Akşam saat 19.00.
Yarın matematik çalışmanızı tamamlamanız gerekiyor. Hangi konularda eksikleriniz olduğunu biliyorsunuz. Hatta gün içinde çalışma programınızı da hazırladınız.
Ancak masaya oturduğunuzda önce telefonunuza bakıyorsunuz. Ardından defterlerinizi düzenliyor, hangi kaynaktan çalışacağınıza karar vermeye uğraşıyorsunuz.
Bir süre sonra çalışma programınızı yeniden hazırlamaya başlıyorsunuz.
Saat ilerliyor. Matematik kitabı hâlâ açık ancak henüz hiçbir soru çözmediniz.
Sonunda kendinize şöyle diyorsunuz:
“Bugün olmadı. Yarın daha erken başlarım.”
Bu durum size tanıdık geliyor mu?
Bazen bir öğrenci çalışması gerektiğini bildiği hâlde çalışmayı geciktirebilir. Üstelik görevi erteledikçe rahatsızlığı artabilir. Yapılacak iş ortadan kalkmadığı gibi zaman baskısı da giderek büyüyebilir.
Bu davranışın nedeni her zaman tembellik, sorumsuzluk veya motivasyon eksikliği değildir. Görevin çok zor görünmesi, yanlış yapma korkusu, nereden başlanacağının bilinmemesi, dikkat dağıtıcılar veya uygun olmayan çalışma koşulları ertelemeye katkıda bulunabilir.
Akademik ertelemeyi anlamanın ilk adımı, öğrencinin neden çalışmadığını değil, hangi koşullarda çalışmaya başlayamadığını araştırmaktır.
Çünkü aynı davranışın arkasında farklı güçlükler bulunabilir. Bu güçlükler birbirinden ayrılmadığında çözüm olarak sürekli yeni çalışma programları hazırlamak, öğrenciyi daha fazla uyarmak veya yalnızca motivasyonunu artırmaya çalışmak yeterli olmayabilir.
Akademik erteleme nedir?
Akademik erteleme, öğrencinin yapmayı amaçladığı veya tamamlaması gereken bir öğrenme görevini, geciktirmenin olumsuz sonuçları olabileceğini öngördüğü hâlde gereksiz biçimde sonraya bırakmasıdır.
Örneğin sınava hazırlanması gereken bir öğrenci, yeterli zamanı bulunduğu ve çalışmanın önemli olduğunu bildiği hâlde düzenli biçimde başlamayı geciktirebilir.
Ancak burada önemli bir ayrım bulunmaktadır:
Her gecikme, akademik erteleme değildir.
Bir öğrencinin hastalık, aile sorumlulukları, ulaşım sorunları veya başka zorunluluklar nedeniyle ders çalışamaması tek başına erteleme olarak değerlendirilmez.
Benzer biçimde çalışmasını bilinçli olarak daha uygun bir zamana alan öğrenci de mutlaka erteleme davranışı göstermiş olmaz.
Akademik ertelemede belirleyici olan, öğrencinin yapmayı amaçladığı bir görevi yeterli gerekçe olmadan geciktirmesi ve bunun kendisi için olumsuz sonuçlar doğurabileceğini bilmesidir.
Steel'in (2007) kapsamlı meta-analizi, ertelemenin öz düzenleme süreçleriyle ilişkili olduğunu ortaya koymaktadır. Araştırmada görevin rahatsız edici bulunması, sonucun uzak gelecekte ortaya çıkması, öz yeterlik, dürtüsellik ve dikkat dağıtılabilirlik gibi değişkenler önemli ilişkiler göstermiştir.
Ancak bu bulgular, bütün öğrencilerin aynı nedenle ertelediği veya belirli bir özelliğin tek başına ertelemenin nedeni olduğu anlamına gelmez.
Ertelemek ile çalışmayı planlamak arasındaki fark
Bir öğrenci bugün çok yorgun olduğu için çalışmasını ertesi günün daha uygun bir saatine alabilir. Yeni zamanında çalışmayı gerçekleştiriyorsa bu karar işlevsel bir planlama olabilir.
Başka bir öğrenci ise çalışmaya başlayacağı her seferde yeni bir gerekçe buluyor, görevi sürekli sonraya bırakıyor ve gecikmenin sonuçlarından rahatsız oluyorsa akademik erteleme söz konusu olabilir.
Bu iki durumu ayırmak için yalnızca çalışma saatine değil, kararın gerekçesine ve sonrasında ne olduğuna bakmak gerekir.
Önemli soru, çalışmanın ne kadar geç başladığından önce, neden geciktiği ve gecikmenin öğrenme sürecini nasıl etkilediğidir.
Ders çalışmayı neden erteliyoruz?
Akademik ertelemeyi tek bir nedene bağlamak doğru değildir. Aynı öğrenci farklı derslerde, hatta aynı dersin farklı görevlerinde değişik nedenlerle erteleme yaşayabilir.
Örneğin matematikte anlamadığı sorulardan kaçınan bir öğrenci, tarih dersinde nereden başlayacağını bilemediği için gecikebilir. Başka bir durumda ise çalışmanın kendisi zor olmadığı hâlde telefon bildirimleri nedeniyle dikkati sürekli dağılabilir.
Ertelemeyi anlamak için şu olasılıklar ayrı ayrı değerlendirilmelidir.
Görev belirsizliği
Öğrenci “Bugün matematik çalışacağım.” diye plan yapmıştır. Ancak hangi konuyu, hangi kaynaktan ve hangi sırayla çalışacağını belirlememiştir.
Masaya oturduğunda öğrenmeye başlamadan önce birçok karar vermesi gerekir.
Bu durumda sorun yalnızca çalışma isteğinin azlığı olmayabilir. Görevin ilk adımı yeterince açık değildir.
Ön bilgi eksikliği
Öğrenci yeni konuyu anlayabilmek için gerekli temel bilgileri yeterince öğrenmemiş olabilir.
Örneğin kesirlerle işlem yaparken zorlanan bir öğrenci, kesirli denklemlere ilişkin sorulardan kaçınabilir.
Bu öğrencinin ihtiyacı, yalnızca çalışmaya başlaması için uyarılmak değil; hangi ön bilgide zorlandığının belirlenmesi ve uygun öğretim desteğinin sağlanmasıdır.
Başarısızlık korkusu
Bazı öğrenciler, çalışmaya başladıklarında neyi bilmediklerini görecekleri için görevden uzaklaşabilir.
Özellikle yanlış yapmayı kişisel yetersizliğin göstergesi olarak yorumlayan öğrencilerde bu durum belirginleşebilir.
Öğrencinin göreve başlaması, aynı zamanda henüz öğrenemediği konularla karşılaşması anlamına gelir. Bu karşılaşma rahatsız edici bulunabilir.
Görevin sıkıcı veya çok zor bulunması
Bazı öğrenme görevleri öğrencinin mevcut düzeyiyle uyumlu olmayabilir.
Çok kolay, tekrar eden ve anlamı anlaşılmayan çalışmalar sıkıcı gelebilir. Çok zor çalışmalar ise öğrencinin kendisini yetersiz hissetmesine neden olabilir.
Bu nedenle yalnızca çalışma süresini artırmak yerine görevin güçlüğü, amacı ve kullanılan öğrenme yöntemi de değerlendirilmelidir.
Dikkat dağıtıcı çevre
Telefon bildirimleri, sosyal medya, çevrim içi oyunlar veya sık sık bölünen çalışma ortamı, öğrenme görevine başlamayı ve görevi sürdürmeyi güçleştirebilir.
Ancak telefonu kullanmak her durumda akademik ertelemenin temel nedeni değildir.
Bazen öğrenci zaten zorlandığı görevden uzaklaşmak için telefona yönelir. Böyle bir durumda telefon dikkat dağıtıcı olduğu kadar kaçınma davranışının bir parçası da olabilir.
Yorgunluk ve yaşam koşulları
Yetersiz uyku, yoğun okul programı, aile sorumlulukları, sağlık sorunları veya uygun çalışma ortamının bulunmaması akademik görevleri zorlaştırabilir.
Bu koşullarda öğrenciye daha fazla disiplinli olması gerektiğini söylemek yeterli değildir.
Öğrencinin gerçekten hangi zaman ve kaynaklara sahip olduğu incelenmelidir.
Ertelemeyi azaltmak için önce hangi güçlüğün ön planda bulunduğunu belirlemek gerekir. Aynı çözüm, bütün nedenler için uygun değildir.
Öz düzenleme: Çalışmayı istemek neden yeterli değildir?
Öz düzenlemeli öğrenme, öğrencinin hedef belirlemesini, uygun öğrenme stratejilerini seçmesini, çalışma sürecini izlemesini ve sonuçlara göre yöntemlerini düzenlemesini kapsar.
Panadero'nun (2017) kapsamlı derlemesi, öz düzenlemeli öğrenmenin bilişsel, üstbilişsel, davranışsal, motivasyonel ve duygusal bileşenlerini birlikte ele alan kuramsal modelleri karşılaştırmaktadır.
Bu süreç yalnızca çalışma programı hazırlamaktan ibaret değildir.
Örneğin bir öğrenci şu hedefi belirleyebilir:
“Bugün matematik çalışacağım.”
Bu hedef öğrencinin niyetini gösterir. Ancak çalışmanın nasıl başlayacağını yeterince açıklamaz.
Hangi konu çalışılacak? Hangi kaynaktan yararlanılacak? Öğrenci önce ne yapacak? Çalışma sonunda neyi öğrenmiş olması bekleniyor?
Buna karşılık şu hedef daha açıktır:
“Akşam yemeğinden sonra doğrusal denklemler konusundan iki örnek çözeceğim ve kullandığım işlem basamaklarını kontrol edeceğim.”
İkinci hedef, ilk öğrenme davranışını daha belirgin hâle getirir.
Ancak açık bir plan oluşturmak, ertelemenin mutlaka ortadan kalkacağını garanti etmez.
Öğrenci planına rağmen çalışmaya başlayamıyorsa sorun yalnızca planın ayrıntı düzeyinde olmayabilir.
Bu durumda yeni bir çalışma programı hazırlamadan önce mevcut programın neden uygulanamadığı değerlendirilmelidir.
Plan yapmakla planı uygulamak neden farklıdır?
Plan hazırlamak, gelecekte yapılacak davranış hakkında karar vermektir.
Planı uygulamak ise belirlenen zamanda gerekli öğrenme davranışını gerçekten gerçekleştirmektir.
Örneğin öğrencinin çalışma çizelgesinde “20.00–21.00: Matematik” yazması, o saatte matematik öğrendiği anlamına gelmez.
Öğrenci bu süreyi kaynak seçerek, defter düzenleyerek veya çalışmayı nasıl yapacağını düşünerek geçirmiş olabilir.
Bu hazırlıkların bir bölümü gerekli olabilir. Ancak asıl öğrenme görevine geçilmiyorsa planın uygulanmasıyla ilgili güçlük sürmektedir.
Akademik öz düzenlemede önemli olan yalnızca ne yapılacağını bilmek değil, planlanan öğrenme davranışını başlatmak, sürdürmek ve gerektiğinde değiştirebilmektir.
Motivasyonumuz varsa neden yine de erteleyebiliriz?
Bir öğrenci üniversiteye girmeyi çok istiyor olabilir. Hangi mesleği seçmek istediğini biliyor ve sınavın geleceği açısından önemli olduğunu düşünüyor olabilir.
Buna rağmen ders çalışmayı sürekli erteleyebilir.
Bu durum, öğrencinin hiçbir motivasyona sahip olmadığını göstermez.
Çünkü bir hedefi istemek ile o hedefe yönelik davranışı başlatmak farklı süreçlerdir.
Üniversite sınavına hazırlanmanın yararı gelecekte ortaya çıkacaktır. Buna karşılık telefondaki eğlenceli bir video, öğrenciye hemen ulaşabileceği bir etkinlik sunar.
Steel'in (2007) ele aldığı zamansal motivasyon yaklaşımı, sonuçların zamansal uzaklığıyla motivasyon ve davranış arasındaki ilişkileri açıklamaya yardımcı olur.
Ancak ertelemenin bütün nedenlerini anlık ödül arayışına indirgemek doğru değildir.
Öğrenci görevi çok zor bulduğu, başarısızlıktan korktuğu veya çalışma koşulları uygun olmadığı için de erteleyebilir.
Bu nedenle yalnızca motivasyonu artırmaya yönelik konuşmalar her zaman yeterli olmayabilir.
Uzun vadeli hedefi bugünkü öğrenme davranışına dönüştürmek
“İyi bir üniversite kazanmak istiyorum.” önemli bir hedef olabilir.
Ancak bu hedef, bugün yapılması gereken ilk çalışmayı kendiliğinden belirlemez.
Öğrencinin hedefle günlük davranış arasındaki bağlantıyı kurması gerekir.
Örneğin:
“Matematik netimi artırmak istiyorum. Bunun için bugün doğrusal denklemlerde zorlandığım soru türlerini belirleyip iki örnek üzerinde çalışacağım.”
Bu açıklamada uzun vadeli hedefle gerçekleştirilebilir bir öğrenme görevi ilişkilendirilmiştir.
Böyle bir düzenleme bazı öğrenciler için yararlı olabilir. Ancak öğrencinin bilgi eksikleri ve diğer koşulları dikkate alınmadan tek başına yeterli bir çözüm olarak sunulmamalıdır.
Akademik ertelemenin duygusal boyutu
Bazı öğrenciler ders çalışmayı istemedikleri için değil, çalışmanın kendilerinde oluşturduğu rahatsızlıktan uzaklaşmak için erteler.
Örneğin bir öğrenci fizik dersinde uzun süredir anlamadığı bir konuyu çalışmak zorundadır.
Kitabı açtığında geçmişte çözemediği soruları hatırlayabilir:
“Yine anlamayacağım.”
“Bu konuyu öğrenmek benim için çok zor.”
“Çalışsam da yapamayacağım.”
Öğrenci bu rahatsızlığı azaltmak için kitabı kapatıp başka bir etkinliğe geçebilir.
Kısa süreli rahatlama yaşayabilir. Ancak öğrenmesi gereken konu hâlâ tamamlanmamıştır.
Sirois ve Pychyl (2013), ertelemeyi bazı koşullarda kısa vadeli duygu düzenleme girişimi olarak açıklamaktadır.
Bu yaklaşıma göre kişi, gelecekteki sonuçlar pahasına mevcut rahatsızlığını azaltmaya öncelik verebilir.
Erteleme döngüsü nasıl oluşabilir?
Bir öğrenci zor veya rahatsız edici bir öğrenme göreviyle karşılaşır. Kaygı, sıkılma, belirsizlik veya yetersizlik duygusu yaşayabilir.
Görevden uzaklaştığında bu rahatsızlık geçici olarak azalabilir.
Ancak görev tamamlanmadığı için zaman baskısı büyüyebilir. Öğrenci daha sonra aynı çalışmayla karşılaştığında yeniden başarısızlık korkusu veya huzursuzluk yaşayabilir.
Böylece kaçınma ve kısa süreli rahatlama, bazı durumlarda birbirini sürdüren bir örüntü hâline gelebilir.
Bu süreç bütün öğrencilerde aynı biçimde ortaya çıkan zorunlu bir mekanizma değildir.
Ancak ertelemeden hemen önce ve sonra yaşanan duyguların gözlemlenmesi, davranışın nasıl sürdüğünü anlamaya yardımcı olabilir.
Bu durumda ne yapılabilir?
Öğrenci, rahatsızlığı tamamen ortadan kalkana kadar beklemek yerine görevin neden zorlayıcı geldiğini araştırabilir.
Sorun konuyu anlamamaksa öğretim desteğine, yanlış yapma korkusuysa hataya yüklenen anlamın değerlendirilmesine ihtiyaç duyulabilir.
Görevi küçük bir öğrenme davranışıyla başlatmak da bazı durumlarda yararlı olabilir.
Ancak amaç, yoğun kaygı yaşayan öğrenciyi zorla çalışmaya yönlendirmek değildir. Kaygının ve kaçınmanın niteliğini anlamak, uygun destek biçimini seçmek açısından önemlidir.
Mükemmeliyetçilik ve hata yapma korkusu ertelemeyi nasıl etkiler?
Bazı öğrenciler çalışmaya başlamadan önce bütün koşulların uygun olmasını ister.
Notların eksiksiz olması, bütün kaynakların hazır bulunması veya konunun önceden tamamen anlaşılması gerektiğini düşünebilir.
Hazırlık yapmak belirli bir noktaya kadar yararlıdır.
Ancak hazırlık, asıl öğrenme etkinliğinin sürekli ertelenmesine neden oluyorsa sorun ortaya çıkabilir.
Örneğin matematikte bütün konuları öğrenmeden deneme sınavı çözmek istemeyen bir öğrenci düşünün.
Öğrenci yanlış yapmaktan korktuğu için bilgi eksiklerini belirleme fırsatını sürekli geciktirebilir.
Bu durumda sorun yalnızca zamanı planlamak değildir. Hata yapmaya ilişkin düşünceler de önemlidir.
Ancak yüksek standartlar belirlemek ile hatasız olmayı zorunlu görmek birbirinden ayrılmalıdır.
Mükemmeliyetçiliğin bütün türleri ertelemeyle aynı yönde mi ilişkilidir?
Hayır.
Sirois, Molnar ve Hirsch'in (2017) meta-analizi, mükemmeliyetçiliğin farklı boyutlarıyla erteleme arasında farklı ilişkiler bulunduğunu göstermektedir.
Araştırmada hata yapma, olumsuz değerlendirilme ve beklentileri karşılayamama gibi kaygılarla ilişkili mükemmeliyetçi endişeler, ertelemeyle pozitif ilişki göstermiştir.
Buna karşılık yüksek kişisel standartlara ulaşmaya yönelik mükemmeliyetçi çabalar, ertelemeyle ortalama olarak negatif ilişkilidir.
Bu bulgular, her yüksek hedefin veya titiz çalışma alışkanlığının ertelemeye neden olduğu düşüncesini desteklemez.
Ayrıca bunlar çoğunlukla değişkenler arasındaki ilişkileri inceleyen bulgulardır; tek başına nedensellik kanıtı oluşturmaz.
Öğrencinin değerlendirmesi gereken soru, yüksek hedefler koyup koymadığından çok, hata yapma olasılığının öğrenme davranışını engelleyip engellemediğidir.
Örneğin şu iki soruya yanıt vermek yararlı olabilir:
“Çalışmaya başlamadan önce yaptığım hazırlık gerçekten öğrenmemi kolaylaştırıyor mu?”
“Yoksa hata yapma ihtimaliyle karşılaşmamak için asıl çalışmayı mı geciktiriyorum?”
Göreve başlamak neden önemlidir?
Akademik ertelemenin azaltılmasında önemli hedeflerden biri, öğrencinin yalnızca çalışmayı istemesi değil, öğrenme görevine yönelik ilk davranışı gerçekleştirmesidir.
Ancak göreve başlamak yalnızca masaya oturmak veya kitabı açmak değildir.
Örneğin matematik çalışmaya başlayan bir öğrenci sorunun verilenlerini belirleyebilir, uygun kavramları hatırlamaya çalışabilir veya ilk çözüm adımını oluşturabilir.
Bu davranışlar doğrudan öğrenme göreviyle ilişkilidir.
Buna karşılık öğrenci defterlerini düzenlemeye uzun süre devam ediyor ancak çalışması gereken sorulara geçmiyorsa görevle gerçek anlamda ilişki kurmamış olabilir.
Buradaki amaç çok küçük bir çalışmayı yeterli başarı olarak kabul etmek değildir.
Amaç, büyük bir akademik hedefi başlanabilir ve gözlemlenebilir bir öğrenme davranışına dönüştürmektir.
İlk davranış neden somut olmalıdır?
“Matematik çalışacağım.” ifadesi çok sayıda olası etkinliği kapsar.
Buna karşılık “İlk problemin verilenlerini ve istenenlerini yazacağım.” ifadesi, yapılacak ilk davranışı açıkça belirler.
Öğrenci böylece çalışmaya başlamanın ne anlama geldiğini daha kolay değerlendirebilir.
Ancak ilk davranışın açık olması, öğrenme güçlüğünü otomatik olarak çözmez.
Örneğin öğrenci sorunun verilenlerini belirleyebiliyor fakat çözüm yöntemini bilmiyorsa bir sonraki ihtiyaç uygun açıklama, örnek veya öğretmen desteği olabilir.
Dolayısıyla göreve başlama stratejisinin amacı, öğrenciyi yardım almadan bütün soruları çözmeye zorlamak değil, hangi aşamada desteğe ihtiyaç duyduğunu görünür hâle getirmektir.
“Eğer–o hâlde” planı nasıl kullanılır?
Gollwitzer ve Sheeran'ın (2006) uygulama niyetleri üzerine gerçekleştirdiği meta-analiz, belirli durumlarla hedefe yönelik davranışları önceden ilişkilendirmenin farklı alanlarda hedeflere ulaşmayı destekleyebildiğini göstermiştir.
Bu yaklaşımda kişi, davranışı ne zaman ve hangi koşulda gerçekleştireceğini önceden belirler.
Örneğin:
“Eğer akşam yemeğinden sonra çalışma masama oturursam ilk olarak matematik defterimde yarım bıraktığım sorunun verilenlerini yazacağım.”
Bu plan, çalışmanın hangi koşulda ve hangi davranışla başlayacağını açıkça belirtir.
Ancak söz konusu meta-analiz farklı hedef davranışlarını kapsamaktadır.
Bu nedenle “eğer–o hâlde” planının bütün öğrencilerde akademik ertelemeyi aynı ölçüde azaltacağı ileri sürülemez.
Ayrıca başlangıç koşulu gerçekçi olmalıdır. Akşamları sürekli yorgun olan öğrenci için çalışma saatinin yeniden değerlendirilmesi, planın daha ayrıntılı yazılmasından önemli olabilir.
Akademik ertelemeyi azaltan yöntemler bilimsel olarak etkili mi?
Akademik ertelemenin azaltılmasına yönelik psikolojik ve eğitimsel müdahaleler araştırılmıştır.
Ancak araştırmalarda kullanılan yöntemler, katılımcıların özellikleri ve ölçülen sonuçlar birbirinden farklıdır.
Bu nedenle bilimsel bulguları değerlendirirken yalnızca olumlu sonuçlara değil, çalışmaların yöntemlerine ve sınırlılıklarına da bakmak gerekir.
2018 meta-analizi: Psikolojik müdahaleler ne kadar etkili?
Rozental ve arkadaşlarının (2018) sistematik derleme ve meta-analizinde 12 araştırma, 21 karşılaştırma ve toplam 718 katılımcının verileri değerlendirilmiştir.
Psikolojik müdahalelerin kontrol koşullarına göre genel etki büyüklüğü Hedges g = 0,34 olarak bulunmuştur.
Bu, incelenen müdahaleler lehine küçük düzeyde ortalama bir etkiye işaret etmektedir.
Bilişsel davranışçı müdahalelerle ilgili alt grup analizinde bazı çalışmalar dışarıda bırakıldığında daha yüksek bir etki büyüklüğü (g = 0,55) bildirilmiştir.
Ancak bu ikinci sonuç üç araştırmaya ve daha sınırlı bir katılımcı grubuna dayanmaktadır. Bütün bilişsel davranışçı müdahaleler için geçerli kesin etki değeri olarak yorumlanmamalıdır.
Ayrıca çalışmalar arasında önemli farklılıklar ve yöntemsel sınırlılıklar bulunmaktadır.
Hedges g değerleri, ertelemenin yüzde 34 veya yüzde 55 azaldığı anlamına gelmez. Bu değerler, gruplar arasındaki farkları ortak bir istatistiksel ölçekte ifade eder.
2023 sistematik derlemesi: Eğitim ortamında hangi sonuçlar bulundu?
Turner ve Hodis'in (2023) sistematik derlemesinde, 2018 ve sonrasında yayımlanmış 21 çalışma incelenmiştir.
Bu çalışmaların 17'sinde, akademik erteleme davranışında istatistiksel olarak anlamlı azalma bildirilmiştir.
Ancak 17 çalışmada olumlu sonuç bulunması, incelenen bütün yöntemlerin aynı derecede etkili olduğunu göstermez.
Araştırmaların tasarımları, müdahalelerin içerikleri ve değerlendirme ölçütleri farklıdır.
Ayrıca istatistiksel olarak anlamlı azalma bulunması, her öğrencide güçlü veya kalıcı iyileşme sağlandığı anlamına gelmez.
Derleme, öğretmenlerin sınıf ortamında uygulayabilecekleri yaklaşımlara ilişkin öneriler de sunmaktadır. Bununla birlikte öğretmenlerin kullanacağı her uygulamanın ayrı ayrı değerlendirilmesi gerekir.
2026 randomize kontrollü araştırması: Tek oturumluk müdahaleler işe yarayabilir mi?
Mousavi, Rief ve Wilhelm'in 10 Ağustos 2026'da çevrim içi yayımlanan CONCRAS araştırmasında, erteleme güçlüğü yaşayan 151 öğrenci incelenmiştir.
Katılımcılar bilişsel davranışçı terapi (BDT), kabul ve kararlılık terapisi (ACT) temelli tek oturumluk müdahale veya müdahale yapılmayan kontrol koşullarından birine rastgele atanmıştır.
Yaklaşık 60 dakika süren müdahaleler yüz yüze uygulanmıştır.
Değerlendirmeler başlangıçta, müdahale sonrasında ve iki haftalık izlemde gerçekleştirilmiştir.
Sonuçlarda her iki müdahale grubunda da kontrol grubuna göre erteleme göstergelerinde daha fazla azalma bulunmuştur. BDT ve ACT grupları arasında ise temel sonuç açısından istatistiksel olarak anlamlı fark saptanmamıştır.
Bu bulgular kısa süreli, yapılandırılmış psikolojik müdahalelerin bazı öğrencilerde yararlı olabileceğini desteklemektedir.
Ancak araştırmanın sonuçları birkaç önemli sınır içinde değerlendirilmelidir.
Çalışma, erteleme sorunu yaşayan öğrencilerle ve belirli müdahale koşullarında yürütülmüştür. İzlem süresi yalnızca iki haftadır.
Dolayısıyla uzun vadeli etkililik, bütün yaş grupları veya lise öğrencilerinin tamamı hakkında kesin sonuç çıkarılamaz.
Ayrıca bu müdahalelerin bilimsel araştırmada uygulanmış olması, bunların evde birkaç öneri okuyarak aynı biçimde gerçekleştirilebileceği anlamına gelmez.
Araştırmaların ortak sonucu nedir?
Bu üç araştırma farklı türde kanıtlar sunmaktadır.
2018 meta-analizi psikolojik müdahalelerin ortalama etkisini, 2023 derlemesi eğitim bağlamındaki çeşitli uygulamaları, 2026 deneyi ise belirli iki kısa müdahaleyi değerlendirmiştir.
Bulgular birlikte ele alındığında, akademik ertelemenin değiştirilemez bir kişilik özelliği olmadığı ve uygun müdahalelerle azaltılabileceği görülmektedir.
Ancak hangi yaklaşımın, hangi öğrenci için, ne kadar süreyle ve hangi koşullarda etkili olduğu soruları önemini korumaktadır.
Üstelik müdahalelerden elde edilen sonuçların bir bölümü öz bildirim ölçümlerine dayanmaktadır.
Bu nedenle erteleme puanlarındaki azalma, öğrenmenin veya akademik başarının aynı ölçüde arttığını kendiliğinden kanıtlamaz.
Akademik ertelemeyi azaltmak için altı adımlı uygulama
Aşağıdaki yöntem, öğrencinin erteleme nedenini anlamasına ve göreve başlama davranışını düzenlemesine yardımcı olmak amacıyla hazırlanmıştır.
Öz düzenlemeli öğrenme, davranış planlama ve akademik erteleme araştırmalarından yararlanılmıştır. Ancak altı aşamanın tamamıyla etkililiği ayrıca kanıtlanmış standartlaştırılmış bir müdahale programı değildir.
Birinci adım: Ertelediğiniz görevi belirleyin
“Matematik çalışamıyorum.”
ifadesi oldukça geniştir.
Bunun yerine:
“Doğrusal denklemlerde eşitliğin iki tarafına aynı işlemi uygulama sorularına başlayamıyorum.”
şeklinde daha belirli bir görev tanımlanabilir.
Görevi somutlaştırmak, hangi aşamada zorlandığınızı anlamayı kolaylaştırır.
Birden fazla dersi erteliyorsanız önce tek bir görev seçmeniz, gözlemi kolaylaştırabilir.
İkinci adım: Başlamanızı zorlaştıran durumu inceleyin
Çalışmayı ertelemeden hemen önce ne olduğunu değerlendirin.
Örneğin:
“Nasıl olsa yapamayacağım.”
“Başlasam da yetişmeyecek.”
“Önce bütün konuyu öğrenmem gerekiyor.”
“Yanlış yaparsam moralim bozulacak.”
gibi düşünceler ortaya çıkmış olabilir.
Ancak bunlar tek başlarına kesin neden veya psikolojik tanı oluşturmaz.
Düşüncelerin yanında görevin güçlüğünü, mevcut bilginizi, yorgunluğunuzu ve çalışma ortamınızı da değerlendirin.
Üçüncü adım: İlk öğrenme davranışını seçin
Bütün konuyu tamamlamayı düşünmek yerine doğrudan öğrenme görevine yönelik ilk davranışı belirleyin.
Örneğin:
“Matematik kitabını açacağım.”
yerine:
“İlk sorunun verilenlerini yazıp hangi yöntemi kullanabileceğimi belirlemeye çalışacağım.”
şeklinde bir başlangıç oluşturabilirsiniz.
İlk adımın amacı kolay görünmek değil, gerçekten öğrenme göreviyle ilişkili olmaktır.
Sorunun çözümünde zorlanırsanız hangi bilgiyi bilmediğinizi belirlemek de bir sonraki öğrenme adımını seçmenize yardımcı olabilir.
Dördüncü adım: Başlangıç koşulunu belirleyin
Hangi durumda çalışmaya başlayacağınızı kararlaştırın.
Örneğin:
“Akşam yemeğinden sonra dinlenmemi tamamladığımda ilk biyoloji sorusunu okuyacağım.”
Bu yaklaşım, başlangıç zamanıyla yapılacak davranışı ilişkilendirir.
Planın öğrencinin gerçek yaşam koşullarına uygun olması önemlidir.
Sürekli uygulanamayan saatleri yalnızca daha güçlü bir kararla tekrar etmek yerine, bu saatlerin neden uygun olmadığını değerlendirin.
Beşinci adım: Başlangıcı ve devamlılığı gözlemleyin
Çalışma sonrasında kendinize şu soruları yöneltin:
“Planladığım zamanda başladım mı?”
“İlk öğrenme davranışını gerçekleştirdim mi?”
“Hangi aşamada durdum?”
“Dikkatim dağıldığında göreve geri dönebildim mi?”
“Çalışmanın sonunda ne öğrendim veya hangi eksiğimi belirledim?”
Bu sorular, yalnızca ne kadar süre çalıştığınızı değil, çalışma davranışınızın ve öğrenmenizin nasıl gerçekleştiğini anlamanıza yardımcı olabilir.
Altıncı adım: İşe yaramayan düzenlemeyi değiştirin
Görevi küçük parçalara ayırdığınız hâlde çalışmaya başlayamıyorsanız sorunun yalnızca görev büyüklüğünden kaynaklandığını varsaymayın.
Ön bilgi eksikliği, başarısızlık kaygısı, yorgunluk veya çevresel koşullar da etkili olabilir.
Bu durumda aynı çalışma programını tekrar hazırlamak yerine asıl güçlüğü belirlemeye yönelin.
Örneğin çalışmaya başladığınızda konuyu anlamadığınızı fark ettiyseniz daha kısa bir program yerine temel konu açıklamasına veya öğretmen desteğine ihtiyaç duyabilirsiniz.
Yanlış yapma korkusu ön plandaysa yalnızca soru sayısını artırmak uygun çözüm olmayabilir.
Başarısız olan planın tekrar yazılmasıyla, başarısızlığın nedeninin incelenmesi aynı şey değildir.
Okulda uygulama örneği: Matematik çalışmasını ertelemek
Bir öğrencinin matematik dersindeki problemlere başlamayı sürekli ertelediğini düşünün.
Öğrenci ödevini tamamlaması gerektiğini biliyor ancak çalışmaya başlayamıyor.
Bu durumda üç farklı olasılık değerlendirilebilir.
Durum A: Konuyu anlamıyor
Öğrencinin temel matematiksel kavramlarında eksiklik olabilir.
Bu durumda yalnızca “Hemen çalışmaya başla.” demek yeterli olmayabilir.
Öğretmenin öğrencinin hangi aşamada zorlandığını belirlemesi, gerekli ön bilgileri açıklaması ve uygun örnekler sunması yararlı olabilir.
Buradaki öncelik göreve başlama davranışından önce, görevin öğrencinin mevcut bilgi düzeyiyle ilişkisini değerlendirmektir.
Durum B: Yanlış yapmaktan korkuyor
Öğrenci konuyu belirli ölçüde biliyor ancak hata yapmayı kişisel başarısızlık olarak yorumluyor olabilir.
Bu durumda hata yapmanın öğrenme sürecindeki işlevini değerlendirmek ve öğrencinin yanlışlarını somut öğrenme gereksinimleri olarak incelemek önemlidir.
Öğrencinin yalnızca doğru cevap sayısına değil, hatalarından hangi bilgileri elde ettiğine de odaklanılması yararlı olabilir.
Durum C: Ne yapacağını bilmiyor
Öğrenci konuyu anlayabiliyor ancak ödevin hangi aşamayla başlayacağını belirleyemiyor olabilir.
Bu durumda görevin ilk adımı açıklanabilir:
“Önce ilk problemin verilenlerini ve istenenlerini belirle. Ardından hangi çözüm yönteminin uygun olabileceğini düşün.”
Üç durumda da öğrenci çalışmayı ertelemiştir.
Ancak güçlüğün olası nedeni ve uygulanabilecek destek birbirinden farklıdır.
Bu nedenle gözlenen davranışa bakarak tek bir açıklama yapmak yerine, öğrencinin hangi aşamada zorlandığına ilişkin somut bilgi toplanmalıdır.
Evde uygulama örneği: Çalışma programını sürekli değiştirmek
YKS'ye hazırlanan bir öğrencinin her hafta yeni çalışma programı hazırladığını düşünün.
Öğrenci programlarının renklerini, ders sıralarını ve sürelerini düzenliyor ancak planladığı çalışmaların önemli bir bölümünü tamamlayamıyor.
Bu durumda yeni bir program hazırlamak tek başına çözüm olmayabilir.
Öğrencinin şu soruları değerlendirmesi daha yararlı olabilir:
“Hazırladığım program gerçek yaşam koşullarıma uygun mu?”
“İlk çalışma davranışım açık mı?”
“Programı uygulamaya başladığımda neyle karşılaşıyorum?”
“Çalışmayı hangi aşamada bırakıyorum?”
Örneğin öğrenci akşam saatlerinde matematik çalışmayı planlamış ancak yorgunluk nedeniyle bu çalışmaya başlayamamış olabilir.
Bu durumda çalışma saatlerinin değiştirilmesi veya dinlenme koşullarının düzenlenmesi gerekebilir.
Başka bir öğrenci ise yanlış yapmaktan kaçındığı için test çözmeye başlamıyor olabilir.
Bu öğrencinin sorunu çalışma saatinden çok, yanlış yapmaya ilişkin değerlendirmeleriyle bağlantılı olabilir.
Program hazırlamak bazı öğrenciler için düzenleyici bir işlev görür. Ancak hazırlık süreci sürekli yenilenirken asıl öğrenme görevi gecikiyorsa planlamanın kendisi de ayrıca değerlendirilmelidir.
Uygulanabilir çalışma planı, yalnızca ayrıntılı değil; öğrencinin gerçek koşullarına uygun, gözlemlenebilir ve gerektiğinde değiştirilebilir olmalıdır.
Öğretmenler akademik ertelemeyi nasıl değerlendirmeli?
Öğrencinin ödevini geç tamamlaması veya çalışmaya başlamaması her zaman isteksizlik göstergesi değildir.
Öğretmenler öğrencinin görevi anlayıp anlamadığını, gerekli ön bilgilere sahip olup olmadığını ve çalışmanın hangi aşamasında zorlandığını değerlendirebilir.
Örneğin yalnızca ödevin teslim tarihini belirtmek yerine öğrenciden ilk aşamada ne yapmasının beklendiği açıklanabilir.
Uzun bir araştırma ödevinde önce konu belirleme, ardından kaynak seçme, taslak oluşturma ve son metni hazırlama gibi aşamalar kullanılabilir.
Böylece öğrencinin hangi bölümde zorlandığı daha açık görülebilir.
Bununla birlikte görevi basamaklara ayırmak bütün erteleme sorunlarını çözmez.
Öğrencinin yoğun kaygı yaşaması, sağlık sorunları, aile sorumlulukları veya uygun çalışma ortamına sahip olmaması gibi durumlarda farklı desteklere ihtiyaç duyulabilir.
Öğretmen için üç önemli ayrım
İlk olarak, görev verilmiş olmasıyla görevin anlaşıldığı varsayılmamalıdır. Öğrencinin ne yapması gerektiğini kendi sözleriyle açıklayabilmesi yararlı bir kontrol olabilir.
İkinci olarak, ödevi teslim etmiş olmakla öğrenmiş olmak aynı şey değildir. Öğrenci görevi tamamlamış olsa bile temel kavramları anlamamış olabilir.
Üçüncü olarak, ödevin gecikmesiyle öğrencinin genel kişilik özellikleri birbirine karıştırılmamalıdır. Bir görevde gözlenen erteleme, öğrencinin bütün alanlarda sorumsuz olduğunu kanıtlamaz.
Bu ayrımlar, öğrenme güçlüğünü daha doğru tanımlamaya ve uygun öğretim desteği seçmeye yardımcı olabilir.
Psikolojik danışmanlar akademik ertelemeyi nasıl ele alabilir?
Akademik erteleme, öğrencinin öz düzenleme, görev algısı, duygusal tepkileri ve çalışma koşullarını değerlendirmek için önemli bir konudur.
Rehberlik görüşmesinde yalnızca öğrencinin kaç saat çalıştığına odaklanmak yeterli olmayabilir.
Öğrencinin belirli bir öğrenme göreviyle karşılaştığında ne düşündüğünü, ne hissettiğini ve hangi davranışa yöneldiğini anlamak daha işlevsel olabilir.
Değerlendirmede hangi alanlar önemlidir?
Görevin özellikleri: Öğrenci hangi akademik görevleri erteliyor? Erteleme bütün derslerde mi, yoksa belirli konularda mı ortaya çıkıyor?
Başlama davranışı: Öğrenci çalışmaya başlamadan hemen önce ne yapıyor? İlk öğrenme davranışı açık mı?
Düşünceler: Görevle ilgili hangi beklentilere sahip? Başarısızlık veya hata yapmaya nasıl anlam yüklüyor?
Duygular: Göreve başlamadan önce kaygı, sıkılma, belirsizlik veya yetersizlik duygusu yaşıyor mu?
Kaçınma davranışı: Görev yerine hangi etkinliğe yöneliyor? Telefon kullanımı, program hazırlama veya başka işler bu süreçte nasıl bir işlev görüyor?
Sonuçlar: Erteleme kısa süreli rahatlama sağlıyor mu? Uzun vadede öğrenmeyi, başarıyı veya günlük yaşamı nasıl etkiliyor?
Destek gereksinimi: Öğrencinin ön bilgi, çalışma ortamı, aile desteği veya duygusal düzenleme bakımından neye ihtiyacı var?
Bu alanlar rehberlik görüşmelerinde kullanılabilecek kavramsal bir değerlendirme çerçevesidir.
Tek başına standartlaştırılmış bir ölçme aracı veya psikolojik tanı yöntemi değildir.
Ertelemeye yoğun kaygı, belirgin işlev kaybı, sürekli dikkat ve organizasyon güçlükleri ya da başka ruhsal belirtiler eşlik ediyorsa uygun uzman değerlendirmesi önemlidir.
Örneğin dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu, depresyon veya kaygı sorunları bazı kişilerde görev başlatma ve sürdürmeyi etkileyebilir. Ancak akademik erteleme yaşamak, bu durumlardan herhangi birinin varlığını kendi başına kanıtlamaz.
Mesleki değerlendirmede öğrencinin mahremiyeti korunmalı; görüşme kayıtları ve psikolojik değerlendirme bilgileri uygun etik ve hukuki güvenceler çerçevesinde ele alınmalıdır.
Veliler öğrencilere nasıl destek olabilir?
Velilerin sürekli “Dersine başladın mı?” diye sorması, öğrencinin neden ertelediğini anlamak için her zaman yeterli değildir.
Bunun yerine daha somut sorular yöneltilebilir:
“Hangi derste başlamayı zor buluyorsun?”
“Konuyu anlamadığın için mi, yoksa nereden başlayacağını bilemediğin için mi erteliyorsun?”
“İlk olarak hangi çalışmayı yapabilirsin?”
“Çalışmaya başlamanı kolaylaştırmak için nasıl bir desteğe ihtiyacın var?”
Bu soruların amacı öğrencinin sorumluluğunu ortadan kaldırmak değildir.
Amaç, sorumluluğun yerine getirilebilmesi için hangi koşulların düzenlenmesi gerektiğini anlamaktır.
Öğrencinin dinlenme, uyku, sosyal yaşam, aile sorumlulukları ve çalışma ortamı da dikkate alınmalıdır.
Sürdürülebilir bir öğrenme düzeni, öğrencinin bütün zamanını ders çalışmaya ayırmasını gerektirmez.
Ayrıca öğrencinin her gecikmesini kişisel bir başarısızlık olarak yorumlamak, çalışmaya ilişkin kaygıyı artırabilir.
Velinin desteği, yalnızca davranışı denetlemeye değil, öğrencinin öğrenme sorumluluğunu daha bağımsız ve sürdürülebilir biçimde yerine getirmesine yardımcı olmaya yönelmelidir.
Akademik ertelemeyi izlemek için yedi günlük uygulama
Aşağıdaki plan, ertelediğiniz belirli bir öğrenme görevini gözlemlemek ve işe yarayabilecek düzenlemeleri denemek amacıyla hazırlanmıştır.
Her gün uzun bir değerlendirme yapmanız gerekmez. Önemli olan, tek bir görevi seçerek davranışınızın nasıl gerçekleştiğine ilişkin somut bilgi elde etmektir.
| Gün | Yapılacak çalışma |
|---|---|
| 1. gün | En çok ertelediğiniz belirli bir öğrenme görevini seçin. |
| 2. gün | Ertelemeden önce ne düşündüğünüzü, hissettiğinizi ve hangi koşullarda bulunduğunuzu gözlemleyin. |
| 3. gün | Görevi doğrudan öğrenmeyle ilgili küçük bir davranışla başlatmayı deneyin. |
| 4. gün | Başlangıç koşulunu ve ilk davranışı belirleyen bir “eğer–o hâlde” planı oluşturun. |
| 5. gün | Başladıktan sonra hangi aşamada zorlandığınızı ve dikkatiniz dağıldığında ne yaptığınızı inceleyin. |
| 6. gün | Gözlemlerinize göre çalışma yöntemini, saatini veya destek koşullarını değiştirin. |
| 7. gün | Başlama davranışınızı, öğrenme sonuçlarınızı ve bir sonraki hedefinizi değerlendirin. |
Yedinci günün sonunda yalnızca kaç gün çalıştığınızı saymakla yetinmeyin.
Örneğin şu sonuçlara ulaşabilirsiniz:
“Çalışmaya başlıyorum ancak konuyu anlamadığım için devam edemiyorum.”
“Matematiğe sabah başlamak benim için daha uygulanabilir.”
“Yanlış yapmaktan korktuğum için test çözmeyi geciktiriyorum.”
Bu gözlemler, sonraki adımın belirlenmesini kolaylaştırabilir.
Ancak bu plan bilimsel olarak doğrulanmış yedi günlük bir tedavi veya müdahale protokolü değildir. Yedi gün sonunda bütün erteleme davranışlarının ortadan kalkacağı ileri sürülemez.
Amaç, erteleme davranışınızı gözlemleyerek üzerinde çalışabileceğiniz koşulları belirlemenizi kolaylaştırmaktır.
Akademik erteleme hakkında doğru bilinen yanlışlar
“Ders çalışmayı erteleyen öğrencinin motivasyonu yoktur.”
Her zaman doğru değildir.
Öğrenci akademik hedefini önemli bulduğu hâlde göreve başlamakta zorlanabilir.
Bu nedenle motivasyonla birlikte görev belirsizliği, duygu düzenleme, ön bilgi ve çevresel koşullar da incelenmelidir.
“Çözüm daha ayrıntılı bir çalışma programı yapmaktır.”
Ayrıntılı plan bazı öğrenciler için yararlı olabilir.
Ancak öğrencinin güçlüğü hata yapma korkusundan veya bilgi eksikliğinden kaynaklanıyorsa yeni bir program hazırlamak tek başına yeterli olmayabilir.
“Çalışmaya başladıysam sorun çözülmüştür.”
Göreve başlamak önemlidir ancak öğrenmenin tamamı değildir.
Öğrencinin bilgiyi anlaması, hatırlaması, uygulaması ve gerektiğinde farklı durumlarda kullanabilmesi de gerekir.
“Erteleme yapan öğrenci sorumsuzdur.”
Bir öğrencinin belirli akademik görevleri ertelemesi, onun bütün alanlarda sorumsuz olduğunu göstermez.
Davranışın hangi koşullarda ortaya çıktığı değerlendirilmelidir.
“Son dakikada daha iyi çalışıyorum.”
Bazı öğrenciler zaman baskısı altında kısa süreli yoğunlaşma yaşayabilir.
Ancak bu deneyim, ertelemenin öğrenme açısından genel olarak yararlı olduğunu kanıtlamaz.
Kısa sürede görevi tamamlamak ile öğrenilen bilgileri uzun süre hatırlamak farklı sonuçlardır.
Akademik erteleme hakkında sık sorulan sorular
Ders çalışmayı neden sürekli erteliyorum?
Görevin zor veya belirsiz bulunması, başarısızlık korkusu, kısa vadeli duygusal rahatlama arayışı, dikkat dağıtıcılar veya uygun olmayan çalışma koşulları etkili olabilir. Nedeni anlamak için ertelemenin hangi görevlerde ve koşullarda ortaya çıktığını incelemek gerekir.
Akademik erteleme tembellik midir?
Akademik erteleme doğrudan tembellikle eşdeğer değildir. Öğrencinin görevi önemli bulduğu hâlde başlamaması farklı öz düzenleme, motivasyonel ve duygusal süreçlerle ilişkili olabilir.
Çalışmaya başlamak için motivasyon gelmesini beklemeli miyim?
Motivasyonunuzun her zaman yüksek olması gerekmez. Göreve uygun bir başlangıç davranışı belirlemek bazı durumlarda çalışmayı kolaylaştırabilir. Ancak temel bilgi eksikliği, yoğun kaygı veya gerçek yaşam engelleri bulunuyorsa bunların da ele alınması gerekir.
Beş dakika çalışmak ertelemeyi bitirir mi?
Kısa bir başlangıç, göreve girişte yaşanan güçlüğü azaltmaya yardımcı olabilir. Ancak beş dakikanın bütün öğrenciler için etkili veya yeterli olduğu söylenemez. Önemli olan, davranışın gerçekten öğrenme görevine yönelmesi ve sonrasında nasıl devam ettiğinin değerlendirilmesidir.
Akademik ertelemeyi azaltmak başarıyı otomatik olarak artırır mı?
Hayır. Öğrencinin daha erken çalışmaya başlaması yararlı olabilir ancak akademik başarı için uygun öğrenme stratejileri, yeterli bilgi, uygulama ve geri bildirim de gereklidir.
Erteleme davranışı için ne zaman profesyonel destek alınmalıdır?
Erteleme yoğun kaygıyla birlikte görülüyorsa, uzun süre devam ediyorsa veya okul başarısını ve günlük yaşamı belirgin biçimde etkiliyorsa okul psikolojik danışmanından destek alınabilir. Gerekli görülen durumlarda uygun sağlık profesyoneline yönlendirme yapılabilir. Erteleme davranışı tek başına psikiyatrik tanı anlamına gelmez.
Sonuç
Akademik erteleme, öğrencinin çalışmaya yeterince önem vermemesiyle açıklanamayacak kadar çok boyutlu bir davranıştır.
Öz düzenleme, motivasyon, duygular, görev özellikleri ve çevresel koşullar birlikte etkili olabilir.
Bazı öğrencilerin daha açık çalışma hedeflerine ihtiyacı vardır. Bazılarının eksik ön bilgilerini tamamlaması gerekir. Bazı öğrenciler hata yapma korkusunu değerlendirmeye, bazıları ise dikkat dağıtıcıları azaltmaya ihtiyaç duyabilir.
Bu nedenle bütün öğrencilere aynı çalışma programını uygulamak veya yalnızca daha fazla sorumluluk yüklemek uygun değildir.
Bilimsel araştırmalar, belirli psikolojik ve eğitimsel müdahalelerin akademik ertelemeyi azaltmaya yardımcı olabileceğini göstermektedir. Ancak bu sonuçlar bütün öğrencilerde aynı düzeyde etki sağlanacağı anlamına gelmez.
Akademik ertelemeyi azaltmak için ilk yapılması gereken, öğrencinin hangi görevi, hangi koşullarda ve neden geciktirdiğini anlamaktır.
Çalışmaya başlayamadığınızı fark ettiğinizde kendinize şu soruyu sorun:
“Şu anda hangi öğrenme görevini erteliyorum ve başlamamı zorlaştıran koşul nedir?”
Ardından bu koşula uygun bir düzenleme seçin.
Sorun belirsizlikse ilk adımı somutlaştırın. Sorun bilgi eksikliğiyse öğrenme desteği arayın. Sorun hata yapma korkusuysa bu korkunun çalışma davranışınızı nasıl etkilediğini değerlendirin. Sorun çalışma koşullarıysa gerçekçi düzenlemeler yapmaya çalışın.
Çünkü akademik ertelemenin azalması yalnızca daha fazla çalışma isteğiyle değil, öğrenme davranışının başlanabilir, sürdürülebilir ve değerlendirilebilir hâle getirilmesiyle desteklenebilir.
Kaynakça
Gollwitzer, P. M., & Sheeran, P. (2006). Implementation intentions and goal achievement: A meta-analysis of effects and processes. Advances in Experimental Social Psychology, 38, 69–119. https://doi.org/10.1016/S0065-2601(06)38002-1
Mousavi, D., Rief, W., & Wilhelm, M. (2026). Acceptance and commitment therapy and cognitive behavioural therapy single-session interventions reduce procrastination among students compared to a control group: The CONCRAS study. Psychotherapy and Psychosomatics. Advance online publication. https://doi.org/10.1159/pps/aemag001
Panadero, E. (2017). A review of self-regulated learning: Six models and four directions for research. Frontiers in Psychology, 8, Article 422. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2017.00422
Rozental, A., Bennett, S., Forsström, D., Ebert, D. D., Shafran, R., Andersson, G., & Carlbring, P. (2018). Targeting procrastination using psychological treatments: A systematic review and meta-analysis. Frontiers in Psychology, 9, Article 1588. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2018.01588
Sirois, F. M., Molnar, D. S., & Hirsch, J. K. (2017). A meta-analytic and conceptual update on the associations between procrastination and multidimensional perfectionism. European Journal of Personality, 31(2), 137–159. https://doi.org/10.1002/per.2098
Sirois, F. M., & Pychyl, T. A. (2013). Procrastination and the priority of short-term mood regulation: Consequences for future self. Social and Personality Psychology Compass, 7(2), 115–127. https://doi.org/10.1111/spc3.12011
Steel, P. (2007). The nature of procrastination: A meta-analytic and theoretical review of quintessential self-regulatory failure. Psychological Bulletin, 133(1), 65–94. https://doi.org/10.1037/0033-2909.133.1.65
Turner, M., & Hodis, F. A. (2023). A systematic review of interventions to reduce academic procrastination and implications for instructor-based classroom interventions. Educational Psychology Review, 35, Article 118. https://doi.org/10.1007/s10648-023-09838-x
Araştırma ve Yayın Açıklaması
Bu yazı; akademik erteleme, öz düzenlemeli öğrenme, motivasyon, duygu düzenleme ve göreve başlama davranışları üzerine yayımlanmış hakemli bilimsel araştırmalar temel alınarak hazırlanmış kaynak temelli bir psikoeğitim ve uygulama rehberidir.
Yazının ilk taslağı 24 Ekim 2026 tarihinde hazırlanmıştır. İçerik geliştirme ve bilimsel kaynakları karşılaştırma çalışmalarında yapay zekâ desteğinden yararlanılmıştır. Araştırmaların yayın bilgileri, erişilebilen yöntemleri, örneklemleri, temel sonuçları ve sınırlılıkları incelenmiştir.
Bu çalışma bağımsız bir saha araştırması veya sistematik literatür taraması değildir. Metin bağımsız uzman hakem incelemesinden geçmemiştir.
Araştırmalardan elde edilen ilişkiler doğrudan nedensellik olarak yorumlanmamış; üniversite öğrencilerinden elde edilen müdahale sonuçları bütün lise öğrencilerine genellenmemiştir. Müdahale çalışmalarında ölçülen erteleme davranışındaki değişimler, akademik başarının aynı ölçüde arttığının kanıtı olarak sunulmamıştır.
Yazıdaki altı adımlı uygulama ve yedi günlük izleme planı, bilimsel kaynaklardaki ilkelerden hareketle geliştirilmiş editöryal rehberlerdir. Bağımsız olarak geçerliği veya etkililiği sınanmış psikolojik ölçme araçları ya da klinik müdahale programları değildir.
İçerik bireysel psikolojik değerlendirme, psikiyatrik tanı veya psikoterapi yerine geçmez.
Hazırlayan: Psikolojik Danışman Ahmet Usta

Hiç yorum yok:
Yorum Gönder
Yazıya ilişkin sorularınızı, gerekçeli eleştirilerinizi ve düzeltme önerilerinizi paylaşabilirsiniz. Lütfen kendinize veya başkalarına ait sağlık, öğrenci, iletişim ve kimlik bilgilerini yazmayınız. Bu alan bireysel psikolojik değerlendirme veya acil yardım hizmeti değildir. Hakaret, tehdit, ayrımcılık, izinsiz kişisel bilgi ve yanıltıcı sağlık önerileri içeren yorumlar yayımlanmaz. Görüş ayrılığı tek başına yorum kaldırma gerekçesi değildir.