İçeriğe geç
Eğitim, psikoloji, rehberlik ve yaşam için bilgi ve araçlarPsikolojik Danışman Ahmet Usta’nın kişisel yayın platformu

Üniversite rehberi: araçlar ve rehberler

Üniversiteler ve Tercih Rehberleri

  • Türkiye Üniversiteleri İletişim Rehberi
  • Türkiye Üniversiteleri Akademik Kadro Rehberi

Yurt, Barınma ve Burs Rehberleri

KYK aracı yayında · diğer yurt rehberleri hazırlanıyor
  • KYK Yurt Arama Motoru
  • Türkiye Özel Öğrenci Yurtları Rehberi
  • Üniversitelere Ait Öğrenci Yurtları ve Konukevleri Rehberi

Askerî Okullar, Polis Okulları ve Kamu Kariyeri

Hazırlanıyor / Planlanıyor
  • Askerî Okullar Rehberi
  • Polis Okulları Rehberi
  • KPSS Rehberi

Sınavlar, Üniversite Yaşamı ve Kariyer Planlaması

Hazırlanıyor / Planlanıyor
  • ÖSYM Sınav Takvimi ve Başvuru Rehberi
  • ALES, YDS ve YÖKDİL Rehberi
  • Üniversite Kampüsleri ve Ulaşım Rehberi

Tüm rehber başlıklarını site haritasında inceleyin →

Resmî verileri kontrol edin: ÖSYM ve YÖK Atlas. Tercih kararı için ilgili yılın ÖSYM kılavuzu ve üniversitelerin güncel duyuruları esastır.

Diğer Kılavuz Araçlar

YKS çalışma kılavuzları, ölçekler ve kariyer kılavuzları.

Tüm yayımlanmış sayfalar ve yazılar →

Sınav anındaki stres tepkileri üzerine

Geometrik şekillerle sınavda zihinsel açılma ve otomasyon sürecini temsil eden modern kare illüstrasyon; oklar, üçgenler ve dairelerle postmodern kompozisyon.
Derleyen: Ahmet Usta, Psikolojik Danışman

Sınav anındaki tıkanmalar çoğu zaman bilginin eksikliğinden değil, zihnin kendi ağırlığından doğar. Yürütücü işlevlerin stresle daraldığını gösteren veriler, bu donmanın rastlantı olmadığını söyler (1). Öğrenci soruya değil, önce kendi devresine çarpar.

Bu çarpışmanın nedeni, artan bilişsel yükün talebi bozmasıdır. Sweller’ın yük kuramı, aşırı uyarımın düşünceyi nasıl çarpıttığını açıklar (2). Böylece odak görünmez bir çember gibi sıkışır ve öğrenci sorunun biçimini bile seçemez.

Bu daralma yalnız bilişsel değil, algısal bir kırılmadır. Mathews ve MacLeod’un tehdit odağı çalışmaları, kaygının algıyı nasıl bükerek talebi yanlış okuttuğunu gösterir (3). Öğrencinin “takıldım” sözü, zihnin verdiği erken alarmdır.

Bu alarm duyulmazsa, zorlayarak devam etmek devreyi iyice sıkıştırır. Baumeister, baskı arttığında zihinsel kapasitenin hızla düştüğünü gösterir (4). Yük arttıkça düşüncenin ateşi bile titrek yanar.

Görev değiştirme araştırmalarındaki maliyetler, planlı mola veya sınavda bir soruyu sonraya bırakmayla aynı şey değildir. Soru geçme stratejisi, öğrencinin denemelerinde ayrıca izlenmelidir. Genel görev değiştirme bulgusu bu stratejinin doğrudan etkililik kanıtı olarak sunulamaz.

Bu reset, yalnızca bilişsel değil, yapısal bir esneklik gerektirir. Diamond’ın esneklik çalışmalarında, dar geçitlerde yol bulan zihnin sert değil, uyarlanabilir olduğu görülür (6). Uzaklaşmak kaçış değil; konumu yeniden doğrulamaktır.

Durmanın bir diğer değeri de duygusal taşmayı kesmesidir. Gross’un duygu düzenleme modeli, kısa duraklamaların yoğun duyguları bastırmadan düzenlediğini gösterir (7). Bir anlık duruş, zihnin genişlemesi için boşluk açar.

Bazı öğrenciler bu duraklamayı “yapamıyorum” diye okur. Oysa Kahneman, hızlı düşüncenin hata verdiğini; yavaşlamanın algıyı temizlediğini söyler (8). Durmak, zihnin pusunu yatıştırır.

Yürütücü kontrol ve düzenleme öğrenme sürecinde önemlidir; ancak alan bilgisinin yerine geçmez. Uzun dönem başarıyı tek bir kapasiteyle açıklamak uygun değildir. Her öneri, gerçekten incelendiği görev ve araştırma sınırlarıyla birlikte değerlendirilmelidir.

Son döngü, zihin yeniden toprak bağını bulduğunda kırılır. Holmes ve Mathews, dikkatin ikinci dönüşte daha keskin bir yol bulduğunu gösterir (10). Bu nedenle soruyu çözmek kadar, zihni çözmek de maharettir.

BAŞARININ SESSİZ ORTAĞI: ÇALIŞMA STRATEJİLERİ

Kaynakça

Miyake, A., & Friedman, N. P. (2012). Individual differences in executive functions.

Sweller, J. (1988). Cognitive load during problem solving.

Mathews, A., & MacLeod, C. (2005). Cognitive vulnerability to emotional disorders.

Baumeister, R. F. (2002). Ego depletion and self-control failure.

Monsell, S. (2003). Task switching mechanisms.

Diamond, A. (2013). Executive functions and flexibility.

Gross, J. J. (1998). Emotion regulation processes.

Kahneman, D. (2011). Thinking, Fast and Slow.

OECD. (2023). Cognitive monitoring and academic performance.

Holmes, E. A., & Mathews, A. (2010). Mental imagery and cognitive control.


İlgili diğer yazı:

https://insanabakinca.blogspot.com/2025/11/sinavda-sorularin-ritmine-uyum-saglamak.html


Soru geçmenin izlenmesi

Geçilen soruya ne zaman dönüleceğini, dönüşteki doğruluğu ve toplam süreyi kaydedin. Dönüşler sıkça yeniden okuma maliyeti yaratıyorsa stratejiyi değiştirin. Bilgi eksiği ile zaman yönetimi sorunu farklı çalışmayı gerektirir.

Son gözden geçirme: 22 Ekim 2026.

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder

Yazıya ilişkin sorularınızı, gerekçeli eleştirilerinizi ve düzeltme önerilerinizi paylaşabilirsiniz. Lütfen kendinize veya başkalarına ait sağlık, öğrenci, iletişim ve kimlik bilgilerini yazmayınız. Bu alan bireysel psikolojik değerlendirme veya acil yardım hizmeti değildir. Hakaret, tehdit, ayrımcılık, izinsiz kişisel bilgi ve yanıltıcı sağlık önerileri içeren yorumlar yayımlanmaz. Görüş ayrılığı tek başına yorum kaldırma gerekçesi değildir.

BILINGUA INSTITUTE İNGİLİZCE & FRANSIZCA

Yalnızca izlediğin değil, katıldığın bir ders. Öğretmeninle aynı anda yüz yüze iletişim kurduğun canlı çevrimiçi özel derslerde konuşmaya, anlamaya ve dili kullanmaya yer aç.

Canlı görüntülü dersBireysel öğrenme hedefleriAnlık geri bildirim

Önceden kaydedilmiş video değil; öğretmen ve öğrencinin eş zamanlı buluştuğu ders.

Eş zamanlı buluşmaBir öğretmen · Bir öğrenci
BILINGUA · CANLI DERS
EN
Let's talk!İngilizceyi duy,
anla ve konuş.
FR
On y va !Fransızcayı öğren,
kullan ve geliştir.
✓ Soru sor · Konuş · Geri bildirim al
CANLI ÖZEL DERSÖğrenmenin pasif izleyicisi değil, etkin katılımcısı ol.
TANITIM · YAZARIN KİTAPLARI

Kitap Tanıtımı

1 / 2 · Arafta

Ana sayfa Ana sayfaya dön Anasayfa