İçeriğe geç
Eğitim, psikoloji, rehberlik ve yaşam için bilgi ve araçlarPsikolojik Danışman Ahmet Usta’nın kişisel yayın platformu

Üniversite rehberi: araçlar ve rehberler

Üniversiteler ve Tercih Rehberleri

  • Türkiye Üniversiteleri İletişim Rehberi
  • Türkiye Üniversiteleri Akademik Kadro Rehberi

Yurt, Barınma ve Burs Rehberleri

KYK aracı yayında · diğer yurt rehberleri hazırlanıyor
  • KYK Yurt Arama Motoru
  • Türkiye Özel Öğrenci Yurtları Rehberi
  • Üniversitelere Ait Öğrenci Yurtları ve Konukevleri Rehberi

Askerî Okullar, Polis Okulları ve Kamu Kariyeri

Hazırlanıyor / Planlanıyor
  • Askerî Okullar Rehberi
  • Polis Okulları Rehberi
  • KPSS Rehberi

Sınavlar, Üniversite Yaşamı ve Kariyer Planlaması

Hazırlanıyor / Planlanıyor
  • ÖSYM Sınav Takvimi ve Başvuru Rehberi
  • ALES, YDS ve YÖKDİL Rehberi
  • Üniversite Kampüsleri ve Ulaşım Rehberi

Tüm rehber başlıklarını site haritasında inceleyin →

Resmî verileri kontrol edin: ÖSYM ve YÖK Atlas. Tercih kararı için ilgili yılın ÖSYM kılavuzu ve üniversitelerin güncel duyuruları esastır.

Diğer Kılavuz Araçlar

YKS çalışma kılavuzları, ölçekler ve kariyer kılavuzları.

Tüm yayımlanmış sayfalar ve yazılar →

Bağlanma Stilleri: Kaygılı, Kaçıngan ve Güvenli Bağlanma

 
Üç bölümlü görselde güvenli bağlanma karşılıklı yakınlık kuran bir çiftle, kaygılı bağlanma uzaklaşan partnerine uzanan bir kişiyle, kaçıngan bağlanma ise ilişkide mesafeli duran bir kişiyle simgeleniyor.

Partnerinize mesaj gönderdiniz ancak birkaç saat geçmesine rağmen yanıt alamadınız. Ne düşünürsünüz?

Bir kişi partnerinin meşgul olabileceğini düşünerek günlük işlerine devam edebilir. Başka biri, yanıt alamamasını ilişkide bir sorun bulunduğunun işareti olarak değerlendirebilir.

“Acaba bana kızdı mı?”

“Artık benimle ilgilenmiyor mu?”

Bu düşünceler kişiyi kaygılandırabilir ve yeniden güvence arama isteği oluşturabilir.

Bir başka kişi ise ilişkide sürekli iletişim kurma beklentisinden rahatsız olabilir. Duygusal yakınlık gerektiren konuşmalarda geri çekilmeyi veya mesafesini artırmayı tercih edebilir.

Aynı olay karşısında farklı tepkiler ortaya çıkmasının birçok nedeni bulunmaktadır. İlişkinin geçmişi, kişisel deneyimler, iletişim alışkanlıkları ve olayın gerçekleştiği koşullar bu tepkileri etkileyebilir.

Bu farklılıkları anlamaya yardımcı olan psikolojik yaklaşımlardan biri bağlanma kuramıdır.

Bağlanma kuramı, insanların kendileri için önemli olan kişilerle kurdukları duygusal bağları; yakınlık, güvenlik, destek arama, ayrılık ve reddedilme kaygısı gibi süreçleri açıklamaya çalışır.

Güvenli, kaygılı ve kaçıngan bağlanma, insanların yakın ilişkilerindeki bazı eğilimleri anlamak için kullanılan kavramlardır. Değişmez kişilik etiketleri veya psikiyatrik tanılar değildir.

Bir kişinin davranışını yalnızca bağlanma stiliyle açıklamak doğru değildir. Bu yazıda bağlanmanın bilimsel temelleri, yetişkin bağlanmasındaki temel boyutlar, çocukluk deneyimlerinin rolü ve daha güvenli ilişkiler geliştirmeye yardımcı olabilecek yöntemler ele alınmaktadır.

Bağlanma Nedir?

Bağlanma, kişinin kendisi için önemli olan başka biriyle kurduğu, yakınlık ve güvenlik işlevleri taşıyan duygusal bağdır.

Bağlanma kuramının gelişiminde John Bowlby'nin çalışmaları önemli bir yere sahiptir.

Bowlby (1969), çocukların bakım veren kişilerle kurdukları ilişkilerin yalnızca beslenme ve fiziksel bakım ihtiyaçlarıyla açıklanamayacağını ileri sürmüştür.

Çocuğun korktuğunda korunma ve destek araması, güvenli hissettiğinde çevresini keşfetmesi de bağlanma davranışları açısından önemlidir.

Bu bağlamda iki kavram öne çıkar.

Güvenli sığınak: Kişinin korktuğunda, zorlandığında veya sıkıntı yaşadığında güven duyduğu birinden destek arayabilmesidir.

Güvenli üs: Kişinin gerektiğinde destek alabileceğine güvenerek çevresini keşfetmesi ve bağımsız etkinliklerini sürdürebilmesidir.

Örneğin küçük bir çocuk tanımadığı bir ortamda korktuğunda bakım veren kişiye yaklaşabilir. Kendini güvende hissettiğinde ise oyununa ve keşfetmeye geri dönebilir.

Bu iki işlev, bağlanmanın yalnızca birine sürekli yakın olmak anlamına gelmediğini gösterir.

Güven duygusu, ihtiyaç duyulduğunda yakınlık kurabilmenin yanı sıra uygun koşullarda bağımsız hareket edebilmeyi de destekleyebilir.

Çocuklukta Bağlanma Nasıl Araştırıldı?

Bowlby'nin kuramsal çalışmalarını izleyen Mary Ainsworth ve çalışma arkadaşları, çocukların bakım verenlerle kurduğu bağlanma ilişkilerini gözlemsel yöntemlerle incelemiştir.

Ainsworth ve arkadaşlarının (1978) geliştirdiği Yabancı Ortam İşlemi (Strange Situation Procedure), küçük çocukların kısa ayrılık ve yeniden birleşme durumlarında bakım veren kişiye verdikleri tepkileri değerlendiren yapılandırılmış bir gözlem yöntemidir.

İlk araştırmalarda üç temel bağlanma örüntüsü tanımlanmıştır:

  • Güvenli bağlanma,

  • Güvensiz-kaçıngan bağlanma,

  • Güvensiz-dirençli veya kararsız bağlanma.

Sonraki çalışmalarda dezorganize bağlanma sınıflandırması da geliştirilmiştir.

Bu kategoriler, belirli bir çocuk–bakım veren ilişkisinde gözlemlenen davranış örüntülerini değerlendirmek amacıyla kullanılır.

Bir çocuğun bağlanma sınıflandırması, değişmez kişilik özelliği veya psikiyatrik tanı değildir.

Ayrıca bağlanma ilişkisi farklı bakım verenlerle farklı özellikler taşıyabilir. Çocuğun bir kişiyle kurduğu bağlanma ilişkisi, diğer bütün ilişkilerini kesin olarak belirlemez.

Dezorganize bağlanma çocukluk travmasının kanıtı mıdır?

Hayır.

Granqvist ve arkadaşlarının (2017) kapsamlı incelemesi, dezorganize bağlanma sınıflandırmasının bireysel düzeyde çocuk istismarını kesin olarak belirlemek için kullanılamayacağını vurgulamaktadır.

Dezorganize bağlanmanın gelişiminde farklı ilişkisel ve çevresel süreçler rol oynayabilir. Tek bir gözlem sonucundan hareketle istismar, ihmal veya gelecekteki psikiyatrik durum hakkında kesin hüküm verilmemelidir.

Bu ayrım özellikle çocuk koruma, aile değerlendirmesi ve okul psikolojik danışmanlığı alanlarında önemlidir.

Çocukluk Bağlanması ile Yetişkin Bağlanması Aynı Şey midir?

Hayır.

Çocukluk bağlanması ve yetişkin bağlanması kuramsal açıdan ilişkilidir. Ancak değerlendirdikleri ilişkiler, araştırma yöntemleri ve kullanılan ölçme araçları birbirinden farklıdır.

Hazan ve Shaver (1987), bağlanma kuramını yetişkin romantik ilişkilerine uyarlayarak insanların yakınlık, ayrılık, güvenlik ve destek arama davranışlarını araştırmıştır.

Sonraki çalışmalar yetişkin bağlanmasını özellikle iki sürekli boyut üzerinden incelemeye yönelmiştir:

Bağlanma kaygısı ve bağlanmadan kaçınma.

Fraley, Waller ve Brennan (2000), yetişkin bağlanması öz bildirim araçlarını madde tepki kuramı çerçevesinde incelemiş ve bağlanmanın boyutsal değerlendirilmesine önemli katkı sağlamıştır.

Bu nedenle çocuklukta gözlenen sınıflandırmaların adlarını yetişkin romantik ilişkilerine doğrudan taşımak doğru değildir.

Çocukluk deneyimleri önemli olsa da yetişkinlerin bağlanma eğilimleri sonraki yaşam olaylarından, ilişkilerden ve güncel koşullardan etkilenebilir.

Yetişkin Bağlanmasında İki Temel Boyut

Yetişkin bağlanması araştırmalarında insanlar kesin sınırlarla ayrılmış kişilik tipleri olarak değil, çoğunlukla bağlanma kaygısı ve bağlanmadan kaçınma düzeyleri bakımından değerlendirilir.

Bağlanma kaygısı nedir?

Bağlanma kaygısı, kişinin yakın ilişkilerinde terk edilme, reddedilme veya yeterince değer görmeme olasılığı karşısındaki duyarlılığıyla ilişkilidir.

Bu boyutta yüksek düzeye sahip kişiler, ilişkideki belirsiz durumları daha tehdit edici yorumlamaya yatkın olabilir.

Örneğin partnerlerinin iletişimindeki değişiklikleri yakınlığın azalması veya ilişkinin sona ermesi olasılığıyla ilişkilendirebilirler.

Bazı durumlarda daha fazla güvence arayabilir veya partnerin ilgisini tekrar tekrar kontrol etmek isteyebilirler.

Ancak zaman zaman terk edilmekten korkmak, tek başına kişinin yüksek bağlanma kaygısına sahip olduğunu göstermez.

Partnerin gerçekten tutarsız davranması, ilişkinin güven vermemesi veya önceki güven ihlalleri de kaygının gelişmesine katkıda bulunabilir.

Bağlanmadan kaçınma nedir?

Bağlanmadan kaçınma, kişinin duygusal yakınlık, destek isteme, başkalarına güvenme ve karşılıklı bağımlılığı kabul etme konusunda ne ölçüde rahat olduğuyla ilişkilidir.

Kaçınma düzeyi yüksek kişiler sorunlarını kendi başlarına çözmeye daha fazla önem verebilir.

Duygusal açıdan zorlayıcı konuşmalarda mesafelerini artırmayı veya ihtiyaçlarını daha az ifade etmeyi tercih edebilirler.

Ancak bağımsız olmak, yalnız kalmayı sevmek veya kişisel alana ihtiyaç duymak tek başına kaçıngan bağlanma anlamına gelmez.

Önemli olan yakın ilişkilerde tekrar eden, farklı koşullarda gözlenebilen daha genel davranış eğilimidir.

Güvenli, Kaygılı, Kaçıngan ve Korkulu-Kaçıngan Bağlanma

Yetişkin bağlanmasının iki temel boyutu, bazı çalışmalarda dört örüntüyü açıklamak için kullanılmaktadır.

ÖrüntüKaygıKaçınmaGenel eğilim
GüvenliGörece düşükGörece düşükYakınlık ve bağımsızlık arasında esneklik
KaygılıGörece yüksekGörece düşükReddedilme kaygısı ve yakınlık arama
KaçınganGörece düşükGörece yüksekDuygusal mesafe ve bağımsızlığa ağırlık verme
Korkulu-kaçınganGörece yüksekGörece yüksekYakınlık isteğiyle incinme korkusunun birlikte bulunması

Bu tablo yetişkin bağlanmasındaki boyutları açıklamaya yönelik basitleştirilmiş bir gösterimdir.

Bartholomew ve Horowitz'in (1991) dört kategorili modeliyle ilişkili olmakla birlikte, farklı bağlanma ölçeklerinin ve sınıflandırma yöntemlerinin bütünüyle eşdeğer olduğu anlamına gelmez.

Gerçek ilişkilerde insanlar bu örüntülere tam olarak uymayabilir.

Aynı kişi farklı ilişkilerde, farklı koşullarda ve yaşamının farklı dönemlerinde değişen tepkiler gösterebilir.

Bu nedenle bağlanma kategorileri, kişilerin bütün davranışlarını önceden belirleyen sabit etiketler olarak kullanılmamalıdır.

Güvenli Bağlanma Nedir?

Güvenli bağlanma, kişinin yakınlık ve destek arama konusunda görece rahat olması, gerektiğinde bağımsız hareket edebilmesi ve ilişkisel güçlükleri daha esnek biçimde değerlendirebilmesiyle ilişkilidir.

Güvenli bağlanma eğilimi gösteren kişiler, ilişki içindeki her belirsizliği reddedilme olarak yorumlamayabilir.

Gerektiğinde partnerlerinden destek isteyebilir, duygularını ifade edebilir ve kişisel sınırlarını koruyabilirler.

Ancak güvenli bağlanma, hiç kaygılanmamak veya bütün ilişkilerde sürekli doğru davranmak anlamına gelmez.

Günlük yaşamdan örnek

Bir kişi partnerine mesaj gönderiyor ancak birkaç saat yanıt alamıyor.

Partnerinin meşgul olabileceğini düşünerek günlük etkinliklerini sürdürüyor.

Bununla birlikte iletişimdeki gecikmeler sıklaşırsa kendi beklentisini de ifade ediyor:

“Uzun süre haber alamadığımda zorlanıyorum. İletişim beklentilerimizi konuşmak istiyorum.”

Bu örnek, kişinin hem kendi ihtiyaçlarını önemsemesini hem de karşı tarafın koşullarını değerlendirmesini göstermektedir.

Ancak tek bir dengeli iletişim davranışı, kişinin bağlanma stilini kesin olarak belirlemez.

Güvenli bağlanma, bütün koşullara katlanmak değil; yakınlık, güven, karşılıklı destek ve bireysel sınırlar arasında esneklik gösterebilmektir.

Kaygılı Bağlanma Nedir?

Kaygılı bağlanma, kişinin yakın ilişkilerinde reddedilme ve terk edilme olasılığına yüksek duyarlılık göstermesiyle ilişkilidir.

Bazı kişiler partnerlerinin sevgisinden emin olmak için tekrar tekrar güvence arayabilir.

İletişimdeki küçük değişiklikleri ilişkinin geleceği açısından olumsuz yorumlayabilir.

Günlük yaşamdan örnek

Bir kişinin partneri, planlanan görüşmeyi iş yoğunluğu nedeniyle erteliyor.

Kişi bu durumu “Artık benimle görüşmek istemiyor.” şeklinde yorumluyor.

Kaygı ve üzüntü yaşıyor; ardından art arda mesaj göndererek ilişkinin sürüp sürmediğinden emin olmaya çalışıyor.

Burada üç ayrı unsur bulunmaktadır:

Olay: Görüşmenin ertelenmesi.

Yorum: Partnerin artık görüşmek istemediği düşüncesi.

Davranış: Tekrar tekrar güvence istemek.

Bu ayrım, kişinin kaygısını anlamlandırmasını kolaylaştırabilir.

Ancak görüşme gerçekten sürekli erteleniyor ve partner karşılıklı beklentileri önemsemiyorsa sorunu yalnızca kaygılı bağlanmayla açıklamak doğru değildir.

Kaygılı bağlanmada en sık karşılaşılan güçlük nedir?

Yakın ilişkiyle ilgili belirsizliklerin tehdit olarak değerlendirilmesi, bazı kişilerde daha fazla açıklama ve güvence arama davranışına yol açabilir.

Alınan güvence kısa süreli rahatlama sağlayabilir ancak yeni bir belirsizlik ortaya çıktığında kaygı yeniden artabilir.

Bununla birlikte güvence istemek her durumda sorunlu değildir.

İlişkilerde açıklık, tutarlılık ve duygusal destek istemek meşru ihtiyaçlar olabilir.

Önemli olan davranışın sıklığı, işlevi ve ilişkinin gerçek koşullarıdır.

Reddedilme ve değerlendirilme korkusunun farklı yönleri Reddedilme Korkusu ve Eleştiriye Aşırı Duyarlılık başlıklı yazıda ayrıca incelenmektedir.

Kaçıngan Bağlanma Nedir?

Kaçıngan bağlanma, kişinin duygusal yakınlık ve başkalarından destek alma gereksinimi karşısında mesafe oluşturmaya daha yatkın olmasıyla ilişkilidir.

Kaçınma düzeyi yüksek kişiler, sorunlarını başkalarıyla paylaşmak yerine kendi başlarına çözmeyi tercih edebilir.

Yakınlık gerektiren konuşmaları erteleyebilir veya güçlü duygularını daha az ifade edebilirler.

Ancak bu özellikler kişinin sevgi hissetmediği veya ilişki kuramayacağı anlamına gelmez.

Günlük yaşamdan örnek

Bir çift arasında anlaşmazlık yaşanıyor.

Taraflardan biri konuyu hemen konuşmak istiyor. Diğeri ise sakinleşmek için yalnız kalmayı tercih ediyor.

İkinci kişi şöyle söylüyor:

“Şu anda sakinleşmek için zamana ihtiyacım var. Akşam bu konuyu konuşabiliriz.”

Bu davranış tek başına kaçıngan bağlanma değildir.

Kişinin duygularını düzenlemek için kısa süreli uzaklaşması, konuşmaya geri dönme sorumluluğunu da taşıyorsa işlevsel bir iletişim tercihi olabilir.

Buna karşılık önemli sorunların sürekli ertelenmesi, karşı tarafın duygusal ihtiyaçlarının sistematik biçimde yok sayılması veya yakınlığın tehdit olarak değerlendirilmesi daha genel bir kaçınma eğilimiyle ilişkili olabilir.

Kişisel sınır koymak ile duygusal yakınlıktan sürekli kaçınmak aynı davranış değildir.

Kaygılı ve Kaçıngan Bağlanma Aynı Kişide Birlikte Görülebilir mi?

Evet.

Bağlanma kaygısı ve bağlanmadan kaçınma birbirinden ayrı boyutlardır.

Bir kişi yakın ilişki kurmak isteyebilir ancak reddedilme veya incinme korkusuyla yakınlıktan uzaklaşabilir.

Başka bir deyişle hem yakınlık arama hem de geri çekilme eğilimleri gösterebilir.

Bartholomew ve Horowitz'in (1991) modelindeki korkulu bağlanma örüntüsü bu duruma benzer özellikler taşır.

Korkulu-kaçıngan bağlanma ile dezorganize bağlanma aynı mıdır?

Hayır.

Yetişkin romantik bağlanmasında kullanılan korkulu-kaçıngan sınıflandırma ile bebeklikte Yabancı Ortam İşlemi bağlamında değerlendirilen dezorganize bağlanma aynı ölçme ve sınıflandırma yaklaşımı değildir.

Bunların birbirinin yerine kullanılması bilimsel açıdan uygun değildir.

Ayrıca bir yetişkinin yakınlık konusunda çelişkili davranışlar göstermesinden hareketle çocukluğunda mutlaka travma yaşadığı sonucuna varılamaz.

Granqvist ve arkadaşları (2017), çocukluk dezorganize bağlanmasının dahi bireysel düzeyde istismar tanısı veya gelecekteki psikiyatrik sorunların kesin göstergesi olarak kullanılmaması gerektiğini açıklamaktadır.

Bağlanma örüntüsü, kişinin geçmişi hakkında kesin hüküm verebileceğimiz bir tanı aracı değildir.

Kaygılı ve Kaçıngan Bağlanma Bir İlişkide Nasıl Etkileşir?

Bazı ilişkilerde taraflardan biri anlaşmazlık yaşandığında daha fazla yakınlık ve açıklama isterken diğeri uzaklaşmayı tercih edebilir.

Örneğin:

Bir kişi partnerinin sessizliğini reddedilme olarak yorumlar.

Daha fazla güvence ister ve konuşmayı sürdürmeye çalışır.

Diğer kişi yoğun iletişim talebini baskı olarak algılar ve geri çekilir.

İlk kişi bu geri çekilmeyi daha büyük bir tehdit olarak değerlendirir.

Böylece iki tarafın tepkileri birbirini etkileyen bir ilişki örüntüsüne dönüşebilir.

Overall, Pietromonaco ve Simpson (2022), yetişkin bağlanma kaygısı ve kaçınmasının stresli ilişki durumlarında bilişsel, duygusal ve davranışsal tepkilerle nasıl ilişkili olabildiğini incelemiştir.

Derleme, partnerlerin destekleyici davranışlarının bazı olumsuz etkileşimleri hafifletebileceğini tartışmaktadır.

Ancak bu bulgular, kaygılı ve kaçıngan kişilerin mutlaka birbirlerini seçtiği veya böyle ilişkilerin kaçınılmaz biçimde başarısız olduğu anlamına gelmez.

Ayrıca ilişkilerde geri çekilme davranışı her zaman bağlanmadan kaçınma nedeniyle ortaya çıkmaz. Öfke, yorgunluk, iletişim alışkanlıkları veya ilişkinin gerçek sorunları da etkili olabilir.

Bu örüntü nasıl ele alınabilir?

Güvenli bir ilişkide taraflar ihtiyaçlarını açıkça ifade edebilir.

Örneğin yakınlık arayan kişi şöyle söyleyebilir:

“Konuyu konuşmak benim için önemli. Ne zaman konuşabileceğimizi belirlemek istiyorum.”

Zamana ihtiyaç duyan kişi ise şöyle yanıt verebilir:

“Şu anda düşüncelerimi düzenlemem gerekiyor. Yarın akşam konuşabiliriz.”

Bu örnekler karşılıklı ihtiyaçları dikkate alan iletişim seçenekleridir. Bağlanma stilini değiştirdiği bilimsel olarak kanıtlanmış özel müdahaleler değildir.

Tehdit, şiddet veya zorlayıcı kontrol bulunan bir ilişkide aynı öneriler koşulsuz uygulanmamalıdır. Öncelik güvenliktir.

Çocukluk Deneyimleri Yetişkin Bağlanmasını Belirler mi?

Çocuklukta bakım veren kişilerle kurulan ilişkiler bağlanma kuramında önemli bir yere sahiptir.

Ancak erken yaşantıların yetişkinlikteki bütün romantik ilişki davranışlarını değişmez biçimde belirlediği söylenemez.

Fraley (2019), yetişkin bağlanmasına ilişkin araştırmaları incelediği kuramsal değerlendirmesinde süreklilik, değişim ve bağlanmanın ölçülmesine ilişkin önemli tartışmaları ele almaktadır.

Chopik, Weidmann ve Oh (2024) da yetişkin bağlanmasını değişmez bir özellik olarak görmek yerine zaman içinde gelişebilen bir süreç olarak değerlendirmektedir.

Bu nedenle şu tür açıklamalar doğru değildir:

“Çocukken güvenli bağlanmadıysan yetişkinlikte sağlıklı ilişki kuramazsın.”

“Kaçıngan davranıyorsan çocukluğunda mutlaka ihmal edildin.”

“Kaygılı bağlanan herkesin ebeveynleri tutarsız davranmıştır.”

Bireyin gelişiminde erken deneyimler önemli olabilir ancak sonraki ilişkiler, yaşam koşulları ve kişisel farklılıklar da dikkate alınmalıdır.

Bakım veren duyarlılığı ne kadar önemlidir?

Bakım veren duyarlılığı, çocuğun ihtiyaçlarının fark edilmesi, uygun biçimde yorumlanması ve bunlara karşılık verilmesiyle ilgilidir.

Madigan ve arkadaşlarının (2024) meta-analizinde toplam 22.914 çocuk–bakım veren ikilisinin verileri değerlendirilmiştir.

Araştırmada bakım veren duyarlılığı ile güvenli bağlanma arasında pozitif ilişki bulunmuştur:

r = 0,25.

Anne duyarlılığı için ortalama ilişki r = 0,26, baba duyarlılığı için r = 0,21 olarak bildirilmiştir.

Bu bulgular bakım veren duyarlılığının çocukların bağlanma ilişkileriyle bağlantılı olduğunu göstermektedir.

Ancak bu ilişkiler doğrudan nedensellik kanıtı değildir.

Ayrıca r = 0,25 değeri, bağlanmanın yüzde 25'inin bakım verenin davranışları tarafından belirlendiği anlamına gelmez.

Bir korelasyon katsayısı, tek başına bir çocuğun gelecekteki bağlanma örüntüsünü belirlemek için kullanılamaz.

Çocuklukta güvensiz bağlanma gözlenmesi, ebeveynin çocuğuna mutlaka zarar verdiğinin kanıtı değildir.

Bağlanma Stilleri Zamanla Değişebilir mi?

Evet, yetişkin bağlanma eğilimlerinde değişim mümkündür.

Ancak değişimin ne zaman, hangi koşullarda ve ne ölçüde gerçekleştiği kişiden kişiye farklılaşabilir.

Fraley, Gillath ve Deboeck (2021), 4.000'den fazla kişinin katıldığı boylamsal araştırmada yaşam olaylarıyla bağlanma eğilimlerindeki değişimleri incelemiştir.

Araştırmada bazı yaşam olaylarının geçici, bazılarının ise daha kalıcı değişimlerle ilişkili olabildiği görülmüştür.

Aynı yaşam olayı farklı kişilerde farklı yönlerde değişimlerle ilişkili olabilmiştir.

Örneğin bazı kişiler daha güvenli bağlanma yönünde değişirken başka kişilerde daha yüksek kaygı veya kaçınma görülebilir.

Bu nedenle olumlu bir ilişkinin bütün bireylerde otomatik olarak güvenli bağlanma oluşturduğu söylenemez.

Chopik ve arkadaşlarının (2024) derlemesi de bağlanmada hem süreklilik hem değişim bulunduğunu göstermektedir.

Bağlanma örüntüleri değişebilir; ancak değişim kesin, hızlı veya herkes için aynı sonuçları veren bir süreç değildir.

Daha Güvenli İlişki Davranışları Nasıl Geliştirilebilir?

Bağlanma kuramı, kişinin yakın ilişkilerdeki düşünce ve davranışlarını anlamasına yardımcı olabilir.

Ancak günlük yaşamda uygulanabilecek tek bir egzersizin herkesin bağlanma stilini değiştirdiği bilimsel olarak gösterilmiş değildir.

Aşağıdaki öneriler bağlanma stilini değiştiren standart bir tedavi programı değildir. İlişki davranışlarını değerlendirmeye yönelik psikoeğitim örnekleridir.

1. Olay ile yorumunuzu ayırın

Örneğin:

Olay: Partnerim mesajıma üç saattir yanıt vermedi.

Yorum: Artık benimle ilgilenmiyor.

İlk ifade gözlemlenebilir bir durumu anlatır.

İkinci ifade ise bu duruma yüklenen anlamdır.

Yorumunuz doğru veya yanlış olabilir. Bunu anlamak için ilişkinin geçmişi, mevcut koşullar ve başka bilgiler de gereklidir.

2. Duygunuzu ve davranışınızı belirleyin

Aynı olay karşısında kaygı, öfke veya üzüntü hissedebilirsiniz.

Bu duyguların ardından tekrar tekrar mesaj göndermek, konuşmayı ertelemek veya uzaklaşmak isteyebilirsiniz.

Duygu ile davranışı ayırmak, nasıl tepki vereceğinizi daha bilinçli değerlendirmeye yardımcı olabilir.

3. İhtiyacınızı açık biçimde ifade edin

“Beni hiç önemsemiyorsun.” yerine:

“Gün içinde iletişim beklentilerimizin farklı olduğunu düşünüyorum. Bu konuda konuşmak istiyorum.”

ifadesi belirli bir ihtiyaca odaklanır.

Karşı tarafın karakterine ilişkin kesin hüküm vermek yerine iletişim beklentilerini ele almak, bazı anlaşmazlıklarda daha işlevsel olabilir.

4. Yakınlık ve kişisel alan gereksinimlerini birlikte değerlendirin

Yakın ilişkilerde kişisel sınırlar ve karşılıklı destek önemlidir.

Sürekli kontrol edilmek veya her an iletişim kurmaya zorlanmak bağlanma kaygısıyla haklı gösterilemez.

Benzer biçimde karşı tarafın ihtiyaçlarını sürekli yok saymak veya cezalandırıcı sessizlik uygulamak da kaçıngan bağlanma kavramıyla meşrulaştırılamaz.

Bağlanma örüntüleri zarar verici davranışları açıklamaya yardımcı olabilir; ancak bunlar için mazeret oluşturmaz.

5. Tek bir olay yerine daha geniş ilişki örüntüsüne bakın

Bir tartışmada geri çekilmeniz veya bir gün yoğun güvence istemeniz bağlanma stilinizi belirlemez.

Farklı ilişkilerde benzer durumlara nasıl tepki verdiğinizi, tepkilerinizin hangi koşullarda değiştiğini ve ilişkinin karşılıklı özelliklerini değerlendirin.

Örnek: Bir ilişki sorununu birlikte değerlendirmek

DeğerlendirmeÖrnek
OlayPartnerim görüşmeyi erteledi.
İlk yorumArtık benimle görüşmek istemiyor.
DuyguKaygı ve üzüntü
Davranış isteğiSürekli açıklama sormak
BilinmeyenGörüşmenin neden ertelendiği
Olası diğer açıklamaİş veya aile sorumlulukları
İletişim seçeneğiGörüşme beklentilerini konuşmak

Alternatif açıklamanın kesin doğru olduğu varsayılmamalıdır.

Amaç yalnızca olumsuz düşünceleri ortadan kaldırmak değil, düşünceleri mevcut bilgilerle birlikte değerlendirmektir.

Bağlanma Stilleri Ruh Sağlığıyla İlişkili midir?

Yetişkin bağlanmasıyla psikolojik iyilik hâli arasındaki ilişkiler çok sayıda araştırmada incelenmiştir.

Zhang ve arkadaşlarının (2022) meta-analizinde 224 araştırmadan elde edilen 245 örneklem ve toplam 79.722 katılımcının verileri değerlendirilmiştir.

Araştırmada yetişkin bağlanma boyutları ile ruh sağlığı göstergeleri arasında şu ilişkiler bulunmuştur:

Bağlanma boyutuOlumsuz ruh sağlığı göstergeleriyle ilişki
Bağlanma kaygısır = 0,42
Bağlanmadan kaçınmar = 0,28

Olumlu ruh sağlığı göstergeleriyle ilişkiler ise bağlanma kaygısı için r = −0,29, kaçınma için r = −0,24 olarak bildirilmiştir.

Bulgular, bağlanma eğilimleri ile ruh sağlığı göstergelerinin ilişkili olduğunu göstermektedir.

Ancak bağlanma kaygısı veya kaçınmasının doğrudan depresyona, kaygı bozukluğuna ya da başka bir psikiyatrik bozukluğa neden olduğu sonucu çıkarılamaz.

Araştırmalarda kullanılan ölçme araçları, örneklemler ve tasarımlar farklılaşmaktadır. Korelasyonel sonuçlar bireysel klinik tanı kanıtı değildir.

Kaygılı, kaçıngan ve korkulu-kaçıngan bağlanma kendi başına ruhsal bozukluk değildir.

Psikolojik Destek Bağlanma Örüntülerini Değiştirebilir mi?

Bağlanma güvenliği ve ilişkisel davranışların psikolojik destek sürecinde değişip değişmediği bilimsel araştırmalarda ele alınmaktadır.

Taylor ve arkadaşlarının (2015) sistematik derlemesinde, psikoterapi sırasında bazı katılımcılarda bağlanma güvenliğinde artış ve bağlanma kaygısında azalma ile uyumlu bulgular bildirilmiştir.

Buna karşılık bağlanmadan kaçınma üzerindeki sonuçlar daha belirsizdir.

Araştırmacılar daha güçlü kontrollü çalışmalara ihtiyaç bulunduğunu vurgulamıştır.

Dolayısıyla psikolojik desteğin herkesin bağlanma örüntüsünü aynı biçimde değiştirdiği veya bütün ilişki sorunlarını çözdüğü söylenemez.

Ancak yakın ilişkilerde tekrar eden yoğun kaygı, güven güçlükleri, duygusal yakınlıktan kaçınma veya günlük yaşamı etkileyen ilişki çatışmaları varsa profesyonel değerlendirme yararlı olabilir.

Destek gereksinimi, kişinin kendisini belirli bir bağlanma kategorisinde tanımlamasına göre değil, yaşadığı somut güçlükler üzerinden değerlendirilmelidir.

Bağlanma Stili İnternet Testleriyle Belirlenebilir mi?

Yetişkin bağlanma kaygısı ve kaçınmasını değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bilimsel öz bildirim araçları bulunmaktadır.

Bunlardan biri Experiences in Close Relationships (ECR) ve gözden geçirilmiş sürümü ECR-R ölçeğidir.

Ancak internette yer alan her “Bağlanma stilin nedir?” testi bu araçlarla aynı bilimsel özelliklere sahip değildir.

Bir testin bağlanma kuramından esinlenmiş olması, geçerli ve güvenilir olduğunu kanıtlamaz.

Ölçme aracının dil uyarlaması, kullanıldığı örneklem, puanlama yöntemi ve psikometrik özellikleri önemlidir.

Ayrıca bağlanma ölçeği sonuçları kişinin bütün ilişkilerinde nasıl davranacağını kesin biçimde belirlemez.

Kendinizi değerlendirmek için sorular

Aşağıdaki sorular yakın ilişkilerinizi düşünmeniz için hazırlanmıştır:

  1. Yakın ilişkilerimde reddedilmekten ne ölçüde korkuyorum?

  2. Gerektiğinde destek istemekte rahat mıyım?

  3. Partnerimin davranışlarındaki belirsizlikleri nasıl yorumluyorum?

  4. Tartışmalarda konuşmayı mı, uzaklaşmayı mı tercih ediyorum?

  5. Duygusal ihtiyaçlarımı ifade edebiliyor muyum?

  6. Kişisel sınırlarımı koruyabiliyor muyum?

  7. Karşımdaki kişinin sınırlarını dikkate alıyor muyum?

  8. Benzer davranışları farklı ilişkilerimde de gösteriyor muyum?

  9. İlişkinin gerçek koşulları verdiğim tepkiyi nasıl etkiliyor?

  10. Değiştirmek istediğim somut ilişki davranışım hangisi?

Bu sorular bir bağlanma testi değildir. Geçerliği ve güvenirliği belirlenmiş ölçek ya da klinik tanı aracı olarak kullanılmamalıdır.

Bağlanma Stilleri Hakkında Sık Sorulan Sorular

Kaygılı bağlanma ile kaçıngan bağlanma arasındaki fark nedir?

Kaygılı bağlanmada reddedilme ve terk edilme olasılığına duyarlılık öne çıkabilir. Kaçıngan bağlanmada duygusal yakınlık ve başkalarından destek alma konusunda mesafe oluşturma eğilimi daha belirgin olabilir.

Güvenli bağlanma hiç kaygılanmamak mıdır?

Hayır. Güvenli bağlanma eğilimi bulunan kişiler de kaygı, üzüntü veya kıskançlık yaşayabilir. Önemli olan bu duyguların hangi koşullarda ortaya çıktığı ve nasıl ele alındığıdır.

Kaçıngan bağlanan biri sevgi hissedebilir mi?

Evet. Kaçınma düzeyinin yüksek olması, kişinin sevgi hissetmediğini veya romantik ilişki kurmak istemediğini göstermez.

Kaygılı ve kaçıngan kişiler mutlaka birbirini çeker mi?

Hayır. Böyle bir eşleşmenin bütün kişiler ve ilişkiler için geçerli olduğunu gösteren evrensel bilimsel kural bulunmamaktadır.

Korkulu-kaçıngan bağlanma ile dezorganize bağlanma aynı mıdır?

Hayır. Yetişkin romantik ilişkilerinde kullanılan korkulu-kaçıngan örüntü ile bebeklikteki dezorganize bağlanma sınıflandırması aynı ölçme yaklaşımı değildir.

Bağlanma stili çocuklukta kesinleşir mi?

Hayır. Çocukluk deneyimleri önemli olabilir ancak yetişkinlikteki bütün ilişki davranışlarını değişmez biçimde belirlemez.

Bağlanma stilleri değişebilir mi?

Evet. Boylamsal çalışmalar yetişkin bağlanma eğilimlerinde değişimler olabildiğini göstermektedir. Ancak bu değişimler herkes için aynı değildir.

Güvensiz bağlanma ruhsal bozukluk mudur?

Hayır. Bağlanma kaygısı ve kaçınması kendi başlarına psikiyatrik tanı değildir.

İlişkide güvenli bağlanmayı geliştirmek için ne yapabilirim?

Öncelikle ilişkinizde zorlandığınız somut durumları belirleyebilir, yorumlarla gözlemleri ayırabilir, ihtiyaçlarınızı ifade edebilir ve kişisel sınırları değerlendirebilirsiniz. Yoğun ve sürekli güçlükler varsa profesyonel destek yararlı olabilir.

Sonuç: Bağlanma Stili Bir Etiket Değil, İlişkileri Anlama Çerçevesidir

İnsanlar yakın ilişkilerde güven, duygusal yakınlık, destek ve bağımsızlık konusunda farklı beklentilere sahip olabilir.

Bazı kişiler ilişkideki belirsizlikleri reddedilme tehdidi olarak değerlendirebilir. Bazıları ise yakınlık gerektiren durumlarda uzaklaşmayı tercih edebilir.

Bağlanma kuramı bu farklılıkları anlamaya yardımcı olur.

Ancak kişinin bütün davranışlarını yalnızca bağlanma stiliyle açıklamak doğru değildir.

Çocukluk deneyimleri, sonraki ilişkiler, güncel yaşam koşulları ve partnerin davranışları birlikte değerlendirilmelidir.

Ayrıca bağlanma örüntüleri bütünüyle değişmez değildir.

Kişi kendi ilişki davranışlarını değerlendirebilir, iletişim ve destek gereksinimlerini daha açık ifade etmeyi öğrenebilir ve gerektiğinde profesyonel yardım alabilir.

Bu nedenle yalnızca “Benim bağlanma stilim hangisi?” sorusunu sormak yeterli değildir.

Şu sorular da önemlidir:

“Yakın ilişkilerimde beni en çok hangi durumlar zorluyor?”

“Bir sorun yaşadığımda nasıl tepki veriyorum?”

“Destek istemekte veya kişisel sınırlarımı ifade etmekte güçlük yaşıyor muyum?”

“İlişkimde karşılıklı güveni nasıl değerlendiriyorum?”

“Değiştirmek istediğim somut davranışlar neler?”

Bağlanma stillerini öğrenmenin amacı insanları kalıcı kategorilere ayırmak değil; yakın ilişkilerdeki düşünce, duygu ve davranışları daha doğru değerlendirmek ve daha işlevsel ilişki becerileri geliştirmektir.


Kaynakça

Ainsworth, M. D. S., Blehar, M. C., Waters, E., & Wall, S. (1978). Patterns of attachment: A psychological study of the strange situation. Lawrence Erlbaum Associates.

Bartholomew, K., & Horowitz, L. M. (1991). Attachment styles among young adults: A test of a four-category model. Journal of Personality and Social Psychology, 61(2), 226–244. https://doi.org/10.1037/0022-3514.61.2.226

Bowlby, J. (1969). Attachment and loss: Vol. 1. Attachment. Basic Books.

Chopik, W. J., Weidmann, R., & Oh, J. (2024). Attachment security and how to get it. Social and Personality Psychology Compass, 18(1), Article e12808. https://doi.org/10.1111/spc3.12808

Fraley, R. C. (2019). Attachment in adulthood: Recent developments, emerging debates, and future directions. Annual Review of Psychology, 70, 401–422. https://doi.org/10.1146/annurev-psych-010418-102813

Fraley, R. C., Gillath, O., & Deboeck, P. R. (2021). Do life events lead to enduring changes in adult attachment styles? A naturalistic longitudinal investigation. Journal of Personality and Social Psychology, 120(6), 1567–1606. https://doi.org/10.1037/pspi0000326

Fraley, R. C., Waller, N. G., & Brennan, K. A. (2000). An item response theory analysis of self-report measures of adult attachment. Journal of Personality and Social Psychology, 78(2), 350–365. https://doi.org/10.1037/0022-3514.78.2.350

Granqvist, P., Sroufe, L. A., Dozier, M., Hesse, E., Steele, M., van IJzendoorn, M., Solomon, J., Schuengel, C., Fearon, R. M. P., Bakermans-Kranenburg, M., Steele, H., Cassidy, J., Carlson, E., Madigan, S., Jacobvitz, D., Foster, S., Behrens, K., Rifkin-Graboi, A., Gribneau, N., . . . Duschinsky, R. (2017). Disorganized attachment in infancy: A review of the phenomenon and its implications for clinicians and policy-makers. Attachment & Human Development, 19(6), 534–558. https://doi.org/10.1080/14616734.2017.1354040

Hazan, C., & Shaver, P. (1987). Romantic love conceptualized as an attachment process. Journal of Personality and Social Psychology, 52(3), 511–524. https://doi.org/10.1037/0022-3514.52.3.511

Madigan, S., Deneault, A.-A., Duschinsky, R., Bakermans-Kranenburg, M. J., Schuengel, C., van IJzendoorn, M. H., Ly, A., Fearon, R. M. P., Eirich, R., & Verhage, M. L. (2024). Maternal and paternal sensitivity: Key determinants of child attachment security examined through meta-analysis. Psychological Bulletin, 150(7), 839–872. https://doi.org/10.1037/bul0000433

Overall, N. C., Pietromonaco, P. R., & Simpson, J. A. (2022). Buffering and spillover of adult attachment insecurity in couple and family relationships. Nature Reviews Psychology, 1, 101–111. https://doi.org/10.1038/s44159-021-00011-1

Taylor, P., Rietzschel, J., Danquah, A., & Berry, K. (2015). Changes in attachment representations during psychological therapy. Psychotherapy Research, 25(2), 222–238. https://doi.org/10.1080/10503307.2014.886791

Zhang, X., Li, J., Xie, F., Chen, X., Xu, W., & Hudson, N. W. (2022). The relationship between adult attachment and mental health: A meta-analysis. Journal of Personality and Social Psychology, 123(5), 1089–1137. https://doi.org/10.1037/pspp0000437


Araştırma ve Yayın Açıklaması

İçerik türü: Bağlanma kuramı ve yakın ilişkiler üzerine bilimsel kaynaklara dayalı psikoeğitim yazısı.

Yöntem ve kapsam: Seçilmiş özgün çalışmalar, sistematik derlemeler ve meta-analizlerden yararlanılarak hazırlanmış anlatısal incelemedir. Bağımsız sistematik derleme veya özgün deneysel araştırma değildir.

Bilimsel sınırlılıklar: Çocukluk bağlanması ile yetişkin romantik bağlanması farklı ölçme yaklaşımlarına dayanmaktadır. Araştırmalardaki ilişkisel bulgular nedensellik veya kişisel tanı kanıtı olarak yorumlanmamıştır. Örnekler kurgusaldır ve öz değerlendirme soruları standartlaştırılmış ölçek değildir.

Mesleki sınırlar: Yazı genel bilgilendirme amacı taşır; bireysel psikolojik değerlendirme, psikiyatrik tanı veya psikoterapi yerine geçmez. Şiddet, tehdit ve zorlayıcı kontrol bulunan ilişkilerde güvenlik önceliklidir.

Yapay zekâ katkısı: Bilimsel kaynakların karşılaştırılması, metnin geliştirilmesi ve editöryal düzenleme aşamalarında ChatGPT (OpenAI) desteğinden yararlanılmıştır. Nihai bilimsel doğruluk ve yayın sorumluluğu yayın sorumlusuna aittir.

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder

Yazıya ilişkin sorularınızı, gerekçeli eleştirilerinizi ve düzeltme önerilerinizi paylaşabilirsiniz. Lütfen kendinize veya başkalarına ait sağlık, öğrenci, iletişim ve kimlik bilgilerini yazmayınız. Bu alan bireysel psikolojik değerlendirme veya acil yardım hizmeti değildir. Hakaret, tehdit, ayrımcılık, izinsiz kişisel bilgi ve yanıltıcı sağlık önerileri içeren yorumlar yayımlanmaz. Görüş ayrılığı tek başına yorum kaldırma gerekçesi değildir.

BILINGUA INSTITUTE İNGİLİZCE & FRANSIZCA

Yalnızca izlediğin değil, katıldığın bir ders. Öğretmeninle aynı anda yüz yüze iletişim kurduğun canlı çevrimiçi özel derslerde konuşmaya, anlamaya ve dili kullanmaya yer aç.

Canlı görüntülü dersBireysel öğrenme hedefleriAnlık geri bildirim

Önceden kaydedilmiş video değil; öğretmen ve öğrencinin eş zamanlı buluştuğu ders.

Eş zamanlı buluşmaBir öğretmen · Bir öğrenci
BILINGUA · CANLI DERS
EN
Let's talk!İngilizceyi duy,
anla ve konuş.
FR
On y va !Fransızcayı öğren,
kullan ve geliştir.
✓ Soru sor · Konuş · Geri bildirim al
CANLI ÖZEL DERSÖğrenmenin pasif izleyicisi değil, etkin katılımcısı ol.
TANITIM · YAZARIN KİTAPLARI

Kitap Tanıtımı

1 / 2 · Arafta

Ana sayfa Ana sayfaya dön Anasayfa