirilebilir.
Sınav performansı ise öğrencinin belirli bir zamanda, belirli sorular ve uygulama koşulları altında gösterebildiği başarıdır.
Örneğin bir öğrenci öğretmeninin çözdüğü matematik örneğini takip edebilir.
Ancak aynı türde yeni bir soruyu yardım almadan çözemeyebilir.
Bu durumda öğrencinin çözümü görmüş olmasıyla bağımsız problem çözme becerisi aynı değildir.
Başka bir öğrenci bir konuyu doğru öğrenmiş olabilir. Fakat belirli bir sınavdaki performansı, sınavın güçlüğünden veya uygulama koşullarından etkilenebilir.
Dolayısıyla tek bir sınavda düşük sonuç almak, öğrencinin konuyu hiç öğrenmediğini kesin olarak göstermez.
Bilimsel araştırmalar öğrenme ile performansı nasıl ayırıyor?
Soderstrom ve Bjork (2015), öğrenme ve performans arasındaki farkı ele aldıkları kapsamlı derlemede, öğrenme sırasında gözlenen başarının uzun süreli öğrenmeyi her zaman doğru yansıtmadığını açıklamaktadır.
Öğrencinin çalışma sırasında rahatlıkla verdiği bir yanıt, daha sonraki bir değerlendirmede aynı kolaylıkla hatırlanamayabilir.
Tersi de mümkündür.
Öğrenme sırasında zorlanmak, her zaman öğrenmenin gerçekleşmediği anlamına gelmez. Bazı çalışma koşulları kısa vadeli performansı zorlaştırırken daha sonraki öğrenme sonuçlarını destekleyebilir.
Ancak buradan öğrenciyi gereksiz yere zorlamanın yararlı olduğu sonucu çıkarılmamalıdır.
Zorluğun hangi bilgi veya beceriyle ilişkili olduğu ve öğrencinin gerekli desteğe sahip olup olmadığı önemlidir.
Bjork, Dunlosky ve Kornell (2013) ise öğrencilerin öğrenme düzeylerini değerlendirirken tanıdıklık ve işlem kolaylığı gibi ipuçlarına gereğinden fazla güvenebildiklerini açıklamaktadır.
Örneğin bir metni defalarca okuyan öğrenci, cümleleri kolayca tanıdığı için konuyu öğrendiğini düşünebilir.
Ancak metin kapatıldığında temel düşünceyi açıklamakta zorlanabilir.
Bu nedenle yalnızca:
“Konuyu anladın mı?”
sorusuna verilen yanıtla yetinmek uygun değildir.
Öğrencinin bilgiyi bağımsız biçimde açıklayabilmesi, uygun sorularda kullanabilmesi ve belirli bir süre sonra yeniden hatırlayabilmesi de değerlendirilebilir.
Ders çalışmanın gerçekleşmesiyle öğrenmenin gerçekleşmesi aynı değerlendirme değildir.
Öğrenme güçlüklerini anlamanın dört boyutu
Bir öğrencinin belirli bir konuda neden zorlandığını anlamak için dört inceleme alanından yararlanabiliriz:
| İnceleme alanı | Temel soru |
|---|---|
| Öğrenci | Hangi bilgi, beceri ve stratejilere sahip? |
| Görev | Tam olarak hangi işlem veya aşamada zorlanıyor? |
| Bağlam | Görevi hangi yardım ve çevre koşullarında gerçekleştiriyor? |
| Zaman | Başarı yalnızca çalışma sırasında mı görülüyor, daha sonra da korunuyor mu? |
Bu dört boyut, bu yazı için bilimsel araştırmalardan hareketle oluşturulmuş bütünleşik bir değerlendirme çerçevesidir.
Birbirinden tamamen bağımsız değişkenler veya bilimsel olarak doğrulanmış dört ayrı psikolojik özellik değildir.
Amaç, aynı öğrenme olayına farklı açılardan bakabilmektir.
1. Öğrenci: Hangi bilgi ve beceriler kullanılabiliyor?
Bir öğrencinin yeni bir konuyu öğrenirken sahip olduğu ön bilgiler önemlidir.
Örneğin fonksiyon grafikleriyle ilgili sorularda zorlanan öğrenciyi düşünelim.
Bu öğrenci koordinat sisteminde nokta göstermeyi biliyor mu?
Grafikte verilen bir x değerinin karşılığını okuyabiliyor mu?
Fonksiyon gösterimini anlıyor mu?
Tanım kümesi kavramını doğru kullanabiliyor mu?
Bu sorular, öğrencinin hangi ön bilgi veya becerilere ihtiyaç duyabileceğini belirlemeye yardımcı olur.
Ancak öğrencinin zorlanmasını doğrudan genel yetenek düzeyiyle açıklamak doğru değildir.
“Matematik yeteneği düşük.”
ifadesi, hangi öğretimsel desteğin gerektiğini yeterince açıklamaz.
Bunun yerine:
“Öğrenci, parçalı fonksiyon grafiğinde verilen x değerine karşılık gelen y değerini bağımsız olarak belirleyemiyor.”
ifadesi daha somut bir öğrenme görevini tanımlar.
Bilişsel yük kuramı, öğrenme görevinin gerektirdiği zihinsel işlemlerle öğrencinin önceki bilgileri arasındaki ilişkinin önemini vurgulamaktadır (Sweller ve ark., 2019).
Kalyuga'nın (2007) uzmanlığın tersine dönme etkisine ilişkin incelemesi de öğretim desteğinin yararının öğrencinin mevcut bilgi düzeyine göre değişebileceğini göstermektedir.
Örneğin yeni bir konu öğrenen öğrenci ayrıntılı açıklamalara ihtiyaç duyabilirken aynı konuyu iyi bilen öğrenci için bu açıklamalar gereksiz olabilir.
Bu nedenle öğrencinin öğrenmeye hangi bilgilerle başladığını belirlemek önemlidir.
Ön bilgi eksiklerinin nasıl değerlendirilebileceği, Öğrenci Bir Konuyu Öğrenmeye Nereden Başlamalı? Ön Bilginin Öğrenmeye Etkisi başlıklı yazıda ayrıntılı biçimde açıklanmaktadır.
Ancak öğrencinin ön bilgisi tek başına bütün öğrenme sürecini açıklamaz.
Çalışma sırasında kullandığı stratejiler, göreve ilişkin düşünceleri ve aldığı destek de değerlendirilmelidir.
2. Görev: Güçlük tam olarak nerede ortaya çıkıyor?
“Matematik yapamıyorum.”
ifadesi, öğrencinin yaşadığı güçlüğü anlamak için fazla geneldir.
Çünkü matematikte farklı bilgi ve beceriler gerektiren çok sayıda görev bulunmaktadır.
Bir öğrenci işlemleri doğru yapabiliyor ancak sözel problemi denkleme dönüştüremiyor olabilir.
Başka bir öğrenci problemi doğru anlamış ancak uygun işlemi seçememiş olabilir.
Üçüncü bir öğrenci ise doğru yöntemi kullanmış fakat hesaplama hatası yapmış olabilir.
Bu durumların tamamı yanlış sonuca yol açabilir.
Ancak gerekli destek aynı değildir.
Örneğin şu denklemi inceleyelim:
3(x − 2) = 2x + 5
Öğrenci işlemin ilk basamağında:
3x − 2 = 2x + 5
yazıyorsa çarpmanın dağılma özelliğini kullanmakta zorlanıyor olabilir.
Ancak parantezi doğru açıp eşitliğin iki tarafındaki işlemleri karıştırıyorsa başka bir becerinin değerlendirilmesi gerekir.
Bu nedenle yalnızca son yanıtın yanlış olması, hatanın nedenini kesin olarak göstermez.
Hangi işlemin yanlış yapıldığını belirlemek, neden yanlış yapıldığını araştırmanın başlangıcıdır.
Öğrenciye çözümünü açıklaması için fırsat verilebilir.
Hatanın benzer sorularda tekrar edip etmediği incelenebilir.
Gerektiğinde daha temel veya farklı biçimde hazırlanmış sorular kullanılabilir.
Böylece güçlüğün hangi aşamada ortaya çıktığı daha açık biçimde anlaşılabilir.
3. Bağlam: Öğrenme hangi koşullarda gerçekleşiyor?
Öğrenme yalnızca öğrencinin bireysel özelliklerinden etkilenmez.
Öğretim biçimi, çalışma ortamı, kullanılan kaynaklar, yardım miktarı, sınav koşulları ve sosyal çevre de önemlidir.
National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine tarafından yayımlanan How People Learn II (2018), öğrenmenin bireysel bilişsel süreçlerle birlikte sosyal ve kültürel bağlam içinde ele alınması gerektiğini vurgulamaktadır.
Örneğin bir öğrenci öğretmeninin yardımıyla matematik sorusunu doğru çözebiliyor olabilir.
Ancak aynı soruya benzeyen yeni bir problemi bağımsız çözmekte zorlanabilir.
Bu durumda iki farklı bilgi bulunmaktadır:
Öğrenci, öğretmen desteğiyle görevi gerçekleştirebilmektedir.
Ancak aynı beceriyi henüz yardım almadan kullanamayabilir.
Bu iki sonucu birbirinden ayırmak gerekir.
Benzer biçimde evde ders çalışırken sürekli bölünen bir öğrencinin performansıyla sessiz ve kesintisiz bir ortamda çalışan öğrencinin performansı aynı koşullarda ortaya çıkmamaktadır.
Fakat yalnızca çalışma ortamının farklı olması, başarı farkının kesin nedeninin ortam olduğunu kanıtlamaz.
Bu olasılığın değerlendirilmesi için karşılaştırılabilir görevler ve başka bilgiler gerekebilir.
Bağlamı incelemek, öğrenciyi çevresinden bağımsız değerlendirmememizi sağlar.
4. Zaman: Öğrenilen bilgi ne kadar korunuyor?
Bir öğrenci bir konuyu çalıştıktan hemen sonra soruları doğru yanıtlayabilir.
Ancak birkaç gün sonra aynı bilgileri hatırlamakta zorlanabilir.
Bu nedenle öğrenme yalnızca çalışma oturumunun hemen sonundaki performansla değerlendirilmemelidir.
Örneğin öğrenci pazartesi günü bir tarih konusunu öğrenmiş olsun.
Çalışmanın ardından temel olayları ve nedenlerini doğru biçimde açıklayabiliyor olabilir.
Perşembe günü ise kaynaklara bakmadan benzer açıklamaları oluşturmayı deneyebilir.
İki farklı zamandaki değerlendirme, bilginin korunmasına ilişkin ek bilgi sağlar.
Cepeda ve arkadaşlarının (2006) dağıtılmış çalışma araştırmalarını inceleyen meta-analizi ile Roediger ve Karpicke'nin (2006) geri getirme alıştırmalarına ilişkin deneyleri, zamana yayılmış öğrenme ve gecikmeli hatırlamanın önemine ilişkin kanıtlar sunmaktadır.
Ancak iki gün sonra bilgiyi hatırlamak, onun süresiz olarak korunacağını göstermez.
Ayrıca aynı soruyu ezberden tekrar etmekle farklı bir soruda ilgili bilgiyi kullanmak da aynı değildir.
Bu nedenle gerektiğinde hem gecikmeli hatırlama hem de yeni görevlerde uygulama değerlendirilmelidir.
Öğrenmenin niteliğini anlamak için öğrencinin ne yaptığı kadar, öğrendiğini ne zaman ve hangi koşullarda yeniden gösterebildiği de önemlidir.
Öğrenme güçlüğü ile öğrenme bozukluğu aynı şey midir?
Günlük dilde öğrenme güçlüğü ifadesi, bir öğrencinin belirli bir konuyu anlamakta veya uygulamakta zorlanmasını anlatmak için kullanılabilir.
Ancak bu durum, klinik ya da eğitsel değerlendirmelerde kullanılan özgül öğrenme bozukluğu veya özgül öğrenme güçlüğü kavramlarıyla otomatik olarak eşitlenmemelidir.
Örneğin kesirlerde işlem yapmayı yeterince öğrenmemiş bir öğrencinin matematik sorularında zorlanması, tek başına özgül öğrenme bozukluğu bulunduğunu göstermez.
Aynı biçimde düşük sınav puanı, dikkat sorunu veya ders çalışmayı erteleme davranışı da kendi başına klinik bir tanı değildir.
Bu yazıda öğrenme güçlüğü, öğrencinin belirli bir eğitimsel görevde yaşadığı gözlenebilir zorlanmayı ifade etmek için kullanılmaktadır.
Sürekli ve belirgin güçlükler söz konusu olduğunda öğrencinin önceki öğrenmeleri, öğretim fırsatları, gelişimsel özellikleri ve diğer koşulları ilgili uzmanlık alanları tarafından değerlendirilmelidir.
Bir öğrencinin neden zorlandığını nasıl belirleyebiliriz?
Bir öğrencinin bir görevde başarısız olduğunu gözlemlemek, başarısızlığın nedenini kesin olarak belirlediğimiz anlamına gelmez.
Bu ayrım, öğrenme güçlüklerinin değerlendirilmesinde temel önemdedir.
Örneğin şu ifadeyi düşünelim:
“Öğrenci sınavda son beş soruya yanıt veremedi.”
Bu, sınav kâğıdıyla desteklenebilecek bir gözlemdir.
Ancak:
“Öğrenci dikkat eksikliği nedeniyle soruları yetiştiremedi.”
ifadesi, ek değerlendirme gerektiren nedensel bir yorumdur.
Soruların güçlüğü, süre yönetimi, önceki sorularda fazla zaman harcanması veya başka koşullar da etkili olabilir.
Bu nedenle gözlem ile yorumu birbirinden ayırmak gerekir.
Gözlemden uygun desteğe: Altı karar adımı
Aşağıdaki altı adım, öğretim tasarımı, geri bildirim ve öz düzenlemeli öğrenme alanındaki bilimsel ilkelerden hareketle hazırlanmış pratik bir değerlendirme düzenidir.
Bağımsız olarak etkililiği kanıtlanmış standartlaştırılmış bir tanı veya müdahale protokolü değildir.
1. Öğrencinin zorlandığı görevi tanımlayın
Öncelikle genel bir yakınma yerine gözlenebilir öğrenme görevini belirleyin.
“Fen dersinde başarısız.”
yerine:
“Basınç probleminde kuvvet ile yüzey alanı arasındaki ilişkiyi doğru kuramıyor.”
biçiminde daha belirgin bir açıklama kullanılabilir.
Bu ifade, sonraki değerlendirmeyi hangi bilgi veya beceriye yönlendireceğimizi gösterir.
2. Gözlemlenen davranışla yorumu ayırın
Öğrencinin gerçekten ne yaptığını belirleyin.
Örneğin:
“Soruya dört dakika ayırdı ve yönergenin ikinci koşulunu okumadı.”
ifadesi gözleme dayanabilir.
Buna karşılık:
“Dikkatsiz olduğu için soruyu çözemedi.”
ifadesi olası açıklamalardan yalnızca biridir.
Öğrencinin davranışından doğrudan psikolojik özellik veya tanı çıkarılmamalıdır.
3. Olası açıklamaları karşılaştırın
Gözlenen güçlüğün birden fazla açıklaması bulunabilir.
Örneğin öğrenci soruyu yanlış çözdüyse şu olasılıklar incelenebilir:
Temel kavramı bilmiyor olabilir.
Sorunun yönergesini yanlış anlamış olabilir.
Doğru bilgiyi hatırlamakta zorlanmış olabilir.
Uygun yöntemi seçememiş olabilir.
Süre baskısı veya başka koşullar performansını etkilemiş olabilir.
Bu olasılıkların tamamını aynı anda kesin olarak değerlendirmek gerekmeyebilir.
Önemli olan, eldeki bilgilerle ilişkili makul açıklamaları ayırabilmektir.
4. Öncelikle değiştirilebilecek koşulu belirleyin
Değerlendirmede öğrencinin hangi konuda desteğe ihtiyaç duyduğu daha açık hâle geldiyse uygun çalışma seçilebilir.
Örneğin öğrenci parantez açamıyorsa öncelikle bu beceriye yönelik çalışma yapılabilir.
İşlemleri doğru gerçekleştiriyor ancak sözel problemi denkleme dönüştüremiyorsa sözel ifadeyle matematiksel gösterim arasındaki ilişki üzerinde durulabilir.
Benzer şekilde bilgiyi doğru kullanabildiği hâlde süreyi gereksiz kontrollerle tüketiyorsa kontrol stratejisinin incelenmesi uygun olabilir.
Amaç, öğrenciye mümkün olduğunca çok öneri vermek değildir.
Gözlenen güçlükle ilişkili ve uygulanabilir bir destek seçmektir.
5. Beklenen sonucu açıkça belirleyin
Destek sağlanmadan önce neyin değişmesinin beklendiği tanımlanmalıdır.
Örneğin:
“Öğrenci matematikte daha iyi olsun.”
ifadesi oldukça geneldir.
Buna karşılık:
“Öğrenci, verilen üç yeni denklemde parantezleri doğru açarak çözümünü bağımsız tamamlayabilsin.”
ifadesi daha değerlendirilebilir bir hedeftir.
Hattie ve Timperley (2007), geri bildirimin öğrenmeyi desteklemesinde hedefin ve bir sonraki adımın açık olmasının önemini tartışmaktadır.
Wisniewski, Zierer ve Hattie'nin (2020) meta-analizi de geri bildirimin etkisinin niteliğe ve koşullara göre değiştiğini göstermektedir.
Bu nedenle öğrencinin yalnızca yanlış yaptığını bilmesi yeterli olmayabilir.
Neyi değiştirmesi gerektiğini anlaması da önemlidir.
6. Yeni bir görevle yeniden değerlendirin
Destek sağlandıktan sonra öğrencinin aynı çözümü ezberden tekrar etmesiyle yetinilmemelidir.
Benzer güçlükte yeni bir görev kullanılabilir.
Örneğin öğrenci ilk değerlendirmede parantez açma hataları yapıyorsa öğretim sonrasında yeni ifadeleri bağımsız olarak düzenleyip düzenleyemediği incelenebilir.
Gerektiğinde birkaç gün sonraki performans da değerlendirilebilir.
Ancak aynı düzeyde olmayan iki görevdeki puan farkı doğrudan öğrenme gelişimi olarak yorumlanmamalıdır.
İlerleme görülmüyorsa öğrencinin kalıcı bir yetersizliğe sahip olduğu sonucuna varılmamalıdır.
Başlangıçtaki açıklama, seçilen destek ve öğrenme koşulları yeniden değerlendirilmelidir.
Aynı sayıda yanlış yapan iki öğrencinin sorunu aynı mıdır?
Her zaman değil.
Aşağıdaki iki örnek, aynı sınav sonucunun farklı öğrenme veya performans koşullarıyla ilişkili olabileceğini göstermek amacıyla hazırlanmıştır.
Örnekler kurgusaldır; gerçek öğrenci verisi değildir.
Birinci öğrenci: Ön bilgi eksikliği olasılığı
Lise öğrencisi Deniz, TYT matematik denemesinde problem sorularının bir bölümünü yanlış yanıtlıyor.
Süre sınırı kaldırıldığında da benzer soruları çözmekte zorlanıyor.
Çözüm basamakları incelendiğinde kesirli işlemlerde ve eşitsizliklerle ilgili temel uygulamalarda tekrar eden hatalar yaptığı görülüyor.
Bu öğrenciye yalnızca:
“Daha hızlı çöz.”
demek uygun bir ilk müdahale olmayabilir.
Öncelikle gerekli ön koşul becerileri değerlendirilebilir.
Eksik bilgiler üzerinde çalışıldıktan sonra Deniz'in yeni soruları yardım almadan çözüp çözemediği incelenebilir.
İkinci öğrenci: Süreyi kullanma güçlüğü olasılığı
Lise öğrencisi Ege de aynı sayıda yanlış yapıyor.
Ancak Ege benzer problemleri süre sınırı olmadığında doğru çözebiliyor.
Deneme sırasında bazı soruların işlemlerini tekrar tekrar kontrol ediyor. Bu nedenle son sorulara yeterli zaman bırakamıyor.
Bu durumda öğrencinin bütün problem konularını yeniden öğrenmesi gerektiği sonucuna hemen varılmamalıdır.
Kontrol işlemleri, soru başına ayrılan süre ve doğruluk arasındaki ilişki incelenebilir.
Gerekirse zaman yönetimiyle ilgili uygun uygulamalar yapılabilir.
Ancak süre baskısının tek neden olduğu da varsayılmamalıdır.
Soru güçlüğü, sınav kaygısı, yorgunluk ve diğer koşullar ayrıca değerlendirilebilir.
İki öğrenci için aynı gelişim göstergesi kullanılabilir mi?
Deniz için temel işlem becerilerindeki gelişme ve yeni soruları bağımsız çözebilme durumu izlenebilir.
Ege içinse doğruluk korunurken süre kullanımının nasıl değiştiği incelenebilir.
Her iki öğrenci de matematik denemesinde aynı sayıda yanlış yapmış olabilir.
Fakat bu sonuç, aynı öğrenme ihtiyacına sahip olduklarını göstermez.
Bu nedenle deneme sonuçlarının değerlendirilmesinde yalnızca toplam yanlış sayısı değil, yanlışların türleri ve ortaya çıktıkları koşullar da önemlidir.
Sınav sırasında hız, doğruluk ve strateji seçiminin nasıl birlikte ele alınabileceği, İnsana Bakınca'nın Sınavlarda Hız, Doğruluk ve Strateji: Problem Çözme Rehberi başlıklı yazısının özel konusudur.
Eşit yanlış sayısı, eşit öğrenme güçlüğü veya eşit destek gereksinimi anlamına gelmez.
Öğrenme sorunlarını değerlendirirken hangi kanıtları kullanmalıyız?
Tek bir ölçüm, öğrencinin bütün öğrenme sürecini açıklayamaz.
Bu nedenle farklı bilgi kaynakları değerlendirilebilir.
Öğrencinin kendi açıklamaları
Öğrencinin hangi görevde zorlandığını düşündüğünü, hangi duyguları yaşadığını ve öğrenmesine ne kadar güvendiğini anlamaya yardımcı olur.
Ancak öğrencinin kendi değerlendirmesi, gerçek öğrenme düzeyini her zaman tam olarak yansıtmayabilir.
Koriat'ın (1997) üstbilişsel izleme yaklaşımı, kişinin öğrenmesine ilişkin yargılarının kullandığı ipuçlarından etkilenebileceğini açıklamaktadır.
Örneğin:
“Bu konuyu çok iyi biliyorum.”
ifadesi yararlı bir öz değerlendirmedir.
Ancak bu ifadenin bağımsız görevlerdeki performansla karşılaştırılması gerekebilir.
Bağımsız öğrenme görevleri
Öğrencinin bir soruyu nasıl çözdüğünü veya kavramı nasıl açıkladığını gösterir.
Örneğin öğrencinin soruyu öğretmen yardımı olmadan çözmesi, destekli çözümden farklı bir bilgi sağlar.
Ancak tek bir sorudan öğrencinin bütün derslerdeki genel öğrenme kapasitesi hakkında kesin sonuç çıkarılamaz.
Çözüm süreci ve hata türleri
Yalnızca doğru veya yanlış sayısının değil, çözüme nasıl ulaşıldığının incelenmesini sağlar.
Örneğin yanlış sonucun bilgi eksikliğinden mi, işlem hatasından mı, yoksa uygun olmayan yöntem seçiminden mi kaynaklanmış olabileceği araştırılabilir.
Ancak tek bir hata türü de kesin nedensel açıklama olarak değerlendirilmemelidir.
Gecikmeli değerlendirme
Öğrenilen bilgilerin zaman geçtikten sonra ne ölçüde korunabildiğini anlamaya yardımcı olur.
Öğrencinin birkaç gün sonra temel bilgileri açıklaması veya yeni soruları çözmesi bu amaçla kullanılabilir.
Ancak kullanılan görevlerin önceki değerlendirmelerle karşılaştırılabilir olması önemlidir.
Sınav ve deneme çözümlemesi
Hata türleri, süre dağılımı, boş bırakılan sorular ve soru türlerine göre performans hakkında bilgi verebilir.
Ancak deneme puanından doğrudan öğrencinin psikolojik durumuna ilişkin tanı çıkarılamaz.
Farklı denemelerin güçlükleri de aynı olmayabilir.
Bu nedenle yalnızca ham net sayısındaki artış veya azalışa dayanarak kesin bir gelişim ya da gerileme kararı verilmemelidir.
En uygun değerlendirme, tek bir veri kaynağını kesin doğru kabul etmek yerine farklı bilgilerin birbirini nasıl desteklediğini ve nerede farklılaştığını incelemektir.
Kaygı, motivasyon ve dikkat öğrenmeyi nasıl etkileyebilir?
Bir öğrenci çalışmayı ertelediğinde bunu doğrudan motivasyon eksikliğiyle açıklamak doğru değildir.
Benzer şekilde sınavda beklediği performansı gösteremeyen öğrenciye hemen sınav kaygısı, sık hata yapan öğrenciye ise dikkat eksikliği atfetmek uygun değildir.
Bunlar değerlendirmeye alınabilecek olasılıklardır.
Ancak yalnızca gözlenen davranıştan hareketle kesinleştirilemezler.
Akademik duyguların rolü
Pekrun'un (2024) kontrol–değer kuramı, bireyin bir öğrenme etkinliğini ne ölçüde kontrol edebildiğini düşündüğü ve etkinliğe nasıl bir değer verdiğinin akademik duygularla ilişkisini açıklamaktadır.
Örneğin öğrenci bir konuyu çok önemli görebilir ancak başarı gösterebileceğine inanmakta zorlanabilir.
Başka bir öğrenci görevi kolay bulduğu hâlde kendisi için anlamlı görmeyebilir.
Bu iki durumda ortaya çıkan duygular ve çalışma davranışları farklı olabilir.
Ancak yalnızca öğrencinin davranışına bakılarak hangi duygunun veya düşüncenin etkili olduğu kesin olarak belirlenemez.
Motivasyonun rolü
Ryan ve Deci (2020), motivasyonu öz belirleme kuramı çerçevesinde ele alarak özerklik, yeterlik ve ilişkilenme gereksinimlerinin önemini açıklamaktadır.
Howard ve arkadaşlarının (2021) meta-analizi de farklı motivasyon biçimlerinin akademik ve psikolojik çıktılarla farklı ilişkiler gösterebildiğini ortaya koymaktadır.
Dolayısıyla motivasyonu tek bir düzeyde ele almak yeterli değildir.
Öğrenci görevi neden yapmak istiyor?
Görevi kendisi için anlamlı buluyor mu?
Yapabileceğine ilişkin algısı nasıl?
Bu sorular değerlendirmeyi destekleyebilir.
Ancak motivasyona ilişkin açıklamalar, öğrencinin ön bilgi eksiklerini veya çevresel koşullarını görmezden gelmek için kullanılmamalıdır.
Dikkat ve çalışma koşulları
Öğrencinin dikkati, çalıştığı görevin niteliğinden ve içinde bulunduğu koşullardan etkilenebilir.
Örneğin yeterince uyumamış bir öğrencinin karmaşık bir problemde zorlanması mümkündür.
Benzer biçimde sürekli bölünen çalışma ortamı, bazı öğrenme görevlerinin gerçekleştirilmesini güçleştirebilir.
Ancak sık dikkat dağılması, tek başına belirli bir klinik bozukluğun kanıtı değildir.
Dikkati sürdürme güçlüğünün farklı açıklamaları, Dikkat Dağınıklığı Neden Olur? Dikkati Yönetme Yolları başlıklı yazıda ayrıntılı biçimde ele alınmaktadır.
Sınavla ilişkili kaygı ve mükemmeliyetçilik yaşantıları için de Sınav Kaygısı ve Mükemmeliyetçilik: Akademik Duyguları Yönetmek başlıklı içeriğe başvurulabilir.
Bu açıklamaların ortak noktası, öğrenciyi tek bir davranışa dayanarak etiketlemek yerine olası etkenleri birlikte değerlendirmektir.
Öğrenmeyi düzenlemek neden yalnızca program hazırlamak değildir?
Bir öğrenci ayrıntılı bir çalışma programı hazırlayabilir.
Hangi gün kaç saat çalışacağını belirleyebilir.
Ancak programı düzenli uygulamak, tek başına öğrenmenin gerçekleştiğini kanıtlamaz.
Örneğin öğrenci çalışma süresinin tamamını zaten bildiği açıklamaları yeniden okumaya ayırıyor olabilir.
Başka bir öğrenci daha kısa bir çalışmada temel bilgi eksiğini belirleyebilir, uygun bir örnek inceleyebilir ve ardından yeni bir soruyu bağımsız çözebilir.
Bu karşılaştırma, daha kısa çalışmanın her zaman daha iyi olduğu anlamına gelmez.
Önemli olan çalışmanın süresiyle birlikte hedefi, kullanılan yöntemi ve elde edilen öğrenme sonucunu değerlendirmektir.
Panadero (2017), öz düzenlemeli öğrenme modellerini karşılaştırdığı derlemede öğrenmenin planlama, izleme ve değerlendirme süreçleriyle ilişkisini açıklamaktadır.
Education Endowment Foundation'ın (2025) güncellenen rehberi de üstbilişsel ve öz düzenlemeli öğrenme stratejilerinin dersin gerçek içeriğiyle ilişkilendirilerek öğretilmesini önermektedir.
Dolayısıyla öğrencinin çalışma programı değişmez bir zaman çizelgesi olarak düşünülmemelidir.
Öğrencinin hangi konuyu öğrendiğine, hangi görevde zorlandığına ve sonraki çalışmada hangi beceriye ihtiyaç duyduğuna göre yeniden düzenlenebilir.
Bu yaklaşımın günlük çalışma oturumlarına nasıl aktarılabileceği, Etkili Ders Çalışma: Bir Konu Nasıl Öğrenilir? başlıklı uygulama rehberinde açıklanmaktadır.
Öğretmen, psikolojik danışman, veli ve öğrenci ne yapabilir?
Öğrenme güçlüklerinin bütünleşik biçimde değerlendirilmesi, herkesin aynı görevi üstlenmesi anlamına gelmez.
Öğrencinin desteklenmesinde farklı kişilerin katkıları birbirini tamamlayabilir.
Öğretmenin katkısı
Öğretmen, öğrencinin zorlandığı kazanımı ve öğrenme görevini belirleyebilir.
Gerekli ön bilgileri, kavramsal açıklamaları ve çözüm basamaklarını değerlendirebilir.
Öğrencinin yalnızca doğru veya yanlış yanıtlarına değil, bu yanıtlara nasıl ulaştığına da bakabilir.
Elde edilen bilgilere göre öğretimsel desteği değiştirebilir.
Örneğin öğrenci bir işlemde zorlanıyorsa çözümlü örnek kullanabilir; temel işlemleri biliyor ancak problem türünü ayırt edemiyorsa karşılaştırmalı uygulamalar yapabilir.
Psikolojik danışmanın katkısı
Psikolojik danışman; öğrencinin akademik öz değerlendirmesi, çalışma davranışları, kaçınma eğilimleri, sınav kaygısı yaşantısı, yardım arama davranışı ve öğrenmeye ilişkin duygusal süreçleri gibi psikoeğitsel alanları mesleki yetkinlik sınırları içinde ele alabilir.
Öğrencinin yaşadığı güçlüğü yalnızca psikolojik nedenlerle açıklamamak önemlidir.
Örneğin ders çalışmaya başlamayan öğrencinin zorlandığı konuyu yeterince öğrenmemiş olması da mümkündür.
Bu nedenle öğretimsel gereksinimlerle psikoeğitsel gereksinimler ayırt edilmeli ve gerektiğinde ilgili meslek elemanlarıyla iş birliği yapılmalıdır.
Psikolojik danışma hizmeti, öğretmenin konu öğretiminin veya gerekli sağlık değerlendirmelerinin yerine geçmez.
Velinin katkısı
Veli, öğrencinin çalışma koşullarını ve günlük sorumluluklarını değerlendirebilir.
Öğrenciye yalnızca daha fazla çalışmasını söylemek yerine hangi görevde zorlandığını anlamaya çalışabilir.
Örneğin:
“Hangi soruyu çözmekte zorlandın?”
“Bu soruyu çözmek için hangi bilgiyi kullanman gerekiyor?”
“Öğretmeninden hangi konuda yardım isteyebilirsin?”
gibi sorular yöneltebilir.
Amaç öğrencinin yerine soruları çözmek değil, uygun desteğe ulaşmasını kolaylaştırmaktır.
Öğrencinin katkısı
Öğrenci kendi öğrenme sürecine ilişkin gözlemlerini daha somut hâle getirebilir.
Örneğin:
“Matematiğim kötü.”
demek yerine:
“Cebirsel işlemleri yapabiliyorum ancak sözel problemde hangi denklemi kuracağımı belirlemekte zorlanıyorum.”
diyebilir.
Bu açıklama, öğrencinin hangi desteğe ihtiyaç duyduğunu daha doğru ifade etmesini sağlayabilir.
Ancak öğrencinin kendi açıklaması tek başına kesin değerlendirme olarak kabul edilmemelidir.
Gerektiğinde gerçek görevlerdeki performansı ve öğretmen gözlemleriyle birlikte incelenmelidir.
Öğrenme güçlüklerini anlamak için kısa değerlendirme rehberi
Bir öğrenci belirli bir konuda zorlandığında aşağıdaki sorular kullanılabilir.
Öğrenciyle ilgili sorular
Bu görev için gerekli temel bilgilere sahip mi?
Daha önce öğrendiği bilgileri doğru kullanabiliyor mu?
Zorlandığı noktayı kendi sözleriyle açıklayabiliyor mu?
Görevle ilgili sorular
Hangi soruda veya işlem basamağında zorlanıyor?
Soruyu doğru anlıyor mu?
Uygun çözüm yöntemini seçebiliyor mu?
Hataları benzer görevlerde tekrarlanıyor mu?
Bağlamla ilgili sorular
Görevi yardım alarak mı, bağımsız mı gerçekleştiriyor?
Çalışma ve sınav koşulları nasıl?
Dikkat dağıtıcı etkenler veya başka güçlükler bulunuyor mu?
Zamanla ilgili sorular
Öğrendiği bilgiyi çalışma sırasında açıklayabiliyor mu?
Birkaç gün sonra yeniden hatırlayabiliyor mu?
Bilgiyi yeni bir soruda kullanabiliyor mu?
Sonraki adımla ilgili sorular
En önemli öğrenme gereksinimi hangisi?
Hangi destek uygulanabilir?
Desteğin yararlı olup olmadığını hangi görevle değerlendirebiliriz?
Bu sorular, öğrenci hakkında kesin bir tanıya ulaşmak için hazırlanmış değildir.
Öğrenme olayını daha açık tanımlamak ve uygun eğitimsel desteği belirlemek amacıyla kullanılabilir.
Bu rehberin psikometrik geçerliği, güvenirliği ve standart puanlama özellikleri araştırılmamıştır. Dolayısıyla öğrencilerin birbirleriyle karşılaştırılacağı standartlaştırılmış bir ölçek veya tanı aracı olarak kullanılmamalıdır.
Sık sorulan sorular
Öğrenci çok çalıştığı hâlde neden öğrendiklerini unutabilir?
Çalışmada kullanılan yöntem, ön bilgi, tekrarların zamanlaması ve öğrenme sırasında yapılan işlemler etkili olabilir. Metni yeniden okurken tanıdık bulmak, bilgiyi daha sonra kaynağa bakmadan hatırlayabileceğini garanti etmez. Gecikmeli ve bağımsız değerlendirmeler yararlı olabilir.
Deneme sınavındaki düşük net, öğrencinin öğrenme güçlüğü olduğunu kanıtlar mı?
Hayır. Deneme puanı belirli bir sınav koşulundaki performansı gösterir. Soruların güçlüğü, konu dağılımı, süre kullanımı ve hata türleri ayrıca incelenmelidir. Tek bir düşük puan klinik veya eğitsel tanı kanıtı değildir.
Öğrenci konuyu biliyor ancak sınavda yapamıyorsa ne yapılmalıdır?
Öncelikle “Konuyu biliyor.” yargısının hangi kanıta dayandığı değerlendirilmelidir. Öğrenci konuyu bağımsız açıklayabiliyor ve yeni sorularda kullanabiliyorsa sınav süresi, soru özellikleri ve diğer koşullar ayrıca incelenebilir. Ancak bu durum doğrudan sınav kaygısı tanısı anlamına gelmez.
Çok sayıda yanlış yapmak öğrencinin yeterince çalışmadığını mı gösterir?
Her zaman değil. Yanlışlar ön bilgi eksikliği, yanlış kavrayış, yöntem seçimi, işlem hatası veya sorunun anlaşılmamasıyla ilişkili olabilir. Öğrencinin ne kadar çalıştığı kadar hangi görevlerde ve nasıl zorlandığı da önemlidir.
Her öğrenci için aynı çalışma yöntemi kullanılabilir mi?
Bütün öğrenciler ve öğrenme görevleri için tek bir yöntemin aynı biçimde uygun olduğu söylenemez. Öğrencinin ön bilgisi, görevin özellikleri ve hedeflenen öğrenme çıktısı dikkate alınmalıdır.
Öğrencinin çalışma süresini artırmak başarıyı kesin olarak yükseltir mi?
Hayır. Çalışma süresinin artması etkili öğrenme etkinliklerinin de arttığı anlamına gelmez. Süreyle birlikte kullanılan yöntem, görevin uygunluğu ve öğrenme sonuçları değerlendirilmelidir.
Bir öğrenci çalışmaya başlamıyorsa motivasyonu mu düşüktür?
Bu olasılıklardan yalnızca biridir. Görevin güçlüğü, belirsizliği, ön bilgi eksikliği, duygusal yaşantılar, yorgunluk veya çalışma koşulları da değerlendirilmelidir. Başlama güçlüğü tek başına motivasyon düzeyini kesin olarak belirlemez.
Öğrencinin öğrenmesinin geliştiğini nasıl anlayabiliriz?
Başlangıçtaki performansıyla sonraki performansı karşılaştırılabilir. Öğrencinin hangi bilgileri bağımsız açıklayabildiği, hangi hata türlerini azalttığı ve yeni görevlerde ne yapabildiği incelenebilir. Gerekli olduğunda gecikmeli değerlendirme de kullanılabilir.
Öğrencinin kendi öğrenmesine ilişkin düşüncesi güvenilir midir?
Öğrencinin öz değerlendirmesi önemli bir bilgi kaynağıdır ancak tek başına yeterli olmayabilir. Kişi bir konuyu öğrendiğini düşündüğü hâlde bağımsız sorularda zorlanabilir. Bu nedenle öz değerlendirme, uygun öğrenme görevleriyle birlikte ele alınabilir.
Öğrenme güçlüğü yaşayan öğrenci için ne zaman uzman desteği gerekir?
Güçlükler sürekli, belirgin ve öğrencinin eğitim yaşamını önemli ölçüde etkiliyorsa daha kapsamlı değerlendirme gerekebilir. Öğretimsel desteklere verilen yanıt, gelişimsel bilgiler ve diğer koşullar dikkate alınarak ilgili uzmanlık alanlarına yönlendirme yapılabilir. Klinik veya eğitsel tanı yalnızca bu yazıdaki sorularla belirlenemez.
Sonuç
Bir öğrencinin öğrenme sürecini anlamak için yalnızca kaç saat ders çalıştığına, kaç soru çözdüğüne veya kaç yanlış yaptığına bakmak yeterli değildir.
Bu bilgiler önemlidir. Ancak öğrenmenin bütün yönlerini açıklamaz.
Aynı sayıda yanlış yapan iki öğrenci, farklı nedenlerle zorlanıyor olabilir.
Bir öğrenci konuyu bilmediği için soruyu çözemeyebilir.
Başka bir öğrenci gerekli bilgileri bildiği hâlde uygun yöntemi seçemeyebilir.
Bir diğeri soruyu doğru çözebilecek durumda olmasına rağmen sınav süresini kullanmakta güçlük yaşayabilir.
Bu nedenle öğrencinin yaşadığı sorunu anlamak için dört soruya birlikte yanıt aramak yararlı olabilir:
Öğrenci: Hangi bilgi ve becerilere sahip?
Görev: Tam olarak nerede zorlanıyor?
Bağlam: Hangi yardım ve çevre koşullarında çalışıyor?
Zaman: Öğrendiklerini daha sonra da hatırlayabiliyor ve kullanabiliyor mu?
Bu sorular, tek bir davranıştan kesin neden çıkarmak yerine farklı olasılıkları değerlendirmeye yardımcı olur.
Öğrencinin güçlüğü daha açık tanımlandığında uygun öğretimsel veya psikoeğitsel destek belirlenebilir.
Ancak seçilen desteğin yararlı olduğu yalnızca uygulanmış olmasından anlaşılmaz.
Öğrencinin sonraki görevlerde neyi farklı yapabildiği de değerlendirilmelidir.
Bu nedenle öğrenmeye ilişkin en önemli değişim, öğrencinin daha fazla çalışması kadar daha önce yapamadığı hangi görevi artık bağımsız, doğru ve uygun koşullarda gerçekleştirebildiğidir.
Öğrencinin öğrenmesini geliştirmek için tek bir açıklamaya veya tek bir çalışma yöntemine bağlı kalmak gerekmez.
Gerekli olan, gözlenen güçlüğün hangi koşullarda ortaya çıktığını anlamak, uygun desteği seçmek ve sonucu yeniden değerlendirmektir.
Öğrenmeyi geliştirmek yalnızca daha çok çalışmayı değil; neyin, nasıl, hangi koşullarda ve ne ölçüde öğrenildiğini anlamayı gerektirir.
Kaynakça
Agarwal, P. K., Nunes, L. D., & Blunt, J. R. (2021). Retrieval practice consistently benefits student learning: A systematic review of applied research in schools and classrooms. Educational Psychology Review, 33, 1409–1453. https://doi.org/10.1007/s10648-021-09595-9
Bjork, R. A., Dunlosky, J., & Kornell, N. (2013). Self-regulated learning: Beliefs, techniques, and illusions. Annual Review of Psychology, 64, 417–444. https://doi.org/10.1146/annurev-psych-113011-143823
Cepeda, N. J., Pashler, H., Vul, E., Wixted, J. T., & Rohrer, D. (2006). Distributed practice in verbal recall tasks: A review and quantitative synthesis. Psychological Bulletin, 132(3), 354–380. https://doi.org/10.1037/0033-2909.132.3.354
Education Endowment Foundation. (2025). Metacognition and self-regulated learning (2. baskı). https://educationendowmentfoundation.org.uk/education-evidence/guidance-reports/metacognition
Hattie, J., & Timperley, H. (2007). The power of feedback. Review of Educational Research, 77(1), 81–112. https://doi.org/10.3102/003465430298487
Howard, J. L., Bureau, J., Guay, F., Chong, J. X. Y., & Ryan, R. M. (2021). Student motivation and associated outcomes: A meta-analysis from self-determination theory. Perspectives on Psychological Science, 16(6), 1300–1323. https://doi.org/10.1177/1745691620966789
Kalyuga, S. (2007). Expertise reversal effect and its implications for learner-tailored instruction. Educational Psychology Review, 19, 509–539. https://doi.org/10.1007/s10648-007-9054-3
Koriat, A. (1997). Monitoring one's own knowledge during study: A cue-utilization approach to judgments of learning. Journal of Experimental Psychology: General, 126(4), 349–370. https://doi.org/10.1037/0096-3445.126.4.349
National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine. (2018). How people learn II: Learners, contexts, and cultures. National Academies Press. https://doi.org/10.17226/24783
Panadero, E. (2017). A review of self-regulated learning: Six models and four directions for research. Frontiers in Psychology, 8, Article 422. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2017.00422
Pekrun, R. (2024). Control-value theory: From achievement emotion to a general theory of human emotions. Educational Psychology Review, 36, Article 83. https://doi.org/10.1007/s10648-024-09909-7
Roediger, H. L., III, & Karpicke, J. D. (2006). Test-enhanced learning: Taking memory tests improves long-term retention. Psychological Science, 17(3), 249–255. https://doi.org/10.1111/j.1467-9280.2006.01693.x
Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2020). Intrinsic and extrinsic motivation from a self-determination theory perspective: Definitions, theory, practices, and future directions. Contemporary Educational Psychology, 61, Article 101860. https://doi.org/10.1016/j.cedpsych.2020.101860
Soderstrom, N. C., & Bjork, R. A. (2015). Learning versus performance: An integrative review. Perspectives on Psychological Science, 10(2), 176–199. https://doi.org/10.1177/1745691615569000
Sweller, J., van Merriënboer, J. J. G., & Paas, F. (2019). Cognitive architecture and instructional design: 20 years later. Educational Psychology Review, 31, 261–292. https://doi.org/10.1007/s10648-019-09465-5
Wisniewski, B., Zierer, K., & Hattie, J. (2020). The power of feedback revisited: A meta-analysis of educational feedback research. Frontiers in Psychology, 10, Article 3087. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2019.03087
Araştırma ve Yayın Açıklaması
Bu yazı; öğrenme psikolojisi, öz düzenlemeli öğrenme, bilişsel yük, akademik duygular, motivasyon ve öğretimsel geri bildirim alanlarındaki seçilmiş bilimsel araştırmalardan yararlanılarak hazırlanmış kaynak temelli bir psikoeğitim ve bilgilendirme yazısıdır.
İçeriğin araştırılması, bilimsel kaynakların karşılaştırılması ve editöryal düzenlenmesinde yapay zekâ desteğinden yararlanılmıştır. Erişilebilir bilimsel yayınların temel bulguları, yöntemleri ve kullanım sınırları değerlendirilmiştir. Kaynakların tamamı için bağımsız tam metin incelemesi gerçekleştirildiği ileri sürülmemektedir.
Öğrenci–görev–bağlam–zaman ilişkisine dayanan dört boyutlu inceleme çerçevesi ile altı karar adımı, bilimsel araştırmalardan hareketle oluşturulmuş editöryal uygulama önerileridir. Bağımsız biçimde psikometrik geçerliği veya deneysel etkililiği doğrulanmış yeni bir öğrenme kuramı, ölçme aracı, tanı yöntemi ya da müdahale protokolü değildir.
Öğrenci örnekleri açıklama amacıyla kurgulanmıştır. Gerçek öğrenci verileri veya deneysel etkililik kanıtı olarak sunulmamıştır.
Yazıda öğrenme güçlüğü ifadesi, belirli eğitimsel görevlerde yaşanan zorlanmayı açıklamak için kullanılmıştır. Özgül öğrenme bozukluğu veya başka klinik durumlara yönelik tanı anlamı taşımamaktadır.
Bu içerik bireysel psikolojik değerlendirme, klinik tanı veya gerekli uzman incelemesinin yerine geçmez. Özgün deneysel araştırma veya sistematik literatür taraması değildir. Bağımsız uzman hakem incelemesinden geçmemiştir.
Hazırlayan: Psikolojik Danışman Ahmet Usta

Hiç yorum yok:
Yorum Gönder
Yazıya ilişkin sorularınızı, gerekçeli eleştirilerinizi ve düzeltme önerilerinizi paylaşabilirsiniz. Lütfen kendinize veya başkalarına ait sağlık, öğrenci, iletişim ve kimlik bilgilerini yazmayınız. Bu alan bireysel psikolojik değerlendirme veya acil yardım hizmeti değildir. Hakaret, tehdit, ayrımcılık, izinsiz kişisel bilgi ve yanıltıcı sağlık önerileri içeren yorumlar yayımlanmaz. Görüş ayrılığı tek başına yorum kaldırma gerekçesi değildir.